Tóm tắt kiến thức chương 3 Kinh tế vĩ mô ĐH Ngoại thương FTU

1. THỊ TRƯỜNG HÀNG HÓA VÀ MÔ HÌNH GIAO ĐIỂM CỦA KEYNES

1. Tổng chi tiêu dự kiến và tổng cầu

* Tổng chi tiêu dự kiến (APE): mức chi tiêu dự kiến tại mỗi mức thu nhập, giả định mức giá cho trước. * Công thức: $APE=C+I+G+X-M$

• C: tiêu dùng dự kiến của hộ gia đình
• I: đầu tư dự kiến của hãng sản xuất
• G: chi tiêu của Chính phủ
• X: xuất khẩu
• M: nhập khẩu

* Phân biệt:

• Tổng chi tiêu dự kiến: ứng với các mức thu nhập.
• Tổng cầu: ứng với các mức giá.

2. Cân bằng trên thị trường hàng hóa

2.1. Cân bằng trên thị trường hàng hóa trong nền kinh tế đóng giản đơn

* Kinh tế đóng giản đơn: chỉ có hộ gia đình và hãng sản xuất. * Hộ gia đình:

• Tổng chi tiêu: C
• Phụ thuộc: thu nhập khả dụng (Yd) (thu nhập danh nghĩa sau thuế)
• Hàm số: $C=f_{1}(Yd)$
• Không có Chính phủ: Y = Yd

* Hãng sản xuất:

• Cầu: thông qua đầu tư (I)
• Đầu tư phụ thuộc thu nhập: $I=f_{2}(Y)$

* Tổng chi tiêu dự kiến: $APE=C+I=f_{1}(Y)+f_{2}(Y)$

2.1.1. Hàm tiêu dùng

* Hàm tiêu dùng: mối quan hệ giữa tổng mức chi tiêu của hộ gia đình và mức thu nhập khả dụng. * Phụ thuộc: thu nhập khả dụng (thu nhập sau thuế).

• Trong ngắn hạn: phụ thuộc thu nhập khả dụng hiện tại.
• Trong dài hạn: có thể thay đổi khi thu nhập thay đổi.
  • Thu nhập thấp: chi tiêu nhiều cho thiết yếu (ăn, mặc, ở).
  • Thu nhập tăng: chi cho hàng hóa (quần áo, giải trí, xe hơi, du lịch) tăng nhanh, chi cho nhà ở ổn định.
• Dựa trên dự đoán thu nhập tương lai:
  • Tương lai thu nhập tăng: tiêu dùng hiện tại tăng.
  • Tương lai thu nhập giảm: tiêu dùng hiện tại giảm.
• Của cải:
  • Cùng mức thu nhập, người nhiều của cải tiêu dùng cao hơn.
  • Của cải ít thay đổi, ít ảnh hưởng đến tiêu dùng.
  • Ngoại lệ: khủng hoảng kinh tế (1997-1998, 2008) -> của cải giảm mạnh -> chi tiêu hộ gia đình giảm.
• Các yếu tố khác: tập quán, văn hóa, vùng miền, độ tuổi, tâm lý xã hội (ít ảnh hưởng trong ngắn hạn).
  • VD: Miền Nam "chi tiêu mạnh tay" hơn miền Bắc, thành thị > nông thôn/núi, tuổi trẻ > người già.

* Tóm lại: Tiêu dùng phụ thuộc nhiều yếu tố, quan trọng nhất là thu nhập khả dụng. * Khi không có thu nhập (Y=0): vẫn có tiêu dùng tự định ($\overline{C}$) cho nhu cầu thiết yếu.

• Nguồn: tiền tiết kiệm, bán tài sản, vay mượn.
• $C=f_{1}(0)=\overline{C}$ (hằng số)
• Ảnh hưởng: thói quen sống, tập quán, độ tuổi, vùng miền.

* Thu nhập tăng -> tiêu dùng tăng, phần còn lại là tiết kiệm.

• Xu hướng tiêu dùng cận biên (MPC): phần tăng thêm của tiêu dùng khi thu nhập tăng thêm 1 đơn vị.  $MPC=\frac{\Delta C}{\Delta Y}$ (0 < MPC < 1)
• Ảnh hưởng: độ tuổi, thói quen sống, tập quán xã hội.

* Phương trình hàm tiêu dùng: $C=f_{1}(Y)=\overline{C}+MPC.Y$ * Hàm tiết kiệm:

• S = Y - C
• S = Y - $\overline{C}$ - MPC.Y = -$\overline{C}$ + (1 - MPC).Y
• S = -$\overline{C}$ + MPS.Y
• MPS (xu hướng tiết kiệm cận biên): phần tăng thêm của tiết kiệm khi thu nhập tăng thêm 1 đơn vị.
• MPC + MPS = 1

* Biểu diễn trên đồ thị:

• Điểm vừa đủ: tiết kiệm = 0.
• Dưới điểm vừa đủ: tiết kiệm < 0 (vay nợ).
• Trên điểm vừa đủ: tiết kiệm tăng theo thu nhập.
• Hàm tiêu dùng dốc lên, cắt đường phân giác 45 độ tại E (C = Y).
  • Phía trên E: C < Y -> tiết kiệm > 0.

* Phân biệt:

• Xu hướng tiêu dùng cận biên (MPC), xu hướng tiết kiệm cận biên (MPS).
• Xu hướng tiêu dùng trung bình (APC = C/Yd), xu hướng tiết kiệm trung bình (APS = S/Yd).
• APC + APS = 1

2.1.2. Hàm đầu tư

* Đầu tư: cấu thành quan trọng của tổng chi tiêu dự kiến.

