Tóm tắt kiến thức chương 10 - Ngân hàng thương mại NEU

10.1. Phân tích mức độ rủi ro ngoại hối của ngân hàng

10.1.1. Khái niệm rủi ro ngoại hối

Rủi ro ngoại hối xuất phát từ sự biến động của tỷ giá hối đoái giữa hai đồng tiền, có thể gây thiệt hại cho giá trị tài sản hoặc dòng tiền tương lai khi quy đổi ra đồng nội tệ.

Có ba loại chính:

- Transaction risk: rủi ro từ các giao dịch mua/bán ngoại tệ chưa thanh toán.
- Translation risk: rủi ro khi tổng hợp báo cáo tài chính với các khoản mục ngoại tệ.
- Economic risk: tác động dài hạn đến doanh thu/chi phí do thay đổi giá cạnh tranh quốc tế.

10.1.2. Xác định trạng thái ròng (Net Position)

- Mục tiêu là tính tổng NP cho từng đồng ngoại tệ để biết mức độ “long” hay “short”.

- Công thức:
$NP = \sum_{t=1}^{T} CF_{t} + B_{0}$

với CFt = dòng tiền thu/chi tại thời t, B0 = số dư đầu kỳ.

- Ví dụ: ngân hàng có hợp đồng bán EUR trị giá 1 000 000 EUR trong 3 tháng và dư EUR hiện tại 200 000 EUR, NP = –1 000 000 + 200 000 = –800 000 (short EUR).

10.1.3. Độ nhạy tỷ giá (PV01 / DV01)

- Đo biến động giá trị danh mục khi tỷ giá thay đổi 1 pip (0.0001).
$PV01 = \frac{\partial V}{\partial S} \times 10^{-4}$

- Với nhiều vị thế, tổng độ nhạy:
$\Delta_{\text{port}} = \sum_{i} \Delta_{i}$

- Ứng dụng để xác định hedge ratio ban đầu trước khi sử dụng công cụ phòng hộ.

10.1.4. Ước lượng biến động và VaR

- Tính độ lệch chuẩn σ của lãi suất thay đổi hàng ngày:

$\sigma = \sqrt{\frac{1}{N-1}\sum_{i=1}^{N}(r_{i} - \bar{r})^{2}}$

- VaR đơn giản (parametric):

$\mathrm{VaR}_{\alpha} = \mu - Z_{\alpha}\,\sigma$

với Z95\%=1.65, Z99\%=2.33. Kết hợp Historical và Monte Carlo để kiểm chứng kết quả.

- Ví dụ: danh mục trị giá 10 triệu USD, μ=0.02%, σ=0.8%, VaR99%=0.02%−2.33×0.8%=−1.856%; tương đương lỗ 185 600 USD.

10.1.5. Phân tích rủi ro danh mục (Portfolio)

- Khi có nhiều vị thế, cần xét tương quan ρij giữa các tỷ giá:

$\sigma_{\text{port}} = \sqrt{\sum_{i}w_{i}^{2}\sigma_{i}^{2} + 2\sum_{i<j}w_{i}w_{j}\,\rho_{ij}\sigma_{i}\sigma_{j}}$

- Trọng số wi = tỉ trọng giá trị i trong tổng danh mục.

- Ví dụ: GBP 60% (σ=1.2%), CAD 40% (σ=0.9%), ρ=0.5 → σport≈√(0.6²×1.2²+0.4²×0.9²+2×0.6×0.4×0.5×1.2×0.9)=0.95%.

Lưu ý: danh mục đa dạng hóa tốt khi ρ thấp hoặc âm.

10.2. Cơ sở giá và công cụ phòng hộ

10.2.1. Covered Interest Rate Parity (CIRP)

- Mối quan hệ giữa forward và spot qua lãi suất:

$F = S \times \frac{1 + i_{\mathrm{dom}}}{1 + i_{\mathrm{for}}}$

- Forward points: p = F − S. Dùng để định giá hợp đồng kỳ hạn.

Chú ý: CIRP không đúng khi tồn tại chênh lệch credit hoặc capital control.

10.2.2. Hợp đồng kỳ hạn (Forward)

- Thỏa thuận OTC, không chuẩn hoá, linh hoạt kỳ hạn.

- Đặc tính:

+ Không yêu cầu ký quỹ.
+ Rủi ro đối tác (counterparty risk).

- Sử dụng khi muốn khóa tỷ giá chắc chắn, chi phí phát sinh thấp.

10.2.3. Hợp đồng tương lai (Futures)

- Chuẩn hoá, giao dịch sàn, yêu cầu margin hàng ngày.

+ Thanh khoản cao, minh bạch giá.
+ Cần quản lý margin call liên tục.

10.2.4. Thị trường tiền tệ (Money Market Hedge)

- Kết hợp vay và cho vay song song hai loại tiền:

– Vay ngoại tệ, chuyển sang nội tệ và gửi ngân hàng.

– Đáo hạn, rút nội tệ trả vay, tự động khóa tỷ giá.

- Ưu điểm: không qua sàn, phù hợp khi want non-standard tenor.

10.2.5. Quyền chọn ngoại hối (Options)

- Mô hình Black–Scholes cho FX:

$C = S e^{-qT}\Phi(d_{1}) - K e^{-rT}\Phi(d_{2})$

$d_{1,2} = \frac{\ln(S/K) + (r - q \pm \tfrac12\sigma^{2})T}{\sigma\sqrt{T}}$

+ Delta: $\Delta = e^{-qT}\Phi(d_{1})$ giúp dynamic hedging.

+ Chiến lược nâng cao: collar (long put + short call), straddle, butterfly spreads.

10.2.6. Hoán đổi ngoại tệ (Cross-Currency Swap)

- Trao đổi vốn gốc và lãi suất giữa hai đồng:

– Thường kết hợp lãi suất cố định vs thả nổi.

- Giá trị hiện tại của swap:

$PV_{\text{swap}} = \sum_{t} \frac{CF^{\text{receive}}_{t} - CF^{\text{pay}}_{t}}{(1+r)^{t}}$

- Dùng để quản lý rủi ro lãi suất & FX đồng thời.

10.3. Tổng hợp, kịch bản và stress test

10.3.1. Scenario Analysis

- Xây dựng 3 kịch bản biến động tỷ giá và lãi suất:

+ Favorable: di chuyển có lợi.
+ Base: duy trì trung lập.
+ Adverse: biến động bất lợi.

- Tính P&L & VaR cho mỗi kịch bản, so sánh để chọn hedge ratio tối ưu.

10.3.2. Stress Testing

- Giả định biến động cực đoan:

$\Delta S = \pm 3\,\sigma$
và lãi suất ±200 bps.

- Tính worst-case P&L so với vốn tự có để đánh giá khả năng chịu đựng.

Chú ý sinh viên hay nhầm:

- Nhầm net position với gross exposure.

- Bỏ quên tương quan khi tính σport.

- Dùng VaR chuẩn khi phân phối lệch.

- Không tính đến transaction & credit cost.