Kiến thức chương 1 - Quản trị kinh doanh du lịch - NEU

1.1. NGUỒN GỐC KINH DOANH LỮ HÀNH

1.1.1. Khái quát về nguồn gốc kinh doanh lữ hành

Hoạt động lữ hành xuất phát từ nhu cầu đi lại cơ bản của con người để thỏa mãn các mục đích khác nhau. Lữ hành được hiểu là việc di chuyển từ nơi này đến nơi khác bằng bất kỳ phương tiện nào, vì bất kỳ lý do gì, có hoặc không có sự trở về nơi xuất phát ban đầu. Phạm trù này không giới hạn về mục đích, số lượng người tham gia hay hình thức tổ chức di chuyển.

1.1.2. Những hình thức sơ khai của hoạt động lữ hành

Hoạt động lữ hành đã trải qua các giai đoạn phát triển từ tự phát đến có tổ chức chuyên nghiệp:

a. Thời Cổ đại

Giai đoạn này chủ yếu là sự di chuyển tự túc vì lý do sinh học, tín ngưỡng, thể thao hoặc kinh tế. Tại Đế chế La Mã, "mầm mống" của dịch vụ lữ hành xuất hiện qua các cuốn sách chỉ dẫn du lịch (như cuốn "Prigezto") và các ấn phẩm giới thiệu trạm dừng chân, phương tiện xe ngựa có bếp nấu và chỗ ngủ. Tổ chức Bưu điện thành Rôm là minh chứng điển hình với việc cung cấp các "Chỉ dẫn đi đường" và phiếu nghỉ ngơi, ăn uống tại các trạm dừng.

b. Thời Trung đại

Hoạt động lữ hành chuyên nghiệp ít được tìm thấy hơn trong các tài liệu lịch sử giai đoạn này. Tuy nhiên, đến cuối thế kỷ 16 - đầu thế kỷ 17, giao thông đường thủy phát triển đã tạo điều kiện cho giới thượng lưu thực hiện các chuyến đi thưởng ngoạn. Một dấu mốc quan trọng là sự ra đời của hãng "Gà trống vàng" do Renotdo Teofract thành lập tại Pháp, cung cấp dịch vụ ngân hàng, vận chuyển và cho thuê đồ dùng.

c. Thời Cận đại

Vào đầu thế kỷ 18, các cuộc di chuyển theo nhóm có người đứng đầu trở nên phổ biến. Người dẫn đoàn phải am hiểu địa lý và có kinh nghiệm tổ chức ăn uống, vận chuyển với giá cả được tính toán trước. Đến năm 1814, Drovanhi (Italia) đã nâng tầm hoạt động này qua việc xuất bản "Nhật ký du lịch" và lập "Phòng gặp gỡ" để trao đổi kinh nghiệm cho du khách.

1.1.3. Sự nghiệp kinh doanh lữ hành của Thomas Cook

Thomas Cook (1808-1892) được coi là người đặt nền móng cho ngành kinh doanh lữ hành hiện đại với những cột mốc quan trọng:

- Ngày 05-7-1841: Tổ chức chuyến tàu hoả tập thể đầu tiên cho 570 khách từ Loughborough đến Leicester (Anh) với giá trọn gói 1 shilling/người.
- Năm 1845: Thành lập hãng lữ hành chuyên nghiệp, mở rộng các tuyến đến Liverpool và Wales.
- Năm 1855: Tổ chức chuyến du lịch xuyên lục địa đầu tiên "A Great Cicler Tour of the continent".
- Năm 1865: Thành lập công ty "Thomas Cook và Con trai", thiết lập mạng lưới đại lý toàn cầu và thẻ khách sạn giảm giá.
- Năm 1874: Phát hành séc du lịch (Traveler's Cheque), tạo bước ngoặt trong thanh toán quốc tế.
- Năm 1890: Sở hữu đội thuyền riêng gồm 15 chiếc để chủ động vận chuyển.

