Tóm tắt kiến thức chương 7 - Kinh tế du lịch (NEU)

7.1. Khái niệm và vai trò của cơ sở vật chất – kỹ thuật du lịch

7.1.1. Khái niệm về cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch.

Do tính chất tổng hợp của ngành du lịch (liên ngành, liên vùng), khái niệm này được tiếp cận theo hai khía cạnh: nghĩa rộng và nghĩa hẹp.

Lưu ý cho sinh viên: Sự phân chia này chỉ mang tính tương đối vì ranh giới giữa cơ sở hạ tầng chung và riêng trong một khu du lịch đôi khi khó tách bạch (ví dụ: đường nội bộ trong resort).

7.1.2. Vai trò của cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch

- Điều kiện tiên quyết: Là điều kiện vật chất để khai thác tài nguyên du lịch. Không có CSVC-KT thì tài nguyên không thể trở thành sản phẩm du lịch.
- Thỏa mãn nhu cầu: Năng lực và tính tiện ích của CSVC-KT quyết định mức độ hài lòng của du khách.
- Cấu thành sản phẩm: Là một trong 3 yếu tố cấu thành sản phẩm du lịch (Tài nguyên + CSVC-KT + Lao động).
- Thước đo phát triển: Trình độ phát triển của CSVC-KT thể hiện trình độ phát triển du lịch của một quốc gia.

7.2. Cơ cấu của cơ sở vật chất – kỹ thuật du lịch.

Nghiên cứu dựa trên cách phân loại theo nghĩa hẹp.

7.2.1. Phân loại theo chức năng tham gia vào quá trình lao động

Được chia thành 2 loại: Tư liệu lao động và Đối tượng lao động.

7.2.2. Phân loại theo quá trình tạo ra dịch vụ và hàng hoá du lịch

Đây là cách phân loại phổ biến nhất, bao gồm các nhóm:

a. CSVC-KT phục vụ hoạt động trung gian (Lữ hành, đại lý):
- Chức năng: Cầu nối, tổ chức bán và thực hiện chương trình.
- Thành phần: Văn phòng, trang thiết bị văn phòng, hệ thống thông tin liên lạc, phần mềm quản lý.

b. CSVC-KT phục vụ vận chuyển:
- Chức năng: Đưa đón khách.
- Thành phần: Phương tiện vận chuyển (xe, tàu..), trạm điều hành, bán vé.

c. CSVC-KT phục vụ lưu trú (Quan trọng nhất - "Xương sống"):
- Hình thức: Khách sạn, Motel, Bungalow, Biệt thự...
- Thành phần: Khu vực đón tiếp (Lễ tân) và Khu vực buồng ngủ (Quyết định các khu vực khác).
- Bao gồm cả công trình bổ trợ: Sân vườn, đường nội bộ.

d. CSVC-KT phục vụ ăn uống:
- Có thể độc lập hoặc nằm trong khách sạn.
- Thành phần: Khu chế biến (Bếp) + Khu phục vụ (Phòng ăn, Bar).

e. CSVC-KT dịch vụ bổ sung:
- Mục đích: Tăng tiện ích, kéo dài thời gian lưu trú.
- Thành phần: Giặt là, cắt tóc, massage, vật lý trị liệu...

f. CSVC-KT vui chơi giải trí:
- Mục đích: Thư giãn, giải trí.
- Thành phần: Bể bơi, sân tennis, công viên, trung tâm thể thao.

7.2.3. Phân loại theo chức năng quản lý và kinh doanh

- Thuộc cơ quan quản lý du lịch: Trụ sở, thiết bị làm việc của cơ quan nhà nước (Tổng cục, Sở...). Giúp ra chính sách, không trực tiếp tạo sản phẩm.
- Thuộc doanh nghiệp du lịch: Trực tiếp kinh doanh tạo ra dịch vụ (Khách sạn, công ty lữ hành...).

7.3. Đặc điểm của cơ sở vật chất – kỹ thuật du lịch.

7.3.1. Cơ sở vật chất – kỹ thuật du lịch có mối quan hệ mật thiết với tài nguyên du lịch.

Đây là mối quan hệ biện chứng hai mặt (Thống nhất và Mâu thuẫn):

Mối quan hệ thống nhất:
+ Tài nguyên quyết định vị trí, quy mô, loại hạng của CSVC-KT (Có tài nguyên mới xây dựng CSVC-KT).
+ CSVC-KT giúp khai thác hiệu quả tài nguyên, thậm chí tôn tạo làm đẹp thêm cho tài nguyên.
+ Đôi khi CSVC-KT độc đáo trở thành chính tài nguyên du lịch (Ví dụ: Các khu resort kiến trúc đặc biệt).

Mối quan hệ mâu thuẫn:
+ Quá trình xây dựng và vận hành CSVC-KT có thể tác động tiêu cực, phá vỡ cảnh quan, ô nhiễm môi trường, làm giảm sức hấp dẫn của tài nguyên.
+ Yêu cầu cấp thiết: Du lịch có trách nhiệm, quy hoạch hợp lý.

7.3.2. Cơ sở vật chất – kỹ thuật du lịch có tính đồng bộ trong xây dựng và sử dụng cao.

Xuất phát từ nhu cầu tổng hợp của khách, tính đồng bộ thể hiện ở 3 khía cạnh:
+ Đầy đủ thành phần: Một khu du lịch phải đủ lưu trú, ăn uống, giải trí, bãi xe... (Tránh đầu tư manh mún).
+ Hài hòa cân đối: Tỷ lệ hợp lý giữa buồng phòng và nhà hàng, giữa công trình chính và bổ trợ.
+ Đồng bộ về kỹ thuật/thiết kế: Tuân thủ tiêu chuẩn không gian, diện tích, quy chuẩn xây dựng.

