Tóm tắt chương 5 - Quản trị tài chính doanh nghiệp NEU

5.1. KHÁI NIỆM VỀ GIÁ TRỊ VÀ GIÁ TRỊ THỜI GIAN CỦA TIỀN

5.1.1. Giá trị

Trong tài chính, giá trị của một tài sản được định nghĩa là số tiền hiện tại mà thị trường sẵn sàng trả để mua bán, trao đổi tài sản đó trong một giao dịch thông thường. Nói cách khác, giá trị của một tài sản chính là giá cả hiện tại của nó.

Bản chất của một tài sản tài chính là các lợi ích kinh tế (dòng tiền) trong tương lai mà doanh nghiệp có quyền kiểm soát. Do đó, hành động đầu tư mua sắm tài sản thực chất là việc đánh đổi tiền ở hiện tại để lấy các dòng tiền ở tương lai. 
=> Về mặt lý thuyết, giá trị của một tài sản chính là giá trị hiện tại của tất cả các dòng tiền kỳ vọng mà tài sản đó sẽ tạo ra trong tương lai.

Đối với doanh nghiệp, một quyết định đầu tư chỉ được xem là hiệu quả khi giá trị mà tài sản đó mang lại lớn hơn chi phí bỏ ra để có được nó. Việc tính toán giá trị hiện tại của các dòng tiền tương lai để so sánh với chi phí hiện tại là công việc cốt lõi của nhà quản trị tài chính.

5.1.2. Khái niệm giá trị thời gian của tiền (Time Value of Money - TVM)

Các quyết định tài chính luôn liên quan đến các dòng tiền ra và vào tại nhiều thời điểm khác nhau. Khái niệm Giá trị thời gian của tiền (TVM) là nền tảng để có thể so sánh, lượng hóa và đưa ra quyết định với các dòng tiền không đồng nhất về mặt thời gian. TVM dựa trên hai nguyên lý cốt lõi.

+ Nguyên lý 1: Một đồng hôm nay có giá trị lớn hơn một đồng nhận được trong tương lai. 
=> Sự chênh lệch giá trị này xuất phát từ các lý do sau: 
- Chi phí cơ hội: Một đồng hôm nay có thể được đầu tư để sinh lời ngay lập tức. 
- Lạm phát: Sức mua của đồng tiền có xu hướng giảm theo thời gian. 
- Rủi ro: Luôn có một sự không chắc chắn về việc liệu có nhận được khoản tiền trong tương lai hay không. 
- Sự ưa thích tiêu dùng hiện tại: Hầu hết mọi người đều muốn hưởng thụ ngay lập tức hơn là phải chờ đợi.

+ Nguyên lý 2: Cùng một đồng nhận được tại một thời điểm trong tương lai, một đồng an toàn có giá trị lớn hơn một đồng rủi ro. 
=> Nguyên lý này nhấn mạnh vai trò của rủi ro. Giữa hai khoản đầu tư cùng hứa hẹn một khoản tiền như nhau trong tương lai, nhà đầu tư sẽ đánh giá cao hơn (và sẵn sàng trả giá cao hơn ở hiện tại) cho khoản đầu tư nào có độ chắc chắn cao hơn. Để chấp nhận rủi ro cao hơn, nhà đầu tư phải được bù đắp bằng một tỷ suất sinh lời kỳ vọng cao hơn.

5.1.3. Lãi đơn, lãi gộp và giá trị tương lai của một dòng tiền

- Lãi đơn (Simple Interest): Là tiền lãi chỉ được tính trên số vốn gốc ban đầu (PV) qua các kỳ hạn. Cách tính này thường chỉ áp dụng cho các kỳ hạn ngắn hoặc khi nhà đầu tư rút lãi định kỳ. 
Công thức tính tổng tiền lãi đơn: $I = PV \times r \times n$ 
Trong đó: PV là vốn gốc, r là lãi suất mỗi kỳ, và n là số kỳ tính lãi.

- Lãi gộp (Compound Interest) hay lãi kép: Là tiền lãi được tính không chỉ trên vốn gốc ban đầu mà còn trên cả phần lãi đã tích lũy từ các kỳ trước đó. Quá trình tiền lãi được cộng vào vốn gốc để tiếp tục sinh lãi ở kỳ tiếp theo được gọi là "lãi nhập gốc" hay "gộp lãi". Đây là phương pháp tính lãi phổ biến trong thực tế.

Bảng so sánh Lãi đơn và Lãi gộp

Công thức tính Giá trị tương lai (Future Value - FV) của một khoản tiền theo phương pháp lãi gộp là công thức nền tảng: 
$FV_n = PV \times (1 + r)^n$ 
Trong đó: 
+ FVn: Giá trị tương lai nhận được sau n kỳ. 
+ PV: Giá trị hiện tại (số tiền gốc ban đầu). 
+ r: Lãi suất mỗi kỳ. 
+ n: Số kỳ tính lãi.

5.2. GIÁ TRỊ HIỆN TẠI CỦA MỘT DÒNG TIỀN

Ngược lại với quá trình tính giá trị tương lai, Giá trị hiện tại (Present Value - PV) là quá trình quy đổi một khoản tiền trong tương lai về giá trị tương đương của nó ở thời điểm hiện tại. Quá trình này được gọi là chiết khấu dòng tiền (discounting), và nó là một trong những khái niệm quan trọng nhất của tài chính hiện đại, là nền tảng cho phương pháp định giá tài sản.

