Tóm tắt kiến thức cơ bản chương 9 - Nguyên lý kế toán (TNU)

I. Sổ kế toán và kỹ thuật ghi sổ kế toán

1. Những vấn đề chung về sổ kế toán

Sổ kế toán ghi chép toàn bộ nghiệp vụ tài chính phát sinh, phản ánh trung thực, đầy đủ tình hình tài sản (TK 1xx), nợ phải trả (TK 3xx), vốn chủ sở hữu (TK 4xx), doanh thu (TK 5xx), chi phí (TK 6xx).

2. Các loại sổ kế toán

2.1. Theo nội dung bên trong

- Sổ tài sản cố định (TK 211): ghi nguyên giá (Giá mua + chi phí lắp đặt), khấu hao lũy kế, giá trị còn lại.
$Khấu\ hao\ tháng = \frac{Nguyên\ giá - Giá\ thu\ hồi}{Thời\ gian\ sử\ dụng}\ Khấu\ hao\ lũy\ kế = Khấu\ hao\ tháng \times Số\ tháng\ đã\ sử\ dụng$- Sổ vật tư, CCDC, hàng hóa (TK 152, 153, 156): ghi số lượng đầu kỳ, nhập, xuất, tồn cuối kỳ; tính giá trị

Phương pháp đánh giá tồn kho:
- Bình quân cuối kỳ: $Giá\ bình\ quân = \frac{Giá\ trị\ đầu\ kỳ + Nhập}{Số\ lượng\ đầu\ kỳ + Nhập}$
- FIFO: Xuất trước nhập trước

2.2. Theo cấu trúc

2.3. Theo hình thức bên ngoài

- Sổ đóng quyển: niêm phong, không dễ chỉnh sửa
- Sổ rời: linh hoạt thêm bớt nhưng dễ mất trang

2.4. Theo công dụng

- Sổ nhật ký: ghi theo trình tự thời gian, chi tiết từng CTKT
- Sổ cái: phân loại và tổng hợp theo TK, lập Bảng cân đối số phát sinh (B02/BCTC)

2.5. Theo cấp độ khái quát

- Sổ tổng hợp: tóm tắt giá trị chung, phục vụ lập báo cáo nhanh.
- Sổ chi tiết: phân tích số lượng, đơn giá, thời hạn, phục vụ kiểm soát cụ thể.

3. Kỹ thuật ghi sổ và chữa sổ kế toán

Quy trình ghi sổ:

- Chuẩn bị: kiểm tra chứng từ hợp lệ, ghi số chứng từ, ngày tháng ghi sổ.
- Ghi chép: bút toán kép đảm bảo cân đối Nợ = Có.
- Khóa sổ: cuối tháng/ cuối năm, gạch ngang, tổng Nợ–Có, tính số dư cuối kỳ.
- Đối chiếu: khớp sổ với quỹ, ngân hàng, sổ chi tiết – sổ tổng hợp.

Phương pháp sửa sai:

- Cải chính: gạch 1 gạch, ghi lại số đúng, chú “Cải chính”, ký duyệt.
- Ghi bổ sung: lập bút toán phụ đối ứng, kèm chứng từ điều chỉnh.
- Ghi số âm: sử dụng khi chỉ chênh lệch nhỏ, ghi trong ngoặc.

$Hiệu\ chỉnh = \bigg|\sum Nợ - \sum Có\bigg|$

Lưu ý:
+ Sai sót trước khi nộp BCTC: sửa tại kỳ hiện hành.
+ Sai sót sau khi nộp: ghi vào kỳ phát hiện, thu nhập khác.
+ Luôn đính kèm chứng từ, chữ ký kế toán trưởng.

II. Các hình thức kế toán

1. Nhật ký – Sổ cái

Kết hợp ghi song song: sổ nhật ký ghi theo thời gian, sổ cái ghi theo TK.

- Bút toán gồm: ngày, số hiệu chứng từ, nội dung, cột Nợ – Có.
- Cuối kỳ tổng hợp phát sinh, khóa sổ, kiểm tra Nợ = Có.

2. Nhật ký chung

Sử dụng Sổ nhật ký chung, định kỳ chuyển số vào Sổ cái.

- Mở sổ nhật ký đặc biệt cho nghiệp vụ lặp lại (phiếu thu, phiếu chi).
- Lập bảng kê chi tiết, tổng hợp cuối kỳ đối chiếu với sổ cái.

3. Chứng từ ghi sổ

Sổ đăng ký chứng từ ghi sổ: ghi nhận thứ tự thời gian, số hiệu.

Sổ cái tổng hợp: tổng Nợ – Có theo TK, lập Bảng cân đối số phát sinh.

4. Nhật ký chứng từ

Ghi vế Có theo thời gian, vế Nợ ghi vào sổ chi tiết/phụ lục.

- Mỗi TK Có mở nhật ký riêng, cuối tháng chuyển số vào Sổ cái.
- Đối chiếu với bảng kê, sổ chi tiết để đảm bảo chính xác.

5. Kế toán trên máy vi tính

Sử dụng phần mềm kế toán: tự động ghi sổ, tính số dư, xuất báo cáo.

- Nhập liệu chứng từ, khớp lệnh tự động.
- Định kỳ khóa sổ, in BCTC, báo cáo phân tích, đối chiếu nhanh chóng.

Chú ý sinh viên dễ nhầm:
- Phân biệt sổ tổng hợp (giá trị) vs. sổ chi tiết (số lượng, đơn giá).
- Chọn đúng phương pháp sửa sổ, lưu chứng từ đính chính.
- Thực hiện theo 4 nguyên tắc: kịp thời, đầy đủ, chính xác, có chứng từ.