7.3.3. Cơ sở vật chất – kỹ thuật du lịch có giá trị một đơn vị công suất sử dụng cao.

Công thức tính giá trị một đơn vị công suất (ví dụ cho khách sạn): 
$V = \frac{\text{Tổng vốn đầu tư}}{\text{Công suất thiết kế (Số lượng phòng)}}$

4 Nguyên nhân khiến chi phí này cao:
1. Yêu cầu tiện nghi cao, sang trọng của khách.
2. Phải đầu tư lớn cho cảnh quan môi trường (chiếm tới 60% diện tích nhưng không trực tiếp sinh lời như phòng ngủ).
3. Yêu cầu tính đồng bộ chất lượng cao.
4. Tính thời vụ: Thời gian sử dụng thực tế ngắn (ví dụ du lịch biển) làm tăng chi phí khấu hao trên mỗi đơn vị sử dụng thực tế.

7.3.4. Thời gian hao mòn thành phần chính của hệ thống cơ sở vật chất - kỹ thuật du lịch tương đối lâu

- Thành phần chính là các công trình kiên cố (khách sạn, nhà hàng) có tuổi thọ 10-20 năm hoặc hơn.
- Hệ quả: Đầu tư ban đầu phải tính toán kỹ để phù hợp lâu dài, tránh lạc hậu sớm hoặc phải cải tạo liên tục gây tốn kém.

7.3.5. Một số thành phần của hệ thống cơ sở vật chất – kỹ thuật du lịch được sử dụng không cân đối

- Do tính thời vụ (Mùa vụ du lịch, ngày cuối tuần).
- Do mục đích chuyến đi của khách khác nhau (Khách công vụ dùng nhiều dịch vụ lưu trú/viễn thông nhưng ít ăn tại khách sạn; Khách nghỉ dưỡng dùng nhiều dịch vụ giải trí).

7.4. Yêu cầu đối với cơ sở vật chất – kỹ thuật du lịch.

Để đảm bảo chất lượng phục vụ, CSVC-KT phải đáp ứng 4 yêu cầu cơ bản. Nếu thiếu 1 trong 4, hệ thống sẽ bị coi là không đạt.

7.5. Đánh giá cơ sở vật chất – kỹ thuật du lịch

7.5.1. Yêu cầu của các chỉ tiêu đánh giá

- Phải mang tính tổng thể.
- Phải phản ánh được đặc trưng của từng thành phần.
- Phải thống nhất và mang tính quốc tế (để so sánh).
- Phải được số hóa (thang điểm) để so sánh được các thành phần với nhau.

7.5.2. Nội dung đánh giá cơ sở vật chất - kỹ thuật du lịch.

7.5.2.1. Đánh giá về vị trí:
- Tiêu chí: Mức độ thuận lợi tiếp cận tài nguyên hoặc trung tâm.
- Phụ thuộc mục đích khách: Khách nghỉ dưỡng cần gần biển/núi, yên tĩnh; Khách thương gia cần trung tâm thành phố.

7.5.2.2. Đánh giá về kỹ thuật:
Dựa trên 4 yêu cầu đã nêu ở mục 7.4:
- Tiện nghi: Sự sắp xếp, chất lượng thiết bị, tính đồng bộ.
- Thẩm mỹ: Thiết kế hài hòa với cảnh quan.
- An toàn: Thiết bị PCCC, cứu hộ, quy trình an toàn.
- Vệ sinh: Quy trình làm sạch, xử lý rác thải.

7.5.2.3. Đánh giá về kinh tế:
- Công suất sử dụng.
- Khả năng thu hồi vốn và sinh lời.
- Mức độ trang bị tài sản/lao động trên một đơn vị công suất.

7.6. Xu hướng phát triển của cơ sở vật chất – kỹ thuật du lịch.

7.6.1. Xu hướng đa dạng hóa

- Nguyên nhân: Nhu cầu khách đa dạng (quốc tịch, tuổi tác, sở thích).
- Biểu hiện: Đa dạng phương tiện (máy bay, voi, lạc đà...), đa dạng lưu trú (Resort 5 sao, nhà dân, ngủ thuyền, nhà trên cây...).
- Mục đích: Huy động mọi nguồn lực xã hội làm du lịch.

7.6.2. Xu hướng hiện đại hóa

- Nguyên nhân: Nhu cầu chất lượng cao và sự phát triển của công nghệ.
- Biểu hiện: Khách sạn thông minh, phương tiện tốc độ cao, quản lý bằng phần mềm hiện đại.
- Bao gồm cả xây mới và nâng cấp cải tạo các cơ sở cũ.

7.6.3. Xu hướng kết hợp giữa hiện đại và truyền thống

- Nguyên nhân: Khách quốc tế muốn tiện nghi (hiện đại) nhưng muốn trải nghiệm văn hóa bản địa (truyền thống).
- Biểu hiện: Khách sạn hiện đại nhưng kiến trúc/trang trí mang bản sắc dân tộc, làng văn hóa du lịch.

7.6.4. Xu hướng hài hòa với môi trường thiên nhiên

- Nguyên nhân: Xu hướng du lịch sinh thái, khách muốn tìm về thiên nhiên để thư giãn.
- Biểu hiện: Các khu nghỉ dưỡng ("Eco-lodge", "Resort") xây dựng trong rừng, ven biển, hạn chế bê tông hóa, tạo các "công viên văn hóa - du lịch".