Tóm tắt kiến thức chương 11 - Tài chính doanh nghiệp (BAV)

11.1. Khái niệm

Rủi ro tín dụng là khả năng người vay không trả được nợ khi đến hạn, gây tổn thất cho bên cho vay. Ngoài hoạt động cho vay, rủi ro tín dụng phát sinh trong bán chịu hàng hóa (tín dụng thương mại).

Nguyên nhân chính:
- Yếu tố vĩ mô: suy thoái kinh tế, chính sách thay đổi…
- Nội tại doanh nghiệp: đánh giá tín dụng không chính xác, quản lý kém, nới lỏng tín dụng quá mức…

11.2. Các biện pháp ngăn ngừa rủi ro tín dụng

a. Xây dựng chính sách tín dụng thương mại phù hợp

- Cân bằng giữa rủi ro và lợi nhuận, điều chỉnh chặt/mở theo chu kỳ kinh doanh.
- Phối hợp với ngân hàng để đánh giá và tư vấn, dựa trên dữ liệu và chuyên môn của tổ chức tín dụng.

b. Sử dụng dịch vụ bao thanh toán

- Ngân hàng mua lại khoản phải thu, chịu rủi ro tín dụng thay doanh nghiệp.
- Doanh nghiệp trả phí và lãi ứng trước trên số vốn ngân hàng cấp.

Lưu ý thường nhầm: Bao thanh toán khác với bảo hiểm tín dụng; nó là công cụ mua bán khoản phải thu, không phải hợp đồng bảo hiểm.

11.3. Rủi ro lãi suất

11.3.1. Khái niệm

Rủi ro lãi suất phát sinh khi doanh nghiệp vay hoặc cho vay theo lãi suất thả nổi, khiến chi phí hoặc thu nhập lãi biến động theo thị trường.
→ Doanh nghiệp vay nhiều, chi phí vay có thể tăng đột ngột khiến lợi nhuận giảm sâu.

11.3.2. Ngăn ngừa rủi ro bằng hợp đồng hoán đổi lãi suất (Swap)

Swap lãi suất cho phép hai bên trao đổi dòng lãi trên một số tiền ước định (Notional):

$\text{Net Payment} = r_{\text{fixed}}\times N - (\text{LIBOR}+\delta)\times N$
⇒ Nếu kết quả >0 thì bên trả cố định có lãi, ngược lại chịu lỗ.

Ví dụ “cố định–biến động”:

- Bên A trả $r_{\text{fixed}}=3\%/năm$
- Bên A nhận $\text{LIBOR}+0{,}5\%$

Giả sử sau 1 năm $\text{LIBOR}=0{,}7\%$
→ Bên A nhận: $0{,}7\%+0{,}5\%=1{,}2\%$
→ Net Payment: $3\%-1{,}2\%=1{,}8\%$ (thu lời 1,8% trên N)

Chú ý: Chỉ trao đổi chênh lệch lãi, không chuyển giao gốc.

11.4. Rủi ro tỷ giá

11.4.1. Khái niệm

Rủi ro tỷ giá là sự thay đổi bất lợi của tỷ giá hối đoái, ảnh hưởng đến khoản thu hoặc chi ngoại tệ tương lai.
→ Khoản thanh toán ngoại tệ cố định sẽ lớn hơn (hoặc nhỏ hơn) kỳ vọng nếu tỷ giá biến động.

11.4.2. Các giải pháp hạn chế rủi ro tỷ giá

a. Hợp đồng kỳ hạn (Forward)

$F = S \times \dfrac{1 + r_{\text{domestic}}}{1 + r_{\text{foreign}}}$
⇒ Khóa tỷ giá tại thời điểm ký để bảo vệ khoản mục ngoại tệ.

b. Dự báo tỷ giá kết hợp

Lưu ý: Kết hợp cả hai, tránh dựa vào cảm tính.

c. Lựa chọn ngoại tệ thanh toán

- Chọn đồng ổn định, dự báo xu hướng.
- Đa dạng hóa để phân tán rủi ro.

d. Quỹ dự phòng rủi ro

- Trích lợi nhuận khi tỷ giá thuận lợi.
- Dùng quỹ bù lỗ khi tỷ giá bất lợi.

e. Công cụ thị trường tiền tệ & phái sinh

– Spot: Giao ngay, không khóa giá.
– Forward: Khóa giá, không phí, bắt buộc thực hiện.
– Option: Quyền nhưng không bắt buộc, tốn premium.
– Swap: Hoán đổi lãi suất & tỷ giá theo kỳ hạn.

11.5. Rủi ro đòn bẩy tài chính

11.5.1. Rủi ro thanh toán

Đòn bẩy tài chính (nợ) giúp tăng ROE nhưng làm tăng nguy cơ không thanh toán khi DN lãi suất giảm hoặc doanh thu suy giảm.

$\text{ROE} = \dfrac{\text{EBIT} - I}{\text{Equity}}$
→ Khi I (chi phí lãi) tăng, ROE giảm nhanh hơn.

11.5.2. Rủi ro lãi suất cố định

Nợ lãi cố định trở nên đắt đỏ nếu thị trường lãi suất giảm:
→ Doanh nghiệp chịu chi phí cơ hội lớn so với vay sau với lãi suất thấp hơn.

Lưu ý sinh viên: Phân biệt rủi ro lãi suất trong swap (hoán đổi dòng lãi) và trong đòn bẩy (chi phí vay cố định so với thị trường).