Tóm tắt kiến thức chương 7 - Cơ sở tự nhiên và xã hội (HNUE)
Hệ thống hóa toàn bộ kiến thức trọng tâm Chương 7 môn Cơ sở Tự nhiên và Xã hội (ĐH Sư phạm Hà Nội). Nội dung tóm tắt chi tiết lịch sử Việt Nam từ thời nguyên thủy, sự hình thành nước Văn Lang – Âu Lạc, nền văn hóa Đông Sơn đến các triều đại phong kiến độc lập Lý - Trần - Lê - Nguyễn. Bao gồm các giai đoạn kháng chiến chống Pháp (1858-1945), kháng chiến chống Mỹ (1945-1975) và công cuộc Đổi mới đất nước từ năm 1986 đến nay. Tài liệu ôn tập súc tích, logic, giúp sinh viên nắm chắc kiến thức cốt lõi và đạt kết quả cao trong kỳ thi.
cơ sở tự nhiên và xã hội hnuetóm tắt chương 7 cstnxhlịch sử việt nam hnuegiáo trình cơ sở tự nhiên và xã hộiôn thi hnueđại học sư phạm hà nộilịch sử việt nam qua các thời kỳkiến thức lịch sử trọng tâmtài liệu ôn thi sư phạm
7.1. THỜI KÌ DỰNG NƯỚC, GIỮ NƯỚC VÀ ĐẤU TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP (Khoảng năm 700 TCN đến năm 938)
7.1.1. Thời kì dựng nước: Nước Văn Lang – Âu Lạc
7.1.1.1. Thời nguyên thuỷ trên đất nước ta
-
Cách đây 30 - 40 vạn năm:
Dấu tích Người tối cổ tại Lạng Sơn, Thanh Hoá, Đồng Nai. Công cụ đá ghè đẽo thô sơ (Rìu đá Núi Đọ).
-
Khoảng 3 - 2 vạn năm trước:
Tiến hoá thành Người tinh khôn (Mái đá Ngườm, Sơn Vi). Công cụ rìu đá cuội có hình thù rõ ràng hơn.
-
Quan hệ xã hội:
Hình thành Thị tộc Mẫu hệ. Những người cùng huyết thống sống chung, tôn người mẹ lớn tuổi nhất làm chủ.
7.1.1.2. Nền văn hoá Đông Sơn
Tiến trình phát triển qua 4 giai đoạn lớn:
Phùng Nguyên
4000-3500 năm trước. Phát minh thuật luyện kim & làm gốm.
Đồng Đậu
3500-3000 năm trước. Nâng cao kỹ thuật luyện đồng thau.
Gò Mun
Đồ đồng chiếm >50%. Xuất hiện trang sức & vũ khí tinh xảo.
Đông Sơn
Đỉnh cao kỹ thuật đúc đồng. Biểu tượng: Trống đồng Ngọc Lũ.
7.1.1.3. Sự ra đời của Nhà nước Văn Lang - Âu Lạc
Nhà nước Văn Lang (Thế kỉ VII - VI TCN)
Nguyên nhân: Mâu thuẫn giàu nghèo nảy sinh, nhu cầu tập hợp nhân dân chống lũ lụt và giặc ngoại xâm.
Âu Lạc & An Dương Vương (207 TCN)
Hợp nhất người Lạc Việt và Âu Việt. Thục Phán xưng là An Dương Vương, đóng đô tại Cổ Loa (Đông Anh - Hà Nội).
Thành tựu quân sự:
- Xây dựng thành Cổ Loa hình trôn ốc kiên cố.
- Chế tạo Nỏ thần (Nỏ Liên Châu) bắn một lần nhiều mũi tên.
7.1.2. Thời kì Bắc thuộc và cuộc đấu tranh giành độc lập
Chính sách cai trị
Bọn phong kiến phương Bắc (Hán, Lương, Đường...) thi hành chính sách:
- Vơ vét sản vật quý (ngà voi, ngọc trai), áp đặt thuế muối & sắt.
- Bắt dân học chữ Hán, sống theo phong tục người Hán.
- Sáp nhập nước ta vào bản đồ Trung Quốc.
Niên biểu các cuộc khởi nghĩa lớn
Năm 40: Hai Bà Trưng
Phất cờ tại Hát Môn. Đuổi Tô Định, giành độc lập trong 3 năm.
Năm 248: Bà Triệu
Khởi nghĩa tại Phú Điền (Thanh Hoá). Chấn động Giao Châu.