• Ngắn hạn: thay đổi tổng chi tiêu dự kiến -> thay đổi sản lượng, việc làm.
• Dài hạn: tạo tích lũy tư bản -> tăng trưởng kinh tế.
  • VD: tăng tài sản cố định (nhà xưởng, tư liệu sản xuất, công nghệ) -> tăng sản lượng tiềm năng.
• Vai trò kép:
  • Tác động sản lượng ngắn hạn: qua tổng chi tiêu dự kiến.
  • Tác động tăng trưởng dài hạn: qua hình thành vốn với sản lượng tiềm năng và tổng cung.

* Các yếu tố tác động đến đầu tư:

• Mức cầu sản phẩm:
  • Cầu sản lượng (GDP) tương lai lớn -> đầu tư của hãng tăng.
  • Cầu đầu tư là cầu phái sinh từ cầu tiêu dùng.
• Chi phí đầu tư:
  • Lãi suất vay vốn (chủ yếu) và chi phí thủ tục.
  • Chi phí đầu tư cao (lãi suất cao) -> lợi nhuận giảm -> đầu tư giảm.
• Thuế: thuế lợi tức cao -> hạn chế đầu tư.
• Kỳ vọng nhà đầu tư:
  • Lạc quan -> đầu tư tăng.
  • Bi quan -> đầu tư giảm.
    • VD: Việt Nam vào WTO 2007 -> đầu tư tăng; khủng hoảng kinh tế châu Á 1997-1998 (Thái Lan) -> nhà đầu tư rút vốn.

* Tóm lại: Đầu tư chịu ảnh hưởng nhiều yếu tố (nội sinh, ngoại sinh), nhưng ổn định kinh tế -> đầu tư ổn định, quyết định từ đầu năm tài khóa.

• Giả định: đầu tư là khoản không đổi ($\overline{I}$) (đầu tư tự định).

* Tổng chi tiêu dự kiến trong nền kinh tế đóng không Chính phủ: $APE=C+I=\overline{C}+\overline{I}+MPC.Y$ * Tổng cung đáp ứng tổng cầu -> sản lượng cân bằng phụ thuộc tổng cầu.

• Tổng cầu giảm -> hàng tồn kho ngoài dự kiến tăng.
• Tổng cầu tăng -> hàng tồn kho giảm.
• Cân bằng ngắn hạn: tổng cầu = tổng chi tiêu dự kiến = sản lượng thực tế: $Y=APE$ $Y=\overline{C}+\overline{I}+MPC.Y$ $Y_{0}=\frac{1}{1-MPC}(\overline{C}+\overline{I})$
• Nếu Y = Y0: APE = Y0 (cân bằng)

* Số nhân chi tiêu (m):

• Tăng chi tiêu tự định/đầu tư tự định lên 1 đơn vị -> sản lượng cân bằng tăng nhiều hơn 1 đơn vị.
• $m=\frac{1}{1-MPC}$ > 1
• Ý nghĩa: Khi tiêu dùng tự định/đầu tư tự định tăng 1 đơn vị, sản lượng cân bằng tăng lên m đơn vị.
• Muốn tăng m, phải tăng MPC.
• VD:
  • $\overline{C}$ + $\overline{I}$ = 200 tỷ, MPC = 0.75 -> m = 4, Y0 = 800 tỷ.
  • Kích thích tổng cầu: tăng gấp đôi chi tiêu tự định và đầu tư tự định -> Y0 = 1600 tỷ.
  • Nếu tăng MPC từ 0.75 lên 0.9 -> m = 10, Y0 = 2000 tỷ (với $\overline{C}$ + $\overline{I}$ = 200 tỷ).

* Đường tổng chi tiêu dự kiến:

• Nếu Y < Y0: APE > Y0 (thiếu hàng hóa).
• Nếu Y > Y0: APE < Y0 (dư thừa hàng hóa, tồn kho).

* Hàng tồn kho:

• Theo kế hoạch:
  • Chủ động dự trữ.
  • VD: bảo hành, thay thế, đáp ứng cầu tăng đột biến.
  • Là một khoản đầu tư theo kế hoạch, bổ sung được tính vào chi tiêu đầu tư theo kế hoạch.
• Ngoài kế hoạch:
  • Không bán hết.
  • Chênh lệch giữa tồn kho thực tế và tồn kho theo kế hoạch.
  • Nguyên nhân: dự đoán sai, cầu giảm đột ngột.
    • VD: Thị trường nhà đất Hà Nội 2012-2013 (do chính sách tiền tệ thắt chặt, suy thoái kinh tế).
  • Ảnh hưởng: rất đáng lo ngại.

2.2. Cân bằng trên thị trường hàng hóa trong nền kinh tế đóng có sự tham gia của Chính phủ

* Tổng chi tiêu dự kiến: tiêu dùng hộ gia đình, đầu tư của hãng sản xuất, chi tiêu của Chính phủ. * Chính phủ xuất hiện:

• Thuế (T) -> thu nhập khả dụng (Yd) = thu nhập danh nghĩa (Y) - thuế: $Y_{d}=Y-T$
• Chi tiêu hộ gia đình: $C=\overline{C}+MPC.Y_{d}$
• Chi tiêu Chính phủ (G):
  • Dựa vào thuế để chi tiêu hàng năm.
  • Thuế trực thu và thuế gián thu.
  • Thuế ròng (T) = Tổng thuế trực thu (TA) - Trợ cấp (TR).
  • Là biến ngoại sinh, không phụ thuộc Y.
  • Giả định: $G=\overline{G}$ (không đổi)
• Đầu tư của hãng sản xuất: $I=\overline{I}$

* Tổng chi tiêu dự kiến: $APE=C+I+G=\overline{C}+\overline{I}+\overline{G}+MPC$