1. Tính tất yếu khách quan

Thời kỳ quá độ là bắt buộc vì chủ nghĩa xã hội không thể tự phát ra đời trong lòng chủ nghĩa tư bản.

• Xây dựng vật chất: Cần thời gian thiết lập cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại cho xã hội mới.
• Cải tạo quan hệ: Thay thế quan hệ sản xuất tư nhân bằng quan hệ công hữu là quá trình phức tạp.
• Hình thành văn hóa: Xây dựng ý thức hệ vô sản và lối sống mới cần thời gian giáo dục lâu dài.

Có hai hình thức quá độ là trực tiếp (từ nước tư bản phát triển) và gián tiếp (từ nước chưa qua tư bản phát triển).

Hầu hết các nước xã hội chủ nghĩa hiện nay đều thực hiện quá độ gián tiếp từ trình độ phát triển thấp.

2. Đặc điểm của thời kỳ quá độ

Đặc điểm nổi bật nhất là sự đan xen và đấu tranh giữa những nhân tố của xã hội mới và tàn dư của xã hội cũ.

Trong kinh tế, V.I. Lênin từng xác định 5 thành phần kinh tế cơ bản tồn tại trong giai đoạn này để huy động mọi nguồn lực.

Mâu thuẫn cơ bản của thời kỳ này là cuộc đấu tranh giữa con đường xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa.

Cuộc đấu tranh này đòi hỏi sự tự giác và nỗ lực không ngừng của giai cấp công nhân cùng toàn thể nhân dân.

1. Đặc điểm và tính tất yếu

Nước ta quá độ từ một xã hội thuộc địa, nửa phong kiến, lực lượng sản xuất rất thấp và chịu hậu quả chiến tranh nặng nề.

• Bỏ qua xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất tư bản.
• Bỏ qua kiến trúc thượng tầng của chế độ tư bản chủ nghĩa.
• Kế thừa thành tựu khoa học, quản lý của nhân loại dưới thời tư bản.
• Tạo ra sự biến đổi về chất trên tất cả các lĩnh vực xã hội.

Việc bỏ qua không có nghĩa là xóa sạch mọi thứ của chủ nghĩa tư bản mà là tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn minh.

Đây là sự nghiệp khó khăn, phức tạp, lâu dài, đòi hỏi phải trải qua nhiều chặng đường và bước đi thích hợp.

2. Đặc trưng và phương hướng xây dựng

Cương lĩnh xây dựng đất nước năm 2011 và Đại hội XIII đã xác định rõ mô hình và cách thức thực hiện.

Để đạt được các đặc trưng trên, Đảng đề ra 8 phương hướng xây dựng quan trọng, tập trung vào đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

• Kinh tế: Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Chính trị: Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh; củng cố đại đoàn kết dân tộc.
• An ninh: Bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh và trật tự xã hội.
• Đối ngoại: Thực hiện đường lối độc lập, tự chủ, hòa bình và hội nhập quốc tế.

Để thực hiện hiệu quả, người học có thể tham khảo thêm Tóm tắt chương 3 - Chủ nghĩa XHKH (Giáo trình Bộ GD&ĐT).

3. Các mối quan hệ lớn và mục tiêu chiến lược

Quá trình quá độ cần giải quyết tốt 10 mối quan hệ lớn để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

• Kinh tế và Chính trị

  Giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị; giữa quy luật thị trường và định hướng XHCN.

• Tăng trưởng và Công bằng

  Giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, thực hiện công bằng xã hội.

• Trong nước và Quốc tế

  Giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Lộ trình phát triển đất nước được cụ thể hóa bằng các mốc thời gian quan trọng đến giữa thế kỷ XXI.

1. Năm 2025Vượt thu nhập trung bình thấp

   Nước đang phát triển, công nghiệp theo hướng hiện đại.

2. Năm 2030Nước thu nhập trung bình cao

   Kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng; công nghiệp hiện đại.

3. Năm 2045Trở thành nước phát triển

   Kỷ niệm 100 năm thành lập nước; thu nhập cao.

Việc nắm vững 12 định hướng phát triển giai đoạn 2021 - 2030 sẽ giúp hiện thực hóa khát vọng dân tộc.