Tóm tắt kiến thức chương 11 - Kinh tế du lịch (NEU)

11.1. Một số hình thức tổ chức quốc tế về du lịch

Phát triển du lịch quốc tế đòi hỏi sự hợp tác tương hỗ giữa các nước. Hiện nay có khoảng gần 200 tổ chức quốc tế liên quan đến du lịch. Việc phân loại dựa trên: cấp bậc/thẩm quyền (Chính phủ/Phi chính phủ), địa bàn (Thế giới/Khu vực), và chuyên môn hóa.

11.1.1. Hình thức tổ chức mang tính chất chính phủ

11.1.1.1. Tổ chức quốc tế nói chung có quan tâm đến các vấn đề về du lịch

A. Tổ chức thế giới

1. Liên hợp quốc (United Nations - UN)
- Ra đời: 24/10/1945, trụ sở New York (Mỹ).
- Mục đích: Duy trì hòa bình, an ninh thế giới, phát triển quan hệ hữu nghị.
- Vai trò với du lịch: Thúc đẩy du lịch thông qua Hội đồng kinh tế - xã hội và các cơ quan chuyên trách (IMF, WB, UNESCO, WHO, WTO...). Giải quyết các vấn đề thủ tục, trao đổi khách.

2. Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO)
- Thành lập: 11/1945, trụ sở Paris (Pháp).
- Hoạt động: Củng cố hòa bình, giáo dục, văn hóa.
- Vai trò với du lịch: Quan tâm đặc biệt đến bảo tồn di sản, văn hóa, tác động tích cực đến phát triển du lịch.

3. Hiệp hội vận chuyển hàng không quốc tế (IATA)
- Thành viên: Hầu hết các hãng hàng không trên thế giới.
- Mục đích: Tạo thuận lợi chuyên chở, thống nhất hệ thống vé, giá, chất lượng dịch vụ.
- Vai trò: Liên kết các tuyến hàng không, tạo điều kiện cho du lịch phát triển.

4. Tổ chức hàng không dân dụng quốc tế (ICAO)
- Thành lập: 1944, là tổ chức đặc biệt của UN.
- Nhiệm vụ: Phát triển mạng lưới hàng không dân dụng, an toàn bay, hiệu quả kinh tế vận tải hàng không.

B. Tổ chức khu vực

1. Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD)
- Thành lập: 1960, trụ sở Paris.
- Ủy ban du lịch thuộc OECD: Nghiên cứu chính sách, thống kê, tạo thuận lợi đi lại. Ấn phẩm: "Chính sách du lịch và du lịch quốc tế".

2. Khối Thị trường chung châu Âu (EEC)
- Thành lập: 1958, trụ sở Bruxel (Bỉ).
- Mục đích: Lưu thông tự do hàng hóa, lao động, dịch vụ.
- Vai trò với du lịch: Loại bỏ thủ tục biên giới nội khối, thống nhất chính sách du lịch.

3. Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN)
- Hợp tác du lịch: Bắt đầu từ 1969. Năm 1976 thành lập Ủy ban Thương mại và Du lịch.
- Hiệp hội Du lịch ASEAN (ASEAN-TA): Ra đời 1971, đại diện khối tư nhân (lữ hành, khách sạn, hàng không).
- Diễn đàn Du lịch ASEAN (ATF): Sự kiện thường niên, quảng bá ASEAN là điểm đến thống nhất ("Trao đổi người mua - người bán").

Bảng tổng hợp: Các sáng kiến du lịch trong ASEAN

11.1.1.2. Tổ chức quốc tế về du lịch nói chung

A. Tổ chức Du lịch Thế giới (WTO/UNWTO)
- Tiền thân: IUOTO. Thành lập: 02/01/1975.
- Ngày du lịch thế giới: 27/09 hàng năm.
- Trụ sở: Madrid (Tây Ban Nha).
- Bản chất: Tổ chức liên chính phủ của UN, quan trọng nhất về du lịch.
- Mục đích: Giúp đỡ phát triển du lịch toàn cầu, đặc biệt là nước đang phát triển.
- Việt Nam gia nhập: 17/9/1981.

