Tóm tắt kiến thức chương 6 - Ngân hàng thương mại NEU

6.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển

- Thời Trung Cổ: bù trừ thủ công giấy nhận nợ giữa thợ vàng, thiếu minh bạch
- Thế kỷ XIX: + Sổ kép, séc giấy; giới hạn trong nhóm khách hàng uy tín
+ Hệ thống chuyển tiền liên ngân hàng qua chứng từ chuyển tiền - Thế kỷ XX: + 1967: ra đời ATM đầu tiên tại Anh (De La Rue) + 1970s: SWIFT hình thành chuẩn tin nhắn tài chính + 1990s: Internet banking, PIN, chip EMV cho thẻ giấy tế - Thập niên 2020: + RTGS 24/7, FAST payment, mobile wallet + Blockchain/Stablecoin thử nghiệm trong cross-border

Chú ý nhầm lẫn: Blockchain không đồng nghĩa với tiền số; chỉ là công nghệ sổ cái phân tán.

6.1.2 Yêu cầu và điều kiện dịch vụ

6.1.2.1 Chất lượng dịch vụ

- Nhanh chóng: RTGS (< 3s), ACH timelot (< 1h), Batch Nightly
- An toàn: chuẩn ISO/IEC 27001, PCI DSS, mã hóa đầu-cuối - Liên tục: 24/7 + DR site tại ngoại vi; SLA đảm bảo uptime ≥ 99.9%

6.1.2.2 Điều kiện khách hàng

- Cá nhân: CCCD/Hộ chiếu, KYC level 1–3 (tùy giá trị giao dịch) - Doanh nghiệp: Giấy đăng ký kinh doanh, AML checklist, tài khoản đối ứng - Lưu ý: KYC/AML kiểm soát rủi ro rửa tiền, tài trợ khủng bố

6.1.2.3 Điều kiện ngân hàng

- Hạ tầng CNTT: + Core Banking (TPS ≥ 5,000 txs/s) + Hệ thống thanh toán bù trừ (NCH, ACH) + Kết nối SWIFTNet FIN, ISO 20022 XML - Quản lý rủi ro giao dịch: giới hạn lệnh, rules engine, phân tích hành vi - Đội phản ứng sự cố 24/7, báo cáo an ninh định kỳ

6.1.3 Vai trò và lợi ích

- Giảm chi phí vốn: vòng quay M1 tăng 20–30% sau số hóa
- Tăng thanh khoản: báo cáo tự động, dự báo dòng tiền tức thời - Doanh thu dịch vụ: phí UNC, UNT, RTGS, SMS OTP - Hỗ trợ chính sách tiền tệ: NHNN giám sát M2, cung cấp dữ liệu real-time 

6.2. Dịch vụ thanh toán trong nước

6.2.1 Ủy nhiệm chi (UNC)

6.2.1.1 Quy trình chi tiết

- Bước 1: Khách hàng ký UNC bằng chữ ký số/OTP - Bước 2: NH xác thực hạn mức & thông tin thụ hưởng - Bước 3: Qua ACH (lô) hoặc RTGS (realtime) - Bước 4: Ghi nợ/Ghi có và thông báo SMS/email

6.2.1.2 Phí & hạn mức

- Nội bộ: 2k–5k VND/lệnh, hạn mức ≤ 500 triệu - Liên NH qua NAPAS: 7k–10k VND/lệnh, hạn mức ≤ 2 tỷ

Phân biệt: UNC ≠ L/C; UNC không bảo đảm thanh toán.

6.2.2 Ủy nhiệm thu (UNT)

6.2.2.1 Phân loại

- UNT Trơn: thu tiền sơ bộ, không kiểm chứng chứng từ - UNT Kèm chứng từ: thu kèm hóa đơn, biên nhận

6.2.2.2 Rủi ro & SLA

- Rủi ro: khách hàng không đủ TK → NH giữ lại hoặc trả lại lệnh - SLA: NH cam kết thời gian thu ≥ 2 ngày làm việc, phí 0.01–0.03% 

6.2.3 Séc nội địa

6.2.3.1 Loại séc

- Cá nhân vs Doanh nghiệp - Gạch chéo khắp vs gạch chéo đôi (giới hạn ngân hàng nhận) - Séc bảo đảm: chứng thực số dư trước qua séc certified

6.2.3.2 Rủi ro và thời hạn

- Thời hạn xuất trình: 6 tháng - Rủi ro: séc vô giá trị, trả lại với phí 0.1–0.2% 

6.2.4 Thẻ thanh toán

6.2.4.1 Thẻ ghi nợ (Debit)

- Phiên bản: domestic, Visa/MasterCard, JCB - Rút ATM, online, POS; phí: 0–10k/lần

6.2.4.2 Thẻ tín dụng (Credit)

- Loại: standard, gold, platinum - Dịch vụ ưu đãi: điểm thưởng, trả góp 0% - Lãi suất theo dư nợ giảm dần: 18–24%/năm - Chu kỳ sao kê: 30–45 ngày, miễn lãi nếu thanh toán đúng hạn

6.2.4.3 Thẻ trả trước (Prepaid)

- Phục vụ du lịch, quà tặng, chi tiêu giới hạn - Không check tín dụng, phí phát hành 50k–100k

6.3. Thanh toán vốn giữa các ngân hàng

6.3.1 Phân loại hệ thống

6.3.1.1 Theo thời điểm xử lý

- RTGS: thanh toán ngay, giá trị lớn (>1 tỷ VND) - ACH/Netting: gom lô, giá trị nhỏ, xử lý theo khung giờ

6.3.1.2 Theo đối tác

- Song biên: mở TK lẫn nhau giữa 2 NH - Đa biên: qua trung tâm bù trừ (NAPAS)

6.3.2 Công cụ và quy trình

- SWIFT MT103: lô đơn lẻ, cross-border - CLS Bank: thanh toán có đối, giảm FX settlement risk - NAPAS FastPay: nội địa, realtime, QR/NFC

Công thức:
$NetPosition_i = Bắt đầu_i + Credits_i - Debits_i$

6.4. Dịch vụ thanh toán quốc tế

6.4.1 Chuẩn mực & pháp lý

- UCP 600 (L/C), URC 522 (Collection), ISBP 745 - Luật ngoại hối, thỏa thuận song phương, SWIFT rules

6.4.2 Công cụ

6.4.3 Các phương thức

• Telegraphic Transfer (T/T): nhanh, phí cao
• Mail Transfer (M/T): phí thấp, chậm
• Clean Collection: đơn giản, không chứng từ
• Documentary Collection: kèm chứng từ, kiểm soát hàng hóa
• Letter of Credit: 
  - Irrevocable vs Revocable 
  - Sight vs Usance

Lưu ý: L/C irrevocable irrevocably binds the opener; documentary collection không tạo nghĩa vụ trả tiền.