Tóm tắt kiến thức chương 5 - Tài chính doanh nghiệp (BAV)

5.1. Tài sản lưu động của doanh nghiệp

5.1.1. Khái niệm và nội dung tài sản lưu động

Tài sản lưu động (TSLĐ) là tài sản ngắn hạn thu hồi hoặc thanh toán trong vòng một năm hoặc một chu kỳ kinh doanh bình thường.

- Đặc điểm:
+ Luân chuyển theo chu trình T → H → SX → H′ → T′ (sản xuất) hoặc T → H → T′ (thương mại)
+ Giá trị được chuyển dịch vào chi phí sản xuất/kinh doanh đầy đủ trong mỗi chu kỳ
+ Toàn bộ giá trị thu hồi sau khi kết thúc chu kỳ kinh doanh
 

– Nội dung:

- TSLĐ sản xuất:
+ Nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu…
+ Sản phẩm dở dang, bán thành phẩm
- TSLĐ lưu thông:
+ Thành phẩm chờ tiêu thụ
+ Tiền mặt và các khoản tương đương tiền, khoản phải thu, đầu tư tài chính ngắn hạn
 

– Vai trò:

- Điều kiện vật chất cho sản xuất – kinh doanh liên tục
- Phản ánh chất lượng sử dụng vốn lưu động qua tốc độ luân chuyển và tỷ trọng giữa các khâu
 

5.1.2. Phân loại tài sản lưu động

– Theo hình thái biểu hiện:

– Theo vai trò trong sản xuất – kinh doanh:

5.2. Nhu cầu vốn lưu động và phương pháp xác định

5.2.1. Chu kỳ kinh doanh và nhu cầu VLĐ

Chu kỳ kinh doanh: từ khi bỏ vốn mua NVL đến khi thu tiền bán hàng.

$\text{Nhu cầu VLĐ} = \text{Hàng tồn kho} + \text{Các khoản phải thu} - \text{Các khoản phải trả}$
⇒ Công thức thể hiện số vốn cần duy trì để đảm bảo luân chuyển hàng hóa và thu tiền từ khách hàng, đã trừ đi phần doanh nghiệp được nhà cung cấp cho vay trước.

5.2.2. Yếu tố ảnh hưởng

- Đặc điểm ngành (chu kỳ, quy mô, thời vụ, công nghệ)
- Điều kiện mua sắm – dự trữ (khoảng cách, thị trường, vận chuyển)
- Chính sách tiêu thụ, tín dụng thương mại, tổ chức thanh toán
 

5.2.3. Phương pháp xác định nhu cầu VLĐ

a. Phương pháp trực tiếp: tính từng thành phần rồi tổng hợp

- Vốn dự trữ NVL chính:
$D_{n} = N_{n} \times F_{n}$
⇒ \(D_{n}\) là vốn dự trữ NVL chính, bằng số ngày lưu trữ nhân chi phí trung bình mỗi ngày. - Vốn dự trữ vật tư khác:
$D_{k} = M_{k} \times T\%$
⇒ Dự trữ vật tư khác = tổng chi phí sử dụng vật tư × tỷ lệ dự trữ tiêu chuẩn. - Vốn sản phẩm dở dang:
$D_{s} = P_{n} \times C_{k}$
⇒ Chi phí dở dang = chi phí sản xuất trung bình mỗi ngày × chu kỳ sản xuất (ngày). - Vốn chi phí trả trước:
$V_{p} = P_{d} + P_{s} - P_{p}$
⇒ Tổng chi phí trả trước = chi phí đã bỏ ra cho SXKD + chi phí phát sinh chưa phân bổ − phần đã phân bổ. - Vốn thành phẩm:
$D_{tp} = G_{v} \times N_{tp}$
⇒ Vốn thành phẩm = giá vốn hàng bán trung bình/ngày × số ngày tồn kho bình quân. - Khoản phải thu bình quân:
$N_{pt} = K_{pt} \times D_{n}$
⇒ Khoản phải thu bình quân = kỳ thu tiền (ngày) × doanh thu trung bình/ngày. - Khoản phải trả bình quân:
$N_{ptr} = K_{ptr} \times M_{n}$
⇒ Khoản phải trả bình quân = kỳ trả tiền (ngày) × mua vào trung bình/ngày.

