Tóm tắt kiến thức chương 3 - Ngân hàng thương mại NEU

3.1. Các khoản mục tài sản và đặc điểm

3.1.1. Ngân quỹ

- Khái niệm: Tổng hợp các khoản tiền sẵn có để đáp ứng nhu cầu nghiêm ngặt về thanh toán tức thì, đảm bảo hoạt động NH không gián đoạn.
- Mục tiêu: Bảo toàn vốn, đảm bảo liquidité cao nhất, đáp ứng tối đa nhu cầu khách hàng và quy định NHNN.
- Thành phần chính:
+ Tiền mặt: Nội tệ, ngoại tệ, vàng, kim khí quý—dùng cho giao dịch trực tiếp.
+ Tiền gửi: Tại NHNN (dự trữ bắt buộc) và NHTD khác (thanh toán liên ngân hàng).
- Chi phí và rủi ro:
+ Chi phí bảo quản, kiểm đếm định kỳ, hỏng hóc, làm giả.
+ Rủi ro giá trị thực giảm do lạm phát cao.
+ Rủi ro vận chuyển và an ninh (trộm cướp).

3.1.1.1. Tiền mặt

- Ưu điểm: Sẵn sàng chi trả ngay, không phụ thuộc hệ thống công nghệ.
- Nhược điểm chi tiết:
+ Không sinh lời, vốn bị đóng băng.
+ Chi phí in ấn và xử lý hư hỏng cao.
+ Rủi ro an ninh, yêu cầu quy trình kiểm soát khắt khe.
- Chú ý thường gặp: Ngân hàng dễ nhầm lẫn giữa tiền mặt lưu hành và tiền gửi thanh toán.

3.1.1.2. Tiền gửi tại NHNN & NHTD

- Dự trữ bắt buộc (RRR): Tỷ lệ % vốn khách hàng bắt buộc giữ tại NHNN, không trả lãi.
- Tiền gửi thanh toán dư thừa: Lãi suất gần 0, dùng cho bù trừ thanh toán.
- Lưu ý chuyên sâu:
+ Dự trữ tự nguyện có thể sinh lãi một phần.
+ Cơ chế thanh toán bù trừ (clearing) giảm rủi ro thanh khoản.

3.1.2. Chứng khoán

- Khái niệm: Công cụ nợ & vốn chủ sở hữu, tạo nguồn thu qua lãi suất hoặc cổ tức.
- Mục tiêu đầu tư: Tối ưu hóa yield dài hạn đồng thời duy trì thanh khoản cần thiết.
- Phân loại chi tiết:
+ Theo kỳ hạn: Ngắn (≤1 năm), trung (1–5 năm), dài (>5 năm).
+ Theo loại phát hành: Chính phủ, doanh nghiệp, ngân hàng.
+ Theo tính chất: Nợ ưu tiên, nợ thường, cổ phiếu ưu đãi, cổ phiếu phổ thông.
+ Theo xếp hạng tín nhiệm: AAA–BBB (đầu tư), BB trở xuống (đầu cơ).

Lưu ý

- Cổ phiếu dễ biến động theo thị trường, cần phân tích kỹ P/E, EPS.
- Trái phiếu doanh nghiệp phụ thuộc khả năng trả nợ và tình hình tài chính phát hành.
- Định giá thị trường: dùng YTM, spread so với CP cùng kỳ hạn.

3.1.3. Tín dụng

- Khái niệm: Hoạt động cho vay vốn ngắn, trung, dài hạn cho khách hàng.
- Ưu thế: Biên lợi nhuận cao, đóng góp chính vào NII (Net Interest Income).
- Rủi ro đi kèm: Mất vốn, nợ xấu, rủi ro tín dụng, thay đổi lãi suất.

Lưu ý

- Áp dụng mô hình PD–LGD–EAD tính trích lập dự phòng.
- Phân loại nợ theo IFRS9: 12M ECL, lifetime ECL.
- Quy trình thẩm định: thu nhập, tài sản thế chấp, lịch sử tín dụng.

3.1.4. Các tài sản khác

- Tài sản ủy thác: Quản lý danh mục đầu tư thay khách hàng, hưởng phí quản lý 0.5–2%/năm.
- Góp vốn liên kết: Đầu tư dài hạn, chia lợi nhuận, rủi ro tập trung phụ thuộc liên danh.
- TSCĐ: Đánh giá theo giá gốc, khấu hao đường thẳng hoặc số dư giảm dần; ảnh hưởng đến Chi phí khấu hao.
- Tài sản ngoại bảng: Cam kết tín dụng, bảo lãnh, SCF, hợp đồng tương lai; tiềm ẩn rủi ro tín dụng ẩn.

3.2. Quản lý tài sản

3.2.1. Mục tiêu

- An toàn: Đảm bảo thanh khoản, giới hạn rủi ro tín dụng, tuân thủ Basel III.
- Hiệu quả: Tối đa ROA, ROE thông qua cân đối lợi suất và chi phí vốn.
- Chiến lược: ALM, hedging, diversification.

3.2.2. Quy trình và công cụ

- Ngân quỹ:
+ Lập dự báo dòng tiền: daily cash flow projection.
+ Công cụ: VAR, stress testing.
- Chứng khoán:
+ ALM: GAP analysis, duration matching.
+ Tái cân bằng khi deviation > 5% so với target mix.
- Tín dụng:
+ Hồ sơ tín dụng: KYC, credit scoring.
+ Trích lập dự phòng: theo IFRS9 stages.
- TSCĐ:
+ Kiểm kê, đánh giá giá trị hợp lý.
+ Bảo trì dự phòng, kế hoạch CAPEX.
- Ngoại bảng:
+ Theo dõi exposure, use of derivatives (swaps, futures) để hedging.
+ Đánh giá rủi ro pháp lý và thanh toán.

3.3. Mối liên hệ vốn - tài sản

- Chênh lệch lãi suất (Spread):
$\Delta r = r_{tài\, sản} - r_{nguồn\, vốn}$
+ Spread dương thể hiện net interest margin tích cực.
+ Theo dõi NIM = (Lãi thuần)/Tổng tài sản sinh lãi.
- Các chỉ số hiệu quả:
+ $ROA = \frac{Lợi\, nhuận}{Tổng\, tài\, sản}\times100\%$
+ $ROE = \frac{Lợi\, nhuận}{Vốn\, chủ\, sở\, hữu}\times100\%$
- CAR (Capital Adequacy Ratio):
Đảm bảo ≥ 8% theo Basel III (hạng 1 & hạng 2).
- Lưu ý tổng hợp:
+ Cân đối động giữa an toàn và sinh lời theo chu kỳ tín dụng.
+ Liên tục stress test & điều chỉnh policy phù hợp môi trường vĩ mô.