1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của ngân hàng

1.1.1. Lịch sử hình thành

- Đổi tiền ban đầu do thợ vàng, tạo nhu cầu đúc tiền kim loại
- Kẻ đổi tiền phát triển nghiệp vụ cất trữ hộ → tiền gửi hình thành
- Khai sinh cho vay (dùng tiền gửi tạm thời) → xuất hiện ngân hàng
 

1.1.2. Lịch sử phát triển

- Ngân hàng tư nhân → lạm dụng phát hành chứng chỉ gửi tiền → phá sản
- Hình thành ngân hàng thương mại: tập trung vào tài trợ ngắn hạn & thanh toán hộ
- Đa dạng loại hình: tiết kiệm, phát triển, đầu tư…
- Công nghệ & toàn cầu hóa → mở rộng trung-dài hạn, vay tiêu dùng, ngân hàng 24/7
 

Lưu ý: sinh viên dễ nhầm giữa “ngân hàng thương mại” và “cho vay nặng lãi” giai đoạn đầu – nhớ “thương mại” luôn phục vụ sản xuất, thanh toán.

1.2. Chức năng của ngân hàng

1.3. Các dịch vụ ngân hàng

1.3.1. Nhận tiền gửi

- Tiết kiệm cá nhân, có kỳ hạn tổ chức
- Lãi suất huy động, an toàn, tiện lợi qua mạng lưới rộng
 

1.3.2. Cấp tín dụng

- Cho vay thương mại: ngắn hạn (chiết khấu thương phiếu)
- Tài trợ dự án: trung & dài hạn, mua sắm TSCĐ, BĐS…
- Cho vay tiêu dùng: sinh viên, nhà ở, du lịch…
- Tài trợ Chính phủ: mua trái phiếu, cấp vốn lớn
- Bảo lãnh: đảm bảo nghĩa vụ tài chính thay khách hàng
- Leasing: thuê mua TSCĐ, có quyền mua lại
 

1.3.3. Các dịch vụ khác

- Mua bán ngoại tệ
- Bảo quản tài sản hộ (két sắt)
- Quản lý ngân quỹ: thu chi, đầu tư ngắn hạn
- Ngân hàng điện tử: Internet, SMS, Phone, ATM, POS…
- Ủy thác & tư vấn: đầu tư, M&A, quản lý di sản
- Môi giới chứng khoán
- Bảo hiểm: nhân thọ, phi nhân thọ, liên kết
- Dịch vụ đại lý: thanh toán hộ, phát hành hộ…
 

Chú ý: “cấp tín dụng” ≠ “cho vay nặng lãi” – ngân hàng luôn gắn với rủi ro thấp & giá vốn hợp lý.

1.4. Vai trò của ngân hàng

- Kênh huy động vốn chính, phân bổ hiệu quả qua tín dụng
- Dẫn dắt chính sách tiền tệ, hỗ trợ phát triển bền vững
- Trung gian thanh toán & giữ quỹ cho xã hội
 

1.5. Các loại hình ngân hàng thương mại

1.5.1. Theo sở hữu

- Cá nhân
- Cổ phần
- Nhà nước
- Liên doanh
 

1.5.2. Theo hoạt động

- Đơn năng/chuyên doanh
- Đa năng
- Bán buôn vs. bán lẻ
 

1.5.3. Theo cơ cấu tổ chức

- Đơn nhất (1 hội sở)
- Có chi nhánh
- Sở hữu công ty con
- Thuộc tập đoàn kinh tế
 

1.6. Hệ thống ngân hàng Việt Nam

1.6.1. 1951–1990

- Ngân hàng Nhà nước độc quyền, “kênh cấp vốn” kế hoạch hóa
- Bao cấp → lạm phát cao, siêu lạm phát 80s
 

1.6.2. Sau 1990

- Tách quản lý tiền tệ & thương mại
- Pháp lệnh & Luật TCTD: mở cửa đa sở hữu, đa loại hình
- Xu hướng cổ phần hóa, công nghệ, mở rộng dịch vụ
 

1.6.3.–1.6.4. Nhân tố tác động

- Giảm bao cấp, can thiệp Nhà nước
- Cạnh tranh quốc tế & công nghệ
- Đa dạng hoá & toàn cầu hoá
- Áp lực tăng vốn chủ sở hữu (Basel)