Tóm tắt kiến thức chương 6 - Lý thuyết tài chính tiền tệ NEU

Tóm tắt kiến thức cơ bản trong chương 6 của môn Lý Thuyết Tài Chính - Tiền Tệ về các tổ chức tài chính trung gian. Chương này trình bày về cấu trúc tài chính, vai trò và chức năng của các tổ chức tài chính như ngân hàng, công ty tài chính, công ty bảo hiểm và các tổ chức tài chính phi ngân hàng. Các nội dung chủ yếu bao gồm tài chính gián tiếp, các nguồn vốn tài trợ cho doanh nghiệp và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của hệ thống tài chính.

Tóm tắtbảo hiểmcông ty tài chínhcấu trúc tài chínhhệ thống tài chínhmôn Lý Thuyết Tài Chínhngân hàngrủi ro tài chínhtài chính trung gian

 

Chương 6. Các tổ chức tài chính trung gian

6.1. Phân tích kinh tế về cấu trúc tài chính

6.1.1. Những vấn đề cơ bản về cấu trúc tài chính

Hệ thống các tổ chức tài chính là một cấu trúc phức tạp, đa dạng chức năng (Ngân hàng, công ty tài chính, công ty bảo hiểm, quỹ tương trợ...). Các điểm cơ bản rút ra từ cấu trúc tài chính bao gồm:

trending_down
Cổ phiếu & Trái phiếu không phải nguồn tài trợ chính
  • Phát hành chứng khoán mua bán trên thị trường không phải là biện pháp hàng đầu tạo vốn doanh nghiệp.
  • Thực tế tại các nước phát triển (ví dụ Mỹ): Cổ phiếu (~2,1%), Trái phiếu (~29,8%) chỉ cung cấp < 1/3 nhu cầu vốn bên ngoài.
account_balance
Tài chính gián tiếp quan trọng hơn trực tiếp
  • Hoạt động qua trung gian tài chính có quy mô lớn gấp nhiều lần tài chính trực tiếp.
  • Hầu hết cổ phiếu, trái phiếu phát hành đều do các trung gian tài chính mua lại.
  • Các khoản vay từ ngân hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất, đóng vai trò sống còn cho doanh nghiệp.
policy
Sự quản lý chặt chẽ của Chính phủ
  • Hệ thống tài chính là mạch máu trọng yếu của nền kinh tế quốc dân.
  • Sự chuyển hóa giữa dòng tài chính và tụ điểm vốn diễn ra không ngừng.
  • Đòi hỏi sự kiểm soát nghiêm ngặt để đảm bảo lưu thông vốn và ổn định kinh tế.
gavel
Vật thế chấp & Tính pháp lý của hợp đồng nợ
  • Hợp đồng vay nợ có tính chất pháp lý cao, thủ tục giao dịch phức tạp, chặt chẽ.
  • Nguyên tắc: Cho vay phải có mục đích, có vật thế chấp tương đương đảm bảo.
  • Vật thế chấp là tài sản sở hữu chuyển giao quyền xử lý cho người cho vay nếu vỡ nợ, yêu cầu giấy tờ hợp pháp riêng biệt cho từng món vay.

6.1.2. Phí giao dịch và cấu trúc tài chính

Các giao dịch tài chính trực tiếp đòi hỏi chi phí tìm kiếm, luật sư, môi giới, chứng thực rất tốn kém. Trung gian tài chính ra đời với mục tiêu tối thiểu hóa chi phí giao dịch, kết nối người có khoản tiết kiệm nhỏ với cơ hội đầu tư.

zoom_out_map
Tiết kiệm nhờ quy mô

Gom vốn nhỏ lẻ thành quỹ lớn, thực hiện nhiều giao dịch quy mô lớn, làm giảm chi phí trung bình cho mỗi đơn vị tiền tệ giao dịch.

pie_chart
Đa dạng hóa danh mục

Phân tán rủi ro thông qua việc đầu tư vào nhiều dự án, loại tài sản khác nhau, bảo vệ nhà đầu tư khỏi rủi ro tập trung.

psychology
Chuyên môn hóa nghiệp vụ

Là những chuyên gia thông thạo pháp lý, thị trường. Cung cấp hợp đồng ít tốn kém, dịch vụ tiện lợi, xử lý thông tin ưu việt.

6.1.3. Rủi ro và cấu trúc tài chính

Rủi ro do thông tin không cân xứng (Asymmetric Information) tạo ra sự cản trở lớn đối với thị trường tài chính trực tiếp, chia làm hai loại chính diễn ra tại hai thời điểm khác nhau.

                graph TD
                A[Thông tin không cân xứng]
                A -->|Xảy ra TRƯỚC giao dịch| B(Sự lựa chọn đối nghịch)
                A -->|Xảy ra SAU giao dịch| C(Rủi ro đạo đức)
                B --> D[Người vay rủi ro nhất lại tích cực tìm vay nhất]
                C --> E[Người vay sử dụng vốn sai mục đích, giấu thông tin]
            
warning
Sự Lựa Chọn Đối Nghịch

Thời điểm: Xảy ra trước khi giao dịch diễn ra.

Bản chất: Những đối tượng có rủi ro vỡ nợ cao lại là người khao khát đi vay nhất, dễ dàng qua mặt người cho vay do thiếu thông tin.

Giải pháp xử lý:
  • sell Mua bán thông tin tư nhân: Tuy nhiên, giải pháp này bị hạn chế bởi hiện tượng "hưởng lợi miễn phí" (người không mua thông tin vẫn lợi dụng từ thông tin của người đã mua).
  • gavel Quy chế Chính phủ: Ép buộc minh bạch báo cáo. Tuy nhiên, thông tin vẫn có thể bị bóp méo, báo cáo sai lệch.
  • domain Sự can thiệp của Trung gian tài chính: Ngân hàng thu thập, xử lý thông tin nội bộ. Giữ kín thông tin món vay để tránh tình trạng "hưởng lợi miễn phí", triệt tiêu sự lựa chọn đối nghịch.
masks
Rủi Ro Đạo Đức

Thời điểm: Xảy ra sau khi giao dịch đã được xác lập.

Bản chất: Người đi vay che giấu thông tin, thực hiện các hành vi rủi ro vì lợi ích cá nhân, đi ngược lại thỏa thuận ban đầu.

Giải pháp trong cấu trúc tài chính:
  • monitoring Hợp đồng vốn cổ phần: Cần kênh giám sát thông tin mạnh, Chính phủ bắt buộc kiểm toán. Trung gian tài chính lập "hãng vốn kinh doanh" để cài người kiểm soát trực tiếp.
  • receipt_long Ưu tiên Hợp đồng nợ: Hợp đồng nợ không cần theo dõi lợi nhuận biến động, chỉ cần thu gốc và lãi cố định đúng hạn, giảm thiểu tối đa chi phí giám sát.
  • shield Điều khoản ràng buộc & Thế chấp: Yêu cầu doanh nghiệp duy trì giá trị tài sản ròng cao. Ràng buộc mục đích sử dụng vốn, bảo hiểm vật thế chấp.
    Taˋi sn roˋng ln  Ri ro đạo đức gimTài\ sản\ ròng\ lớn\ \Rightarrow\ Rủi\ ro\ đạo\ đức\ giảm

6.2. Chức năng và vai trò của các tổ chức tài chính trung gian

6.2.1. Chức năng của các tổ chức tài chính trung gian

savings

Chức năng Tạo vốn