Năm 542: Lý Bí (Lý Nam Đế)
Lập nước Vạn Xuân (544). Đóng đô tại cửa sông Tô Lịch.
Năm 722: Mai Thúc Loan
Xưng là Mai Hắc Đế. Xây dựng căn cứ Sa Nam (Nghệ An).
776 - 791: Phùng Hưng
Bao vây thành Tống Bình. Được nhân dân tôn làm Bố Cái Đại Vương.
938: Ngô Quyền
Chiến thắng Bạch Đằng - Chấm dứt 1000 năm Bắc thuộc.
Chiến thắng Bạch Đằng (938) - Bước ngoặt lịch sử
Chiến thuật "Đóng cọc gỗ đầu nhọn":
- Lợi dụng thuỷ triều lên xuống tại cửa sông Bạch Đằng.
- Nhử địch vào bãi cọc khi triều lên.
- Đánh quyết liệt khi triều xuống, thuyền địch vướng cọc tan tành.
Kết quả:
Hoằng Tháo tử trận. Mở ra kỉ nguyên độc lập, tự chủ hoàn toàn cho dân tộc.
7.2. THỜI KÌ TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX
7.2.1. Buổi đầu độc lập thời Ngô – Đinh – Tiền Lê (Thế kỉ X)
Thống nhất đất nước
Đinh Bộ Lĩnh dẹp Loạn 12 sứ quân. Năm 968 lên ngôi (Đinh Tiên Hoàng), đặt tên nước là Đại Cồ Việt, niên hiệu Thái Bình, đóng đô ở Hoa Lư.
Kháng chiến chống Tống (981)
Thái hậu Dương Vân Nga trao áo Long cổn mời Lê Hoàn lên ngôi. Lê Hoàn lãnh đạo quân dân đánh tan quân Tống trên sông Bạch Đằng và tại ải Chi Lăng.
7.2.2. Nước Đại Việt thời Lý
Lý Thái Tổ & Thăng Long
Năm 1010, ban Chiếu dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La, đổi tên thành Thăng Long.
Cơ cấu chính trị & Pháp luật
Ban hành bộ Hình thư (bộ luật thành văn đầu tiên). Thực hiện chính sách "Ngụ binh ư nông".
Văn hóa & Giáo dục
Năm 1070: Xây dựng Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Năm 1075: Khoa thi đầu tiên chọn nhân tài.
Kháng chiến chống Tống lần 2 (1075-1077)
Lý Thường Kiệt chủ trương: "Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để chặn thế mạnh của giặc". Xây dựng phòng tuyến Sông Như Nguyệt. Ra đời bài thơ thần "Nam Quốc Sơn Hà".
7.2.3. Nước Đại Việt thời Trần
3 Lần kháng chiến chống Mông - Nguyên:
Tư tưởng chiến thuật: "Vườn không nhà trống". Lấy đoản binh chế trường trận. Hào khí Đông A rực cháy với hai chữ "Sát Thát" trích vào cánh tay.
Quản lí đất nước
- Lập chức Hà đê sứ chuyên trách đắp đê phòng lụt.
- Xác nhận quyền tư hữu tài sản và ruộng đất.
- Đặt lệ nhường ngôi sớm, vua cha làm Thái thượng hoàng.
7.2.5. Khởi nghĩa Lam Sơn & Triều Hậu Lê
Kháng chiến chống Minh
Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa tại Lam Sơn (Thanh Hoá). Sau 10 năm chiến đấu (1418-1427), đại thắng tại ải Chi Lăng, tiêu diệt Liễu Thăng.
"Bình Ngô Đại Cáo" của Nguyễn Trãi - Bản tuyên ngôn độc lập thứ hai, khẳng định chủ quyền dân tộc.
Thịnh trị thời Lê Thánh Tông
Thành tựu đỉnh cao: Bộ luật Hồng Đức & Bản đồ Hồng Đức.
7.2.7. Nhà Tây Sơn & Vua Quang Trung
Sự nghiệp võ công
- 1785: Trận Rạch Gầm - Xoài Mút, tiêu diệt quân Xiêm.
- 1789: Đại phá quân Thanh (Tết Kỷ Dậu). Giải phóng Thăng Long trong 5 ngày thần tốc.
Chính sách xây dựng đất nước
- Chiếu khuyến nông: Hồi phục sản xuất.
- Chiếu lập học: "Xây dựng đất nước lấy việc học làm đầu".
- Chữ Nôm trở thành chữ viết chính thức.
