Tóm tắt kiến thức cơ bản chương 3 - Nguyên lý kế toán (TNU)

I. PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ

1. Khái niệm và ý nghĩa của phương pháp tính giá

Phương pháp tính giá là quy trình sử dụng đơn vị tiền tệ để ghi nhận chính xác giá trị tài sản, chi phí và kết quả sản xuất theo trình tự nhất định:
- Thu thập chứng từ: phiếu, thẻ, sổ chi tiết.
- Phân loại chi phí: trực tiếp (nguyên liệu, nhân công), gián tiếp (sản xuất chung, quản lý).
- Tính toán và ghi sổ: xác định đơn giá, tổng chi phí.

Ý nghĩa:
+ Đảm bảo số liệu kế toán phản ánh đúng thực tế.
+ Hỗ trợ đánh giá hiệu quả, so sánh chi phí giữa các kỳ và đơn vị.

2. Yêu cầu và nguyên tắc tính giá

2.1. Yêu cầu

- Đúng đắn: phản ánh đủ chi phí thực tế và số lượng.
- Nhất quán: áp dụng ổn định theo quy định kế toán.

2.2. Nguyên tắc

- Giá gốc: ghi nhận toàn bộ chi phí đã bỏ ra.
- Xác định đối tượng tính giá cụ thể.
- Lựa chọn tiêu thức phân bổ sát với yếu tố hao tổn.

Công thức phân bổ chung:
$Mức\ phân\ bổ_i = \frac{Đơn\ vị_i}{\sum Đơn\ vị} \times Tổng\ chi\ phí$

Lưu ý:
- Không nhầm lẫn chi phí định mức và chi phí thực tế.
- Tiêu thức chung dễ gây sai lệch khi đa dạng sản phẩm.

II. TÍNH GIÁ MỘT SỐ ĐỐI TƯỢNG CHỦ YẾU

1. Tính giá tài sản cố định

1.1. Hữu hình

Mua sắm:
$Nguyên\ giá = Giá\ mua + Phí\ vận\ chuyển + Lắp\ đặt + Thuế - Chiết\ khấu$

Tự xây dựng:
$Nguyên\ giá = Giá\ thành\ công\ trình + Chi\ phí\ trước\ SD$

Góp vốn/khác: Giá trị đánh giá + Chi phí lắp đặt, chạy thử.

Chú ý:
- Bao gồm lãi vay vốn nếu dành riêng cho TSCĐ.
- Không bỏ sót chi phí thử nghiệm.

1.2. Vô hình

Nguyên giá = Chi phí mua/quyền + Phí đăng ký, bảo hộ, duy trì, nghiệm thu.

2. Tính giá vật tư, hàng hóa nhập kho

- Bước 1: Giá mua = Hóa đơn + Vận chuyển + Bảo hiểm – Giảm giá.
- Bước 2: Phân bổ phụ phí theo trọng lượng, khối lượng hoặc giá trị.
- Bước 3:
$Giá_{\text{thực tế}} = Giá_{\text{mua}} + Phụ\ phí_{\text{đã\ phân}}$

Lưu ý:
- Chú ý VAT đầu vào: được khấu trừ hay không.
- Tỷ giá ngoại tệ tính đúng ngày nhập.

3. Tính giá thành sản phẩm hoàn thành

Quy trình:
- Tập hợp CP NVL trực tiếp, nhân công trực tiếp, CP SX chung.
- Phân bổ CP SX chung theo tiêu thức.
- Đánh giá sản phẩm dở dang (theo % hoàn thành).
- Tổng hợp tổng giá thành và tính đơn giá.

Công thức:
$Tổng\ giá\ thành = CP_{T\ kỳ} + CP_{Phát\ sinh} - CP_{CK\ kỳ}$
$Giá\ thành\ đơn\ vị = \frac{Tổng\ giá\ thành}{Số\ lượng\ SP\ hoàn\ thành}$

Sai lầm:
- Không tính đúng tỷ lệ hoàn thành dở dang.
- Quên phân bổ một số CP chung.

4. Tính giá thực tế xuất kho

4.1. Bình quân cả kỳ

$ĐG_{BK} = \frac{GT_{TĐ} + GT_{NK}}{SL_{TĐ} + SL_{NK}},\quad GT_{Xuất} = SL_{Xuất} \times ĐG_{BK}$

4.2. Bình quân liên hoàn

$ĐG_n = \frac{GT_{T\ (n-1)} + GT_{NK\ n}}{SL_{T\ (n-1)} + SL_{NK\ n}},\quad GT_{Xuất} = SL_{Xuất} \times ĐG_n$

4.3. FIFO & LIFO

- FIFO: xuất theo lô tồn đầu kỳ.
- LIFO: xuất theo lô nhập cuối kỳ.

4.4. Đích danh

Áp dụng cho giá trị lớn, hàng dễ xác định lô riêng.

Lưu ý:
- Xác định đúng lô xuất, không bỏ sót tồn đầu.
- Chọn phương pháp phù hợp tính chất hàng hóa.