Tóm tắt kiến thức chương 2 - Giáo dục học đại cương (HCMUE)

I. Khái niệm về nhân cách và sự phát triển nhân cách

1. Khái niệm về nhân cách

psychology

Theo Tâm lý học:

Nhân cách là tổ hợp thái độ, thuộc tính riêng trong quan hệ hành động của từng người với thế giới tự nhiên, đồ vật, xã hội và bản thân. Là bộ mặt tâm lý - đạo đức, quy định giá trị và hành vi xã hội.

school

Theo Giáo dục học:

Bao gồm tất cả các nét, mặt, phẩm chất có ý nghĩa xã hội. Là toàn bộ đặc điểm tâm sinh lý được xã hội đánh giá tạo nên giá trị cá nhân.

"Nhân cách là sự thống nhất giữa Phẩm chất (Đức) và Năng lực (Tài)."

Các mức độ bình diện nhân cách

Bên trong cá nhân

Thể hiện ở cá tính, sự khác biệt, tính tích cực vượt qua hạn chế tự nhiên.

Giữa các cá nhân

Thể hiện qua mối quan hệ cộng đồng, hành vi và cử chỉ xã hội.

Siêu cá nhân (Mức cao nhất)

Tác động gây ra những biến đổi ở người khác (chủ thể hoạt động tích cực).

Hệ thống định hướng giá trị cốt lõi

lightbulb

Giá trị Tư tưởng

Lý tưởng, niềm tin, quan điểm sống rõ ràng.

volunteer_activism

Giá trị Đạo đức

Lương tâm, trách nhiệm, lòng nhân ái, trung thực.

person_celebrate

Giá trị Nhân văn

Học vấn, nghề nghiệp, tài năng, thẩm mỹ.

Định hướng giá trị chỉ đạo hoạt động con người. Biết được định hướng giá trị sẽ biết được thái độ và hành vi của cá nhân đó trong xã hội.

2. Khái niệm về sự phát triển nhân cách

fitness_center

THỂ CHẤT

Biến đổi chiều cao, trọng lượng
Phát triển cơ bắp, hệ xương
Hoàn thiện giác quan
Phối hợp vận động cơ thể

psychology_alt

TÂM LÝ

Quá trình nhận thức (tư duy, trí nhớ)
Tình cảm, cảm xúc
Ý chí, bản lĩnh cá nhân
Thuộc tính tâm lý mới

groups

XÃ HỘI

Thái độ cư xử cộng đồng
Tham gia quan hệ xã hội
Hoạt động đoàn thể, nghề nghiệp
Trách nhiệm với xã hội

"Con người sinh ra chưa có nhân cách. Nhân cách hình thành trong quá trình sống, hoạt động và giao lưu."

II. Vai trò của di truyền, môi trường và hoạt động cá nhân

1. Vai trò của di truyền

Di truyền là sự tái tạo ở thế hệ sau những thuộc tính sinh học của thế hệ trước (giải phẫu, sinh lý, màu mắt, tóc, vóc dáng, tư chất thần kinh).

Vai trò:

Tiền đề vật chất

Tạo cơ sở cho các giác quan và hệ thần kinh phát triển lành mạnh.

Cơ chế chuyển hóa

Tư chất trending_flat

Hoàn cảnh + Giáo dục + Hoạt động

trending_flat Năng lực

Tư chất \xrightarrow{\text{Hoàn cảnh, Giáo dục, Hoạt động}} Năng lực

* Lưu ý: Di truyền không quyết định sẵn nhân cách, nó chỉ định hướng và tạo tiềm năng.

2. Vai trò của môi trường

Môi trường tự nhiên

Địa hình, khí hậu, thời tiết ảnh hưởng gián tiếp đến tính cách và sức khỏe, nhưng không đóng vai trò quyết định.

Môi trường xã hội

Vai trò: Điều kiện cần

Quy định mục đích, nội dung và chiều hướng phát triển thông qua giao tiếp và hoạt động.

Sơ đồ tương tác môi trường

filter_alt "Bộ lọc cá nhân"

Tác động của môi trường không trực tiếp mà phải thông qua kinh nghiệm, vốn sống và định hướng giá trị của mỗi người. Điều này giải thích tại sao những người cùng sống trong một môi trường lại có nhân cách khác nhau. Cá nhân không chỉ là đối tượng mà còn là chủ thể biến cải môi trường.

3. Vai trò của hoạt động cá nhân

Vai trò:

QUYẾT ĐỊNH TRỰC TIẾP

Hoạt động là phương thức tồn tại của con người. Thông qua hai quá trình Chủ thể hóa và Khách thể hóa, nhân cách được bộc lộ và hình thành.

check_circle Giúp cá nhân trải nghiệm và tích lũy vốn sống.

check_circle Tự khẳng định và hoàn thiện bản thân.

check_circle Thích nghi với hoàn cảnh xã hội.