7.3. THỜI KÌ KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1858-1945)
Giai đoạn 1858 - 1895
Triều đình nhà Nguyễn nhu nhược, từng bước đầu hàng Pháp. Tuy nhiên phong trào nhân dân vẫn sục sôi:
Giai đoạn đầu thế kỉ XX
Sự sụp đổ của ngọn cờ phong kiến dẫn đến các xu hướng mới:
- Phan Bội Châu: Xu hướng bạo động (Phong trào Đông Du).
- Phan Châu Trinh: Xu hướng cải cách.
- Sự ra đời của giai cấp công nhân (Bãi công Ba Son 1925).
Nguyễn Ái Quốc & Đảng Cộng Sản
05/6/1911: Từ bến cảng Nhà Rồng, Người đi tìm đường cứu nước theo con đường Vô sản.
03/02/1930: Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam tại Hương Cảng (Trung Quốc).
19/08/1945: Cách mạng tháng Tám thành công.
02/09/1945: Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập.
7.4. THỜI KÌ 1945 – 1975
7.4.2. Chín năm kháng chiến chống Pháp (1946 - 1954)
Toàn quốc kháng chiến
19/12/1946: Lời kêu gọi của Bác Hồ: "Thà hy sinh tất cả chứ không chịu mất nước".
Chiến dịch Việt Bắc
Thu đông 1947: "Mồ chôn giặc Pháp". Bảo vệ cơ quan đầu não cách mạng.
Chiến dịch Biên giới
Thu đông 1950: Khai thông đường liên lạc quốc tế. Ta giành thế chủ động chiến trường.
Điện Biên Phủ (1954)
"Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu". Buộc Pháp ký Hiệp định Giơ-ne-vơ.
7.4.3. Cuộc kháng chiến chống Mĩ, cứu nước (1954 - 1975)
Tiền tuyến miền Nam
Đánh bại các chiến lược của Mỹ:
- 1959-1960: Phong trào "Đồng Khởi" Bến Tre.
- 1961-1965: Đánh bại "Chiến tranh đặc biệt".
- 1965-1968: Đánh bại "Chiến tranh cục bộ" (Vạn Tường, Mậu Thân).
- 1969-1973: Đánh bại "Việt Nam hoá chiến tranh".
Hậu phương miền Bắc
- Tuyến đường Trường Sơn (Đường mòn Hồ Chí Minh) chi viện miền Nam.
- Đánh thắng 2 cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ.
- Trận Điện Biên Phủ trên không (1972) tại Hà Nội.
Tổng tiến công mùa xuân 1975
11h30' ngày 30/04/1975: Lá cờ cách mạng bay trên Dinh Độc Lập. Thống nhất đất nước.
7.5. THỜI KÌ CẢ NƯỚC XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
7.5.1. Mười năm đầu thống nhất (1976 - 1986)
- 25/04/1976: Tổng tuyển cử bầu Quốc hội nước Việt Nam thống nhất.
- Tên nước: Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Sài Gòn đổi tên thành TP. Hồ Chí Minh.
- Khó khăn: Hậu quả chiến tranh, cơ chế quan liêu bao cấp gây khủng hoảng kinh tế - xã hội.
7.5.2. Việt Nam trên con đường đổi mới
Đại hội VI (12/1986)
Đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, trọng tâm là kinh tế.
Chuyển dịch sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần.
Mở rộng kinh tế đối ngoại, thu hút đầu tư nước ngoài.
Chính trị - xã hội ổn định, quốc phòng an ninh được củng cố.
Thành tựu rực rỡ của Đổi mới
Kinh tế
Tăng trưởng nhanh, xuất khẩu đứng đầu thế giới một số mặt hàng (Gạo, Cà phê).
Đối ngoại
Hội nhập sâu rộng, tham gia tích cực vào cộng đồng quốc tế (ASEAN, WTO, EVFTA).
Khoa học
Ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất và đời sống.
Đời sống
Xoá đói giảm nghèo, chất lượng cuộc sống nhân dân nâng cao rõ rệt.
2.402 xem 7 kiến thức 7 đề thi
3.900 lượt xem 13/04/2026
18.618 lượt xem 07/01/2026
11.408 lượt xem 14/04/2026
3.322 lượt xem 11/07/2025
15.007 lượt xem 05/12/2025
19.388 lượt xem 19/01/2026
16.530 lượt xem 10/12/2025
6.492 lượt xem 11/07/2025
2.685 lượt xem 11/07/2025
