- Đã kiểm duyệt
Tóm tắt Chương 5 Chủ nghĩa xã hội khoa học: CCXH & Liên minh
Tổng hợp kiến thức chương 5 Chủ nghĩa xã hội khoa học về sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp và tính tất yếu của liên minh công - nông - trí thức tại Việt Nam.
- Cơ cấu xã hội - giai cấp giữ vị trí trung tâm, chi phối các loại hình cơ cấu xã hội khác trong thời kỳ quá độ.
- Sự biến đổi của các giai cấp luôn gắn liền và bị quy định bởi những biến đổi trong cơ cấu kinh tế.
- Liên minh giai cấp giữa công nhân, nông dân và trí thức là vấn đề mang tính nguyên tắc để xây dựng chủ nghĩa xã hội.
- Việt Nam hiện nay tập trung đẩy mạnh công nghiệp hóa nhằm tạo điều kiện cho sự phát triển của khối liên minh.
I. Cơ cấu xã hội - giai cấp trong thời kỳ quá độ
Cơ cấu xã hội - giai cấp là hệ thống các giai cấp, tầng lớp xã hội tồn tại khách quan và có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ.
1. Khái niệm và vị trí
Cơ cấu xã hội là tổng thể các cộng đồng người được hình thành từ những mối quan hệ xã hội tác động lẫn nhau.
- Cơ cấu xã hội - giai cấp
- Hệ thống giai cấp, tầng lớp xã hội hình thành trên cơ sở quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất và địa vị chính trị.
Loại hình cơ cấu này giữ vị trí quan trọng hàng đầu vì liên quan trực tiếp đến đảng phái và quyền lực Nhà nước.
- Chi phối xã hội
Tác động đến toàn bộ hệ thống quan hệ dân cư, nghề nghiệp, dân tộc và tôn giáo.
- Quyết định kinh tế
Quy định hình thức sở hữu tư liệu sản xuất → chi phối nguyên tắc phân phối thu nhập.
Sự biến đổi của cơ cấu giai cấp là tiền đề dẫn đến sự biến đổi của toàn bộ các quan hệ xã hội khác.
2. Sự biến đổi có tính quy luật
Trong thời kỳ quá độ, cơ cấu xã hội - giai cấp vận động theo những quy luật khách quan gắn với sản xuất vật chất.
- Gắn với cơ cấu kinh tế
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế → thay đổi vị trí và số lượng các giai cấp.
- Xuất hiện tầng lớp mới
Sự đan xen nhiều thành phần kinh tế → hình thành đội ngũ doanh nhân, tiểu chủ.
- Xích lại gần nhau
Các giai cấp tăng cường liên minh → từng bước xóa bỏ bất bình đẳng xã hội.
Mâu thuẫn lợi ích giữa các giai cấp vẫn tồn tại nhưng xu hướng hợp tác và liên minh ngày càng chiếm ưu thế.
Có thể dùng mệnh lệnh hành chính để xóa bỏ giai cấp ngay lập tức.
Xóa bỏ giai cấp là quá trình lâu dài, gắn liền với phát triển lực lượng sản xuất.
Giai cấp công nhân luôn giữ vai trò chủ đạo trong quá trình xích lại gần nhau giữa các tầng lớp.
II. Liên minh giai cấp và tầng lớp xã hội
Liên minh giai cấp là sự liên kết hợp tác giữa các chủ thể nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu cách mạng.
1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin
Các nhà kinh điển khẳng định liên minh là một vấn đề mang tính nguyên tắc đối với phong trào công nhân.
Nếu công nhân không liên minh với người bạn tự nhiên là nông dân, cuộc đấu tranh sẽ trở thành bài ai điếu.
V.I. Lênin tiếp tục khẳng định liên minh là nguyên tắc cao nhất của chuyên chính vô sản để bảo vệ chính quyền.
2. Tính tất yếu của liên minh
Việc xây dựng khối liên minh không dựa trên ý muốn chủ quan mà do nhu cầu nội tại của đời sống xã hội.
- Tất yếu chính trị
Tập hợp sức mạnh đa số nhân dân lao động → lật đổ áp bức và bảo vệ thành quả cách mạng.
- Tất yếu kinh tế
Nhu cầu trao đổi sản phẩm giữa nông nghiệp và công nghiệp → gắn kết các lĩnh vực sản xuất.