Giao tiếp - Một dạng hoạt động đặc biệt

Giao tiếp là nhu cầu không thể thiếu để cá nhân gia nhập quan hệ xã hội và lĩnh hội văn hóa.

diversity_3

Giao tiếp Bạn bè

family_restroom

Giao tiếp Gia đình

school

Giao tiếp Thầy cô

work

Quan hệ Nghề nghiệp

III. Vai trò của giáo dục đối với sự phát triển nhân cách

Các học thuyết về vai trò giáo dục

Thuyết sinh học (Tiền định)

Tuyệt đối hóa di truyền. Coi giáo dục vô tác dụng.

Sai lầm: Tuyệt đối hóa di truyền.

Thuyết duy cảm

Coi giáo dục là "vạn năng". Trẻ như tờ giấy trắng.

Sai lầm: Tuyệt đối hóa giáo dục.

Quan điểm Mác-xít

VAI TRÒ CHỦ ĐẠO

1. Vai trò chủ đạo của giáo dục

explore

Định hướng & Tổ chức

Xác định mục đích, nội dung, phương pháp. Giáo dục phải đi trước, đón đầu sự phát triển dựa trên dự báo tương lai.

tune

Can thiệp & Điều chỉnh

Tác động vào di truyền (phát hiện tư chất), môi trường (trong lành hóa các mối quan hệ) và hoạt động (tạo động cơ đúng đắn).

self_improvement

Tiền đề cho Tự giáo dục

Giúp cá nhân hình thành khả năng đề kháng trước tác động tiêu cực và tự chuyển hóa yêu cầu xã hội thành phẩm chất bản thân.

2. Điều kiện để giáo dục giữ vai trò chủ đạo

analytics

Công tác dự báo xu hướng xã hội phải chính xác.

swap_calls

Sự thống nhất giữa nhà giáo dục (chủ đạo) và người được giáo dục (chủ động).

join_inner

Kết hợp 3 lực lượng: Gia đình - Nhà trường - Xã hội.

psychology

Nắm vững đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi.

verified_user

Nhà giáo dục phải có đủ phẩm chất và năng lực sư phạm.

IV. Giáo dục và các giai đoạn phát triển nhân cách theo lứa tuổi

1. Trẻ Hài Nhi (0 - 1 tuổi)

Đặc điểm: Nhân cách chưa hình thành, là sinh vật mang mầm mống người. Phát triển mạnh về giác quan và vận động (lật, bò, đi).

Nội dung GD: Thúc đẩy giác quan, cho trẻ làm quen thế giới đồ vật.

Cách thức: Giao lưu trực tiếp qua chăm sóc, tạo cảm xúc an toàn và tin cậy.

2. Trẻ Ấu Nhi (1 - 3 tuổi)

Đặc điểm: 3 thành tựu lớn: Dáng đi thẳng - Đồ vật công cụ - Ngôn ngữ. Bắt đầu có sự tự ý thức.

Nội dung GD: Luyện đi đứng, sử dụng đồ vật đúng chức năng, phát triển ngôn ngữ.

Cách thức: Làm mẫu hành vi, tạo điều kiện tiếp xúc đồ vật, ứng xử phù hợp với tính bướng bỉnh.

3. Trẻ Mẫu Giáo (3 - 6 tuổi)

Đặc điểm: Hành động theo động cơ gián tiếp. Hoạt động chủ đạo là Vui chơi. Muốn độc lập khỏi người lớn.

Nội dung GD: Hình thành nét nhân cách tốt đẹp, trí tưởng tượng, quy tắc ứng xử xã hội.

Cách thức: Gương mẫu, tổ chức trò chơi sắm vai, rèn luyện cách thức cư xử chuẩn mực.

4. Học sinh Tiểu Học (6 - 11 tuổi)

Đặc điểm: Hoạt động chủ đạo là Học tập. Tính hồn nhiên, hay bắt chước, ý chí chưa cao.

Nội dung GD: Phát triển trí tuệ, thói quen đạo đức cơ bản, rèn luyện tính tự chủ.

Cách thức: Kết hợp Gia đình - Nhà trường, xây dựng nhóm bạn tích cực, quản lý thông tin đại chúng.

5. Học sinh THCS (11 - 15 tuổi)

Đặc điểm: Biến động tâm lý phức tạp. "Khuynh hướng làm người lớn", nhu cầu tự khẳng định. Tình cảm mạnh mẽ, dễ quá khích.

Nội dung GD: Giáo dục giới tính, chuẩn mực quan hệ khác giới, thỏa mãn nhu cầu tâm lý lành mạnh.

Cách thức: Nhà giáo là "người bạn lớn", hướng dẫn nhóm bạn đi vào hoạt động có ích.

6. Học sinh THPT (15 - 18 tuổi)

Đặc điểm: Nhân cách định hình có chiều sâu. Ý thức rõ rệt về cái "Tôi". Suy nghĩ về kế hoạch cuộc đời và nghề nghiệp.

Nội dung GD: Xây dựng lý tưởng sống, định hướng nghề nghiệp, giáo dục tình bạn - tình yêu.

Cách thức: Cung cấp thông tin nghề nghiệp, giúp học sinh nhận ra hứng thú và năng lực bản thân.

"Chỉ có những người biết tự giáo dục mới là những người thực sự có giáo dục."

— Bennet (Anh)