B. Tổ chức khu vực
- Hội nghị các nước châu Mỹ về du lịch (IACT): Nguyên tắc hội nghị, liên kết thúc đẩy du lịch châu Mỹ.
- Liên minh các nước Ả Rập về du lịch (ATU): Trụ sở Aman (Jordani), thống nhất chính sách du lịch khối Ả Rập.

11.1.2. Tổ chức phi chính phủ về du lịch

11.1.2.1. Tổ chức về du lịch nói chung

A. Tổ chức thế giới
- Hội đồng Lữ hành và Du lịch thế giới (WTTC): Gồm lãnh đạo các tập đoàn hàng đầu. Mục đích: Chứng minh đóng góp kinh tế của du lịch, loại bỏ rào cản, quan tâm môi trường. Lưu ý: Không đồng tình miễn visa hoàn toàn vì lý do an ninh.
- Hội du lịch quốc tế (AIT - Alliance Internationale du Tourisme): Trụ sở Giơnevơ. Khuyến khích du lịch bằng ô tô, bảo vệ di sản.
- Hiệp hội quốc tế các chuyên gia về du lịch (AIEST): Trụ sở Bern (Thụy Sỹ). Tập hợp các nhà khoa học, giáo sư nghiên cứu du lịch.
- Viện hàn lâm quốc tế về du lịch (AIT - Akademie Internationale du Tourisme): Trụ sở Monaco. Phát triển tính văn hóa, nhân đạo, chuẩn hóa thuật ngữ du lịch.

Sinh viên lưu ý: Có 2 tổ chức viết tắt là AIT nhưng bản chất khác nhau: Alliance (Hiệp hội - thiên về nghiệp đoàn/xe ô tô) và Akademie (Viện hàn lâm - thiên về khoa học/ngôn ngữ).

B. Tổ chức khu vực
- Hiệp hội Lữ hành Châu Á Thái Bình Dương (PATA):
+ Thành lập 1951 tại Hawai.
+ Thành phần đa dạng: Cơ quan nhà nước, hãng hàng không, tổ chức du lịch.
+ Mục đích: Tuyên truyền, quảng cáo, nghiên cứu thị trường, hỗ trợ thành viên khu vực TBD.

11.1.2.2. Các tổ chức quốc tế mang tính chất chuyên ngành du lịch

Bao gồm các hiệp hội chuyên sâu như khách sạn, lữ hành, vận tải (nội dung này thuộc các môn chuyên ngành khác).

11.2. Tổ chức, quản lý du lịch ở một số nước trên thế giới

11.2.1. Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch (Cơ quan du lịch quốc gia - NTO)

Có 4 mô hình tổ chức chính trên thế giới:

Bảng so sánh 4 mô hình cơ quan quản lý du lịch quốc gia

Nhiệm vụ chính của NTO:
- Xây dựng chiến lược, chính sách vĩ mô.
- Xúc tiến, quảng cáo quốc gia.
- Cung cấp thông tin, nghiên cứu thị trường.
- Cấp phép lữ hành, giám sát hoạt động.

Ngân quỹ hoạt động:
- Chủ yếu từ ngân sách Chính phủ (Ý, Hồng Kông...).
- Một số nước tự trang trải hoặc thu từ thuế dịch vụ (Hàn Quốc, Singapore).

11.2.2. Tổ chức bộ máy của cơ quan du lịch quốc gia tại một số nước

Châu Á:
- Nhật Bản: Ban Du lịch (thuộc Bộ GTVT) quản lý chính sách. Tổ chức Du lịch Quốc gia (JNTO) phụ trách xúc tiến, marketing.
- Thái Lan: Cơ quan Du lịch Quốc gia (TAT) trực thuộc Chính phủ. Cơ cấu mạnh về Marketing và Quy hoạch.
- Malaysia: Cục Xúc tiến Du lịch thuộc Bộ Văn hóa - Nghệ thuật và Du lịch.
- Trung Quốc: Cục Du lịch Quốc gia (CNTA) trực thuộc Chính phủ (Quốc vụ viện).

