Tóm tắt kiến thức chương 11 - Ngân hàng thương mại NEU

11.1. Tổng quan về rủi ro lãi suất

11.1.1. Khái niệm cơ bản

Rủi ro lãi suất phát sinh khi sự thay đổi của lãi suất thị trường ảnh hưởng đến hoạt động tài chính của ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng.

- Rủi ro thu nhập lãi (Earnings at Risk): liên quan đến biến động NII (Net Interest Income), thể hiện khoản chênh lệch giữa thu nhập từ tài sản sinh lãi và chi phí sử dụng vốn.
Ngân hàng có thể mất thu nhập nếu lãi suất đầu vào tăng nhanh hơn lãi suất đầu ra. Ví dụ: lãi suất huy động tăng khiến chi phí vốn đội lên, nhưng lãi cho vay chưa kịp điều chỉnh.
 

- Rủi ro giá trị kinh tế (Economic Value at Risk): tác động đến giá trị thị trường của vốn chủ sở hữu (MVE).
Khi lãi suất tăng, giá trái phiếu giảm, kéo theo sụt giảm tổng giá trị tài sản trên bảng cân đối kế toán. Ngược lại, lãi suất giảm làm giảm chi phí vốn nhưng có thể tăng giá trị tài sản.

11.1.2. Mô hình đo lường thu nhập lãi

a) Repricing Gap Model

Phương pháp chia tài sản (RSA) và nguồn vốn (RSL) thành các nhóm theo thời gian tái định giá (time buckets). Mỗi bucket biểu thị khoảng thời gian mà lãi suất của tài sản hoặc nguồn vốn được điều chỉnh lại.

$Gap_k = RSA_k - RSL_k$

Gap_k > 0 cho thấy tài sản tái định giá nhanh hơn vốn, hưởng lợi khi lãi suất tăng; ngược lại, Gap_k < 0 có thể gây thiệt hại.
ΔNII ≈ ∑_k Gap_k × Δi_k ước tính thay đổi NII, trong đó Δi_k là biến động lãi suất trong bucket k.

Lưu ý: cần tổng hợp tất cả bucket để tránh hiểu nhầm khi có bucket trái chiều.

b) Phân tích kịch bản (Scenario Analysis)

Định nghĩa Δi theo kịch bản:

Phân tích này giúp lập kế hoạch phòng ngừa phù hợp với từng tình huống thị trường.

11.1.3. Mô hình độ nhạy giá

a) Macaulay & Modified Duration

Macaulay Duration:

$D_M = \frac{\sum_{t=1}^N t\;PV(C_t)}{\sum_{t=1}^N PV(C_t)}$

Modified Duration:

$D^* = \frac{D_M}{1 + i}$

Ước tính biến động giá khi Δi nhỏ:

$\frac{ΔP}{P} ≈ -D^* · Δi$

Phản ánh giá trị thị trường, chính xác với Δi nhỏ nhưng bỏ qua độ cong.

b) Convexity

Convexity đo tính không tuyến tính của mối quan hệ giá–lãi suất:

$C = \frac{1}{P} \sum_{t=1}^N t(t+1)\;\frac{PV(C_t)}{(1+i)^2}$

Kết hợp với Duration cho xấp xỉ chính xác hơn khi Δi lớn:

$\frac{ΔP}{P} ≈ -D^*Δi + \tfrac{1}{2}C(Δi)^2$

Convexity càng lớn, giá càng ít giảm khi lãi ↑ và càng tăng khi lãi ↓.

c) Key Rate Duration

Chia đường cong lợi suất thành các mốc (key rates) và tính Duration riêng cho từng mốc, giúp đánh giá tác động khi biến động không đồng bộ.

11.1.4. Bảng so sánh

11.2. Quản lý rủi ro lãi suất (ALM)

11.2.1. Mục tiêu & cấu trúc

ALM đảm bảo cân bằng đồng thời:

- Safety: giới hạn tổn thất do biến động lãi suất, ví dụ: giới hạn giảm NII tối đa 5%.
- Liquidity: đảm bảo khả năng thanh toán nghĩa vụ, ví dụ: duy trì tỉ lệ LCR.
- Profitability: tối ưu NII và MVE thông qua quản lý Gap và Duration.

Cơ cấu ALM:
- ALCO: định hướng chiến lược và phê duyệt giới hạn.
- Front Office: thực hiện giao dịch.
- Risk & Back Office: giám sát và báo cáo.

11.2.2. Kỹ thuật phòng ngừa

a) Điều chỉnh cơ cấu

- Kéo dài tài sản khi dự báo lãi giảm để hưởng lợi từ giá trái phiếu tăng.
- Rút ngắn nguồn vốn dài hạn khi dự báo lãi tăng để giảm chi phí vốn.

b) Công cụ phái sinh

- IRS: hoán đổi cố định ↔ thả nổi, chuyển đổi Duration.
- FRA: khóa lãi suất ngắn hạn.
- Forwards/Futures: bảo vệ giá trái phiếu.
- Caps/Floors: quyền chọn bảo vệ chi phí khi i ↑ (cap) hoặc bảo vệ lợi suất khi i ↓ (floor).

11.2.3. Hedging Duration Gap

Đặt Duration Gap = 0 để ổn định giá trị kinh tế:

$D_A \times A = D_L \times L$

Khối lượng IRS cần:

$Notional_{IRS} = \frac{D_A A - D_L L}{D_{IRS}}$

Giúp bù đắp chênh lệch độ nhạy giá giữa tài sản và nguồn vốn.

11.2.4. Giám sát & kiểm soát

- Thiết lập giới hạn Gap và cảnh báo Duration Gap.
- Stress Testing (±200–300 bps, parallel/flattening/steepening).
- Backtesting: so sánh mô hình với thực tế để cải thiện độ chính xác.
 

Chú ý & lưu ý hay nhầm

- Convexity quan trọng khi Δi vượt ±50 bps.
- Key Rate Duration hữu ích khi đường cong biến động không đồng bộ.
- IRS phát sinh rủi ro tín dụng đối tác, cần giới hạn cấp đối tác.
- Giả định dòng tiền cố định có thể không đúng với tài sản có khả năng tái đầu tư hoặc có điều kiện call/put.