Tóm tắt kiến thức chương 8 - Ngân hàng thương mại NEU

8.1. Tổng quan về rủi ro của ngân hàng thương mại

8.1.1. Khái niệm về rủi ro

Rủi ro là khả năng xảy ra sự kiện không mong muốn dẫn đến:

- Tổn thất vốn, giảm lợi nhuận, hoặc tăng chi phí vận hành
- Giảm uy tín và niềm tin của khách hàng
 

Đặc điểm:
- Rủi ro và lợi nhuận có mối quan hệ thuận chiều: tăng rủi ro → tăng lợi nhuận kỳ vọng
- Xảy ra khi kết quả thực tế vượt khỏi biên độ dự kiến
- Quản lý rủi ro nhằm giữ trong giới hạn chấp nhận được theo khẩu vị rủi ro của Ngân hàng

8.1.2. Phân loại rủi ro chính

8.1.2.1. Rủi ro tín dụng

Định nghĩa: Mất mát do khách hàng không trả được nợ.

Các thành phần:
- PD (Probability of Default): xác suất vỡ nợ
- LGD (Loss Given Default): tỷ lệ mất mát khi vỡ nợ
- EAD (Exposure at Default): giá trị danh mục khi vỡ nợ

Công thức Expected Loss:
$\mathrm{EL} = \mathrm{PD} \times \mathrm{LGD} \times \mathrm{EAD}$

Bảng so sánh mô hình:
 

Lưu ý dễ nhầm: PD chỉ đo xác suất, không đo mức độ thiệt hại thực tế.

8.1.2.2. Rủi ro lãi suất

Định nghĩa: Mất mát do biến động lãi suất ảnh hưởng thu nhập lãi ròng và giá trị hiện tại dòng tiền.

Công thức Duration Gap:
$\mathrm{DGAP} = D_A \times A - D_L \times L$
- DA, DL: duration của tài sản và nợ phải trả
- A, L: giá trị tài sản và nợ

Chỉ số DV01: mất/được 0.01% giá trị danh mục cho mỗi biến động 1 điểm cơ bản lãi suất.

Chú ý:
- GAP dương: hưởng khi lãi suất tăng
- GAP âm: hưởng khi lãi suất giảm
- Quản lý theo kỳ hạn 3M, 6M, 1Y để hạn chế rủi ro

8.1.2.3. Rủi ro thị trường

Thành phần:
- Rủi ro giá cổ phiếu: biến động giá chứng khoán
- Rủi ro hàng hóa: biến động giá dầu, kim loại
- Rủi ro trái phiếu: biến động lợi suất, giá trái phiếu

VaR hệ thống:
$\mathrm{VaR}_{\alpha} = \text{quantile}_{\alpha}(L)$
- L: phân phối tổn thất danh mục
- Expected Shortfall (ES): trung bình tổn thất vượt ngưỡng VaR

Bảng so sánh VaR và ES:
 

8.1.2.4. Rủi ro hoạt động

Định nghĩa: Mất mát do sự kiện nội bộ hoặc bên ngoài.

Phân loại:
- Thường xuyên, nhỏ (lỗi nhập liệu)
- Hiếm, lớn (gian lận, thiên tai)

Công cụ đo lường:
- Key Risk Indicators (KRI): tỷ lệ lặp lại sự cố
- Scenario Analysis: kịch bản giả định tổn thất lớn

Lưu ý: Không thể dựa hoàn toàn vào lịch sử; phải kết hợp kiểm tra độc lập.

8.1.2.5. Rủi ro thanh khoản

Định nghĩa: Không thể huy động hoặc chuyển đổi tài sản nhanh chóng mà không giảm giá sâu.

Hai khía cạnh:
- Thị trường: bid-ask spread, khối lượng giao dịch
- Tài trợ: tỉ lệ LCR (Liquidity Coverage Ratio), NSFR (Net Stable Funding Ratio)

Công thức LCR:
$\mathrm{LCR} = \frac{\text{HQLA}}{\text{Net Cash Outflow over 30 days}} \ge 100\%$

Lưu ý: Dòng tiền đầu ra ròng dự báo phải bao phủ ít nhất 30 ngày căng thẳng thị trường.

8.2. Quản lý rủi ro

8.2.1. Khái niệm

Quá trình liên tục bao gồm:

- Nhận diện: liệt kê rủi ro theo quy chuẩn quốc tế (Basel, ISO)
- Đo lường: sử dụng công cụ định lượng (VaR, EL, ES)
- Xử lý: né tránh, giảm thiểu, chuyển giao, chấp nhận
- Giám sát: dashboard, backtesting, KRI
- Báo cáo: định kỳ và đột xuất lên HĐQT và cơ quan quản lý

8.2.2. Mục tiêu

Tối ưu hóa sống còn và hiệu quả vốn:

- Đảm bảo tỷ lệ CAR (Capital Adequacy Ratio) ≥ yêu cầu tối thiểu (Basel III: 10.5%)
- Tối thiểu hóa chi phí vốn và chi phí dự phòng

8.2.3. Nguyên tắc quản lý

- Xác định rõ Risk Appetite và Risk Tolerance
- Mọi rủi ro phải có giới hạn, thường xuyên đánh giá
- Chủ động hơn là phản ứng
- Tách biệt kinh doanh và giám sát rủi ro
- Tuân thủ quy định pháp lý và chuẩn mực quốc tế

8.2.4. Mô hình tổ chức

8.2.5. Quy trình quản lý rủi ro

8.2.5.1. Nhận diện

Sử dụng phương pháp:

- Checklist rủi ro chuẩn Basel II
- Brainstorming với đa phòng ban
- SWOT phân tích điểm mạnh/điểm yếu

8.2.5.2. Đo lường

Các công cụ:
- VaR / ES cho rủi ro thị trường
- EL cho rủi ro tín dụng
- Duration / GAP cho rủi ro lãi suất
- LCR / NSFR cho rủi ro thanh khoản

8.2.5.3. Xử lý

- Tránh né: chấm dứt sản phẩm/rủi ro không mong muốn
- Giảm thiểu: áp dụng quy trình chuẩn, tự động hóa
- Chuyển giao: phái sinh, bảo hiểm
- Chấp nhận: nâng cao vốn tự có, lập quỹ dự phòng

8.2.5.4. Giám sát

Áp dụng:

- Dashboard tự động cập nhật KRI, limit breaches
- Backtesting VaR/EL hàng quý
- Audit định kỳ và đột xuất

8.2.5.5. Báo cáo

Hình thức:

- Định kỳ: báo cáo hàng tháng, quý, năm
- Đột xuất: khi vượt ngưỡng, sự kiện bất thường
- Nội dung: summary, phân tích biến động, đề xuất biện pháp

Chú ý chung: Công cụ hỗ trợ, quyết định cuối cùng thuộc về Ban Điều hành và Hội đồng Quản trị.