Châu Âu:
- Anh: Cục Du lịch Anh thuộc Bộ Việc làm. Tập trung xúc tiến và tài trợ khách sạn nhỏ.
- Pháp: Tổng cục Du lịch nằm trong Bộ liên ngành. Có tổ chức "Maison de la France" chuyên trách xúc tiến.
- Thụy Điển: Ủy ban Du lịch (thuộc Bộ Du lịch, Thể thao, Thanh niên).
- Phần Lan: Văn phòng Du lịch (thuộc Bộ Thương mại).

Châu Đại Dương & Châu Mỹ:
- Úc: Ủy ban Du lịch Úc (thuộc Bộ Thể thao, Giải trí, Du lịch).
- Mỹ: Cục Du lịch và Lữ hành (USTTA) thuộc Bộ Thương mại. (Lưu ý: Mỹ coi trọng khía cạnh thương mại của du lịch).
- Canada: Cơ quan Du lịch Quốc gia thuộc Bộ Công nghiệp, KH&CN.

11.3. Quản lý nhà nước về du lịch tại Việt Nam

11.3.1. Khái niệm

Quản lý nhà nước về du lịch là quản lý vĩ mô, không làm thay chức năng kinh doanh của doanh nghiệp. Mục đích: tạo môi trường pháp lý và điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế hoạt động.

11.3.2. Các chức năng của quản lý nhà nước về du lịch

- Ban hành văn bản pháp luật, chính sách (Luật Du lịch, các nghị định...).
- Tổ chức hướng dẫn, kiểm tra thực hiện pháp luật, tiêu chuẩn định mức.
- Tuyên truyền, quảng cáo, đào tạo, hợp tác quốc tế, bảo vệ môi trường.
- Giải quyết khiếu nại, xử lý vi phạm, đẩy lùi tệ nạn xã hội trong du lịch.

11.3.3. Các cấp quản lý nhà nước về du lịch

1. Cấp Trung ương:
- Đầu mối: Tổng cục Du lịch (hoặc Bộ tùy giai đoạn).
- Phối hợp: Các Bộ liên quan (Công an, Ngoại giao, GTVT...).
- Nhiệm vụ: Quy hoạch tổng thể, ban hành chính sách chung, hợp tác quốc tế.

2. Cấp Địa phương:
- Đầu mối: Sở Du lịch hoặc Sở Thương mại - Du lịch / Sở VHTTDL.
- Nhiệm vụ: Quy hoạch địa phương, cụ thể hóa chính sách, cấp thẻ/giấy phép theo thẩm quyền, kiểm tra giám sát trên địa bàn.

11.3.4. Quá trình hình thành và phát triển ngành Du lịch Việt Nam

Có thể chia lịch sử tổ chức ngành du lịch Việt Nam thành 3 giai đoạn chính:

Sơ đồ tóm tắt lịch sử tổ chức ngành Du lịch Việt Nam

Tổ chức Tổng cục Du lịch (theo Nghị định 94/2003/NĐ-CP):
- Vị trí: Cơ quan thuộc Chính phủ.
- Cơ cấu giúp việc Tổng cục trưởng: Vụ Lữ hành, Vụ Khách sạn, Vụ Kế hoạch - Tài chính, Vụ Hợp tác quốc tế, Vụ Tổ chức cán bộ, Vụ Pháp chế, Thanh tra, Cục Xúc tiến Du lịch, Văn phòng.
- Đơn vị sự nghiệp: Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch, Trung tâm Tin học, Tạp chí Du lịch, Báo Du lịch.