Công thức tính Giá trị hiện tại được suy ra trực tiếp từ công thức tính Giá trị tương lai: 
$PV = \frac{FV_n}{(1+r)^n} = FV_n \times \frac{1}{(1+r)^n}$ 
Trong đó, biểu thức $\frac{1}{(1+r)^n}$ được gọi là hệ số chiết khấu (discount factor).

*Lưu ý quan trọng:

- Bốn yếu tố PV, FV, r, n có mối quan hệ toán học chặt chẽ. Nếu biết ba trong bốn yếu tố, chúng ta luôn có thể tìm ra yếu tố còn lại. 
- Lãi suất (r) được sử dụng trong công thức chiết khấu được gọi là tỷ lệ chiết khấu (discount rate). Tùy thuộc vào bối cảnh, nó còn có các tên gọi khác như: lãi suất chiết khấu, chi phí cơ hội của vốn, tỷ suất sinh lời mong đợi. 
=> Về bản chất, tỷ lệ chiết khấu (r) phản ánh mức độ rủi ro của dòng tiền tương lai và chi phí cơ hội của việc đầu tư. Dòng tiền càng rủi ro, tỷ lệ chiết khấu yêu cầu càng cao, dẫn đến giá trị hiện tại (PV) của nó càng thấp.

5.3. GIÁ TRỊ HIỆN TẠI CỦA NHIỀU DÒNG TIỀN

Trong thực tế, hầu hết các tài sản đều tạo ra nhiều dòng tiền tại nhiều thời điểm khác nhau trong tương lai. Để định giá các tài sản này, chúng ta không thể cộng dồn các dòng tiền một cách đơn giản vì giá trị của tiền thay đổi theo thời gian.

Nguyên tắc cơ bản là: Giá trị hiện tại của một tài sản mang lại nhiều dòng tiền được tính bằng tổng giá trị hiện tại của từng dòng tiền riêng lẻ. Mỗi dòng tiền tương lai sẽ được chiết khấu về thời điểm hiện tại, sau đó cộng tổng lại.

Công thức tổng quát để tính giá trị hiện tại của nhiều dòng tiền: 
$PV = \sum_{i=1}^{n} \frac{C_i}{(1+r)^i} = \frac{C_1}{(1+r)^1} + \frac{C_2}{(1+r)^2} + \dots + \frac{C_n}{(1+r)^n}$ 
Trong đó Ci là dòng tiền sẽ nhận được vào cuối kỳ thứ i.

*Lưu ý: Công thức trên giả định tỷ lệ chiết khấu (r) là không đổi cho tất cả các kỳ (cấu trúc lãi suất phẳng). Trong trường hợp tỷ lệ chiết khấu của mỗi năm là khác nhau, chúng ta cần chiết khấu từng dòng tiền Ci với tỷ lệ chiết khấu riêng của năm đó.

5.4. MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT ĐỊNH GIÁ NHIỀU DÒNG TIỀN

Khi các dòng tiền có một quy luật nhất định (ví dụ: đều nhau), chúng ta có thể áp dụng các công thức rút gọn để tính toán nhanh hơn và thuận tiện hơn thay vì phải chiết khấu từng dòng tiền riêng lẻ.

5.4.1. Niên kim đều vô hạn (Perpetuity)

Đây là một chuỗi các dòng tiền đều nhau (P), phát sinh định kỳ và kéo dài mãi mãi (vô hạn). 
Công thức tính giá trị hiện tại của dòng niên kim đều vô hạn là: 
$PV = \frac{P}{r}$ 
Trong đó: P là dòng tiền đều hàng kỳ, và r là tỷ lệ chiết khấu. 
=> Công thức này được suy ra từ công thức tổng của một chuỗi cấp số nhân lùi vô hạn. Nó được ứng dụng để định giá các tài sản tạo ra thu nhập cố định vĩnh viễn như trái phiếu không bao giờ đáo hạn (consols) hoặc cổ phiếu ưu đãi trả cổ tức cố định.

5.4.2. Niên kim đều hữu hạn (Annuity)

Đây là một chuỗi các dòng tiền đều nhau (A), phát sinh định kỳ trong một khoảng thời gian hữu hạn (n kỳ). 
Công thức tính giá trị hiện tại của dòng niên kim đều hữu hạn là: 
$PV = A \times \left[ \frac{1 - \frac{1}{(1+r)^n}}{r} \right]$ 
Trong đó, biểu thức trong ngoặc vuông $\left[ \dots \right]$ được gọi là hệ số giá trị hiện tại của chuỗi niên kim (Present Value Interest Factor of an Annuity - PVIFA) hay hệ số trả góp.

*Lưu ý quan trọng và ứng dụng của Niên kim:

- Công thức trên áp dụng cho niên kim thông thường (ordinary annuity), tức là dòng tiền đầu tiên phát sinh vào cuối kỳ thứ nhất. 
- Nếu dòng tiền đầu tiên phát sinh ngay tại thời điểm hiện tại (đầu kỳ 1), ta có niên kim đến hạn (annuity due). Vì mỗi khoản thanh toán được nhận sớm hơn một kỳ, giá trị hiện tại của niên kim đến hạn sẽ bằng giá trị của niên kim thông thường nhân với (1+r). 
- Đây là một trong những công thức được ứng dụng rộng rãi nhất trong tài chính cá nhân và tài chính doanh nghiệp, ví dụ: 
+ Tính số tiền trả góp hàng kỳ cho một khoản vay (mua nhà, mua ô tô, vay tiêu dùng). 
+ Xác định giá trị của một hợp đồng bảo hiểm nhân thọ hoặc một quỹ hưu trí. 
+ Lập kế hoạch tiết kiệm để đạt được một mục tiêu tài chính trong tương lai.