b. Phương pháp gián tiếp: dựa trên kinh nghiệm ngành hoặc dữ liệu năm trước:

- Xác định tỷ lệ VLĐ/tổng doanh thu của doanh nghiệp cùng ngành hoặc năm trước
- Áp dụng vào doanh thu dự kiến

5.3. Chỉ tiêu hiệu suất sử dụng tài sản lưu động

• Hiệu suất sử dụng TSLĐ:
  $HS = \frac{D_{th}}{TSLĐ_{bq}}$
  ⇒ Mỗi đồng TSLĐ tạo ra bao nhiêu đồng doanh thu thuần trong kỳ.
• Số vòng quay khoản phải thu:
  $L_{PT} = \frac{D_{th}}{KPT_{bq}}$
  Kỳ thu tiền trung bình:
  $KTB = \frac{N}{L_{PT}}$
  ⇒ Số ngày trung bình để thu một lần nợ.
• Số vòng quay hàng tồn kho:
  $L_{TK} = \frac{GV}{HTK_{bq}}$
  Số ngày một vòng tồn kho:
  $KTK = \frac{N}{L_{TK}}$
  ⇒ Số ngày trung bình để quay hết tồn kho.

5.4. Quản trị tài sản lưu động

5.4.1. Quản trị tiền mặt

Mục tiêu: Đảm bảo thanh khoản kịp thời & tối thiểu hóa chi phí giữ tiền mặt.

- Thiết lập mức dự trữ tiền mặt tối ưu (EOQ Baumol / Miller–Orr)
- Dự báo luồng tiền thu – chi
- Kiểm soát chặt các khoản thu – chi
 

Ví dụ EOQ (Baumol):

$M^{*} = \sqrt{\frac{2\,c_{b}\,M_{n}}{r}}$
⇒ \(M^{*}\) là lượng tiền mặt chuyển đổi tối ưu mỗi lần để cân bằng chi phí chuyển đổi và chi phí cơ hội.
$\overline{M} = \frac{M^{*}}{2}$
⇒ Mức giữ tiền mặt trung bình.

5.4.2. Quản trị các khoản phải thu

Mục tiêu: Mở rộng doanh thu bán chịu nhưng hạn chế rủi ro và chi phí nợ xấu.

- Chính sách tín dụng (5 C), chiết khấu thanh toán, thời hạn tín dụng (“2/10, net 30”)
- Phân tích nợ theo tuổi để ưu tiên thu hồi
- Hệ số nợ phải thu:
$\text{HSỐ NPT} = \frac{\text{Nợ phải thu khách hàng}}{\text{Doanh số bán ra}}$
⇒ Đo lường tỷ lệ vốn đầu tư vào nợ phải thu so với doanh thu.
- Biện pháp: cảnh báo sớm, trích lập dự phòng, hạn mức tín dụng.

5.4.3. Quản trị hàng tồn kho

Mục tiêu: Đảm bảo liên tục sản xuất – kinh doanh, giảm chi phí tồn kho tối đa.

- EOQ cổ điển:
$Q^{*} = \sqrt{\frac{2\,c_{d}\,Q_{n}}{c_{l}}}$
⇒ Số lượng đặt hàng tối ưu.
- Mức tồn kho bình quân:
$\overline{Q} = \frac{Q^{*}}{2} + Q_{db}$
⇒ Trung bình tồn kho = nửa lô + dự trữ an toàn.
- Điểm đặt hàng lại:
$R = \text{Nhu cầu trung bình/ngày} \times \text{Thời gian giao hàng}$
⇒ Mức kho kích hoạt đặt hàng để tránh thiếu hàng.

Chú ý dễ nhầm:

- Không cộng chi phí cơ hội vào chi phí lưu kho khi áp EOQ
- Dự trữ an toàn \(Q_{db}\) phải tính dựa trên biến động nhu cầu & thời gian giao hàng
- Kỳ thu tiền tính trên doanh thu/ngày, không nhầm với kỳ thuế.