Bảng 1: 10 bài học kinh nghiệm từ mô hình kinh doanh của Thomas Cook

1.2. MỘT SỐ XU HƯỚNG KINH DOANH LỮ HÀNH TRÊN THẾ GIỚI NỬA CUỐI THẾ KỶ 20

1.2.1. Mở rộng nội dung, phạm vi, đa dạng hoá thể loại kinh doanh lữ hành

Số lượng các doanh nghiệp lữ hành tăng nhanh chóng với sự phân định rõ ràng giữa các chức năng. Kinh doanh lữ hành không còn bó hẹp trong các công ty chuyên biệt mà có sự tham gia của các tập đoàn đa ngành (tài chính, ngân hàng, vận tải). Tại các nước phát triển, lữ hành được chia thành các nhóm cụ thể:

- Đại lý lữ hành tổng hợp: Vừa sản xuất chương trình du lịch, vừa làm môi giới trung gian.
- Doanh nghiệp kinh doanh chương trình du lịch (Tour Operators): Chuyên xây dựng và bán các gói tour trọn gói.
- Kinh doanh lữ hành công vụ: Tập trung vào thị trường hội nghị, thương mại và bán vé.
- Đại lý bán lẻ: Thực hiện nhiệm vụ tiêu thụ sản phẩm cho các nhà cung cấp khác.

1.2.2. Xu hướng tập trung tư bản cao, tăng cường liên kết ngang, dọc tạo ra tính độc quyền

Thị trường dần bị chi phối bởi một số ít tập đoàn khổng lồ thông qua các hình thức liên minh (Consortium), Cartel hoặc Nhượng quyền (Franchise). Ví dụ, tại Anh, các hãng lớn chiếm đến 60% thị phần; tại Nhật Bản, chỉ 8 hãng trong tổng số 11.000 hãng đã chiếm 70% thị trường. Sự liên kết này giúp doanh nghiệp tối đa hóa lợi nhuận và ngăn chặn các đối thủ mới gia nhập thị trường.

1.2.3. Sự tăng trưởng nhanh và vững chắc lượng khách du lịch cùng với sự thay đổi tập quán trong tiêu dùng du lịch

Lượng khách quốc tế tăng trưởng mạnh mẽ (từ 25,3 triệu lượt năm 1950 lên 808 triệu lượt năm 2005). Tập quán tiêu dùng có những chuyển dịch quan trọng:

- Thay đổi điểm đến: Từ các nơi quen thuộc ở Châu Âu, Mỹ sang các điểm đến mới tại Châu Á - Thái Bình Dương.
- Thay đổi thời gian: Du lịch quanh năm thay vì theo mùa, chuyến đi ngắn ngày hơn nhưng tần suất cao hơn.
- Thay đổi loại hình tour: Chuyển dịch từ tour trọn gói có hướng dẫn (FET) sang các tour từng phần, tiêu dùng độc lập (FIT).
- Yêu cầu chất lượng: Khách hàng đòi hỏi cao về dịch vụ nhưng rất nhạy cảm về giá cả.

1.3. VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC QUỐC TẾ VỀ LỮ HÀNH

Bảng 2: So sánh các tổ chức quốc tế tiêu biểu

1.4. MỘT SỐ DOANH NGHIỆP LỮ HÀNH NỔI TIẾNG THẾ GIỚI

Bảng 3: Đặc điểm các tập đoàn lữ hành lớn

Lưu ý dành cho sinh viên:

- Cần phân biệt rõ giữa "Kinh doanh lữ hành" (Travel Business) và "Hoạt động lữ hành" (Travel Activity). Hoạt động lữ hành có từ lâu đời, nhưng kinh doanh lữ hành (nhằm mục đích lợi nhuận) chỉ thực sự bắt đầu rõ nét từ thời Cận đại với Thomas Cook.
- Đừng nhầm lẫn giữa UNWTO (Du lịch) và WTO (Thương mại). Từ năm 2005, Tổ chức Du lịch Thế giới chính thức đổi tên viết tắt thành UNWTO để tránh nhầm lẫn.
- Chú ý xu hướng chuyển dịch từ FET (Tour đoàn) sang FIT (Khách lẻ tự do) ở cuối thế kỷ 20, đây là nội dung thường xuất hiện trong các câu hỏi về xu hướng thị trường.