Tóm tắt kiến thức chương 5 - Kinh tế vĩ mô (ULSA)

5.1. Biến động kinh tế trong ngắn hạn

5.1.1. Biểu hiện của biến động kinh tế ngắn hạn

Biến động kinh tế ngắn hạn là sự thay đổi mức sản lượng hàng hóa, dịch vụ và mức việc làm xoay quanh mức sản lượng tiềm năng $Y^*$. Mức sản lượng tiềm năng (sản lượng tự nhiên) là mức sản lượng cao nhất mà nền kinh tế có thể tạo ra khi toàn dụng nguồn lực mà không gây ra lạm phát.

Sự khác biệt lớn nhất giữa biến động ngắn hạn và dài hạn là hành vi của giá cả: - Trong dài hạn: Giá cả linh hoạt, phản ứng nhanh với các thay đổi của cung và cầu.
- Trong ngắn hạn: Giá cả thường cứng nhắc, không thay đổi ngay lập tức (ví dụ: giá trên thực đơn của nhà hàng).

Lưu ý: Ngay cả khi nền kinh tế đạt mức sản lượng tiềm năng, thất nghiệp vẫn tồn tại ở mức thất nghiệp tự nhiên $U^n$ (do người lao động tìm kiếm công việc tốt hơn hoặc điều kiện lương cao hơn).

5.1.2. Mô hình biến động kinh tế ngắn hạn

Mô hình Tổng cầu – Tổng cung (AD-AS) là công cụ chính để giải thích các biến động ngắn hạn. Mô hình này tập trung vào hai biến số: - Y: Tổng sản lượng hàng hóa/dịch vụ (GDP thực tế) - biến thực tế.
- P: Mức giá chung (đo bằng CPI hoặc chỉ số điều chỉnh GDP) - biến danh nghĩa.

5.2. Tổng cầu và tổng cung của nền kinh tế

5.2.1. Tổng cầu của nền kinh tế (Aggregate Demand – AD)

Tổng cầu là tổng lượng hàng hóa, dịch vụ mà các tác nhân kinh tế (hộ gia đình, doanh nghiệp, chính phủ, người nước ngoài) sẵn sàng và có khả năng mua tại mỗi mức giá.

Công thức cấu thành: 
$AD = C + I + G + NX$

- C (Tiêu dùng): Chi tiêu hộ gia đình cho nhu cầu sinh hoạt.
- I (Đầu tư): Chi của doanh nghiệp cho máy móc, nhà xưởng và chi mua nhà mới của hộ gia đình.
- G (Chi tiêu Chính phủ): Chi cho hàng hóa dịch vụ công và hạ tầng (đầu tư công).
- NX (Xuất khẩu ròng): Chênh lệch giữa xuất khẩu (X) và nhập khẩu (IM).

5.2.1.1. Đường tổng cầu dốc xuống trong ngắn hạn

Đường AD dốc xuống thể hiện mối quan hệ nghịch chiều giữa mức giá $P$ và sản lượng $Y$ qua 3 hiệu ứng:

5.2.1.2. Sự dịch chuyển của đường tổng cầu

Đường AD dịch chuyển khi có sự thay đổi trong các thành tố C, I, G, NX tại mọi mức giá: - Dịch phải (Tăng tổng cầu): Ví dụ chính phủ giảm thuế thu nhập (C tăng), giảm lãi suất (I tăng), hoặc tăng chi tiêu công (G tăng).
- Dịch trái (Giảm tổng cầu): Ví dụ chính phủ tăng thuế, tăng lãi suất hoặc cắt giảm ngân sách.

5.2.2. Tổng cung của nền kinh tế (Aggregate Supply – AS)

Tổng cung là sản lượng hàng hóa mà các doanh nghiệp sẵn sàng sản xuất và cung ứng tại mỗi mức giá.

5.2.2.1. Đường tổng cung trong dài hạn và ngắn hạn

a) Đường tổng cung dài hạn (ASLR):
- Dạng thẳng đứng tại sản lượng tiềm năng $Y^*$.
- Đặc điểm: Không phụ thuộc vào mức giá chung. Trong dài hạn, sản lượng chỉ phụ thuộc vào các nguồn lực (L, K, R, T).

b) Đường tổng cung ngắn hạn (ASSR):
- Dạng dốc lên từ trái qua phải (độ dốc dương).
- Phương trình: $Y = Y^* + a(P - P^e)$
- Tại sao dốc lên? Do 4 mô hình: Tiền lương cứng nhắc, Nhận thức sai lầm của công nhân, Thông tin không hoàn hảo và Giá cả cứng nhắc.

5.2.2.2. Sự dịch chuyển của đường tổng cung

- Dịch chuyển AS dài hạn: Do thay đổi Lao động (L), Tư bản (K), Tài nguyên (R) hoặc Công nghệ (T). Ví dụ: Công nghệ tiến bộ làm tăng năng suất -> ASLR dịch phải.
- Dịch chuyển AS ngắn hạn: Ngoài L, K, R, T, còn phụ thuộc vào: 
+ Giá các yếu tố đầu vào: Giá xăng dầu, lương tăng -> Chi phí tăng -> AS ngắn hạn dịch trái.
+ Mức giá dự kiến (Pe): Pe tăng -> Doanh nghiệp cắt giảm sản xuất -> AS ngắn hạn dịch trái.

5.3. Nguyên nhân gây ra biến động kinh tế ngắn hạn

5.3.1. Trạng thái cân bằng của nền kinh tế

Cân bằng đạt được tại giao điểm của AD và AS. 
- Nếu mức giá cao hơn cân bằng: Dư cung -> Cạnh tranh bán hàng đẩy giá xuống.
- Nếu mức giá thấp hơn cân bằng: Khan hiếm hàng -> Cạnh tranh mua hàng đẩy giá lên.

5.3.2. Ảnh hưởng của dịch chuyển tổng cầu (Cú sốc cầu)

Ví dụ: Khi hộ gia đình bi quan và tiết kiệm nhiều hơn (C giảm):
- Ngắn hạn: AD dịch trái -> $Y$ giảm (suy thoái), $P$ giảm.
- Dài hạn: Nếu chính phủ không can thiệp, tiền lương sẽ giảm dần do thất nghiệp cao -> AS ngắn hạn dịch phải cho đến khi sản lượng về lại $Y^*$ tại mức giá thấp hơn ban đầu.

5.3.3. Ảnh hưởng của dịch chuyển tổng cung (Cú sốc cung)

Ví dụ: Giá dầu tăng mạnh hoặc dịch bệnh làm giảm sản xuất (AS dịch trái):
- Hệ quả: Sản lượng $Y$ giảm (suy thoái) đi kèm mức giá $P$ tăng (lạm phát). Đây gọi là hiện tượng Lạm phát kèm suy thoái (Stagflation).

Tóm lại: Mô hình AD-AS cho thấy chính phủ có thể dùng chính sách tài khóa và tiền tệ để điều tiết tổng cầu nhằm ổn định sản lượng và việc làm trong ngắn hạn.