Sự gắn kết kinh tế là cơ sở vững chắc nhất để duy trì độ bền vững của liên minh trong suốt thời kỳ quá độ.
Liên minh còn giúp giải quyết các nhiệm vụ văn hóa, xã hội và nâng cao trình độ dân trí cho mọi tầng lớp.
III. Cơ cấu xã hội và liên minh tại Việt Nam
Việt Nam xây dựng khối liên minh công - nông - trí vững mạnh dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.
1. Các giai cấp, tầng lớp hiện nay
Cơ cấu giai cấp nước ta đang biến đổi theo hướng tích cực, gắn liền với sự nghiệp Đổi mới đất nước.
- Cơ cấu xã hội Việt Nam
- Giai cấp công nhân (lãnh đạo)
- Giai cấp nông dân (chiến lược)
- Đội ngũ trí thức (sáng tạo)
- Đội ngũ doanh nhân (phát triển)
Xu hướng chính hiện nay là trí thức hóa giai cấp công nhân và hiện đại hóa giai cấp nông dân.
2. Nội dung của liên minh
Nội dung liên minh bao trùm các lĩnh vực chính yếu, tạo động lực cho sự phát triển bền vững của quốc gia.
| Tiêu chí | Kinh tế | Chính trị |
|---|---|---|
| Mục tiêu | Phát triển LLSX hiện đại | Giữ vững độc lập dân tộc |
| Cơ sở | Hợp tác Công - Nông - Trí | Sự lãnh đạo duy nhất của Đảng |
| Biểu hiện | Chuyển giao công nghệ cao | Xây dựng Nhà nước pháp quyền |
Nội dung văn hóa - xã hội tập trung vào việc nâng cao dân trí và thực hiện tốt chính sách an sinh.
Để tìm hiểu thêm về thực tiễn, người học có thể tham khảo Tóm tắt chương 5 - Chủ nghĩa XHKH (Giáo trình Bộ GD&ĐT) trên hệ thống.
3. Phương hướng và trách nhiệm thế hệ trẻ
Đảng và Nhà nước đề ra các giải pháp đồng bộ nhằm thúc đẩy biến đổi cơ cấu xã hội theo hướng tiến bộ.
- Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
- Hoàn thiện hệ thống chính sách xã hội cho từng đối tượng.
- Tạo môi trường thuận lợi để phát huy tiềm năng sáng tạo.
- Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng đối với liên minh.
Thanh niên và sinh viên là lực lượng xung kích, đóng vai trò then chốt trong việc củng cố khối liên minh.
Sinh viên cần tích cực học tập, nghiên cứu khoa học để nâng cao trình độ trí tuệ quốc gia.
Việc rèn luyện đạo đức cách mạng giúp thế hệ trẻ kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
Ôn tập nhanh
- Cơ cấu xã hội - giai cấp bị quy định bởi cơ cấu kinh tế trong thời kỳ quá độ.
- Liên minh công - nông - trí là nguyên tắc cao nhất để giữ vững chính quyền.
- Nội dung kinh tế là cơ sở vật chất quan trọng nhất của khối liên minh.
- Giai cấp công nhân Việt Nam giữ vai trò lãnh đạo khối liên minh thông qua Đảng.
- Sự biến đổi giai cấp gắn liền với chuyển dịch sang kinh tế thị trường.
- Thế hệ trẻ là lực lượng xung kích trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Hỏi và đáp
Yếu tố nào quy định sự biến đổi của cơ cấu xã hội - giai cấp?
Sự biến đổi của cơ cấu kinh tế trong sản xuất vật chất.
Vì sao giai cấp công nhân phải liên minh với nông dân?
Để tạo sức mạnh tổng hợp và thực hiện thắng lợi mục tiêu cách mạng.
Nội dung cốt lõi của liên minh về mặt chính trị ở Việt Nam?
Bảo đảm vai trò lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản.
Giai cấp nào có vị trí chiến lược trong xây dựng nông thôn mới?
Giai cấp nông dân Việt Nam hiện nay.
Tầng lớp nào đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong lao động sáng tạo?
Đội ngũ trí thức trong thời đại kinh tế tri thức.
Vai trò của sinh viên đối với khối liên minh là gì?
Lực lượng xung kích thắt chặt mối quan hệ giữa các giai cấp.
Ôn xong rồi? Kiểm tra ngay
Trắc nghiệm chương 5 - Chủ nghĩa xã hội khoa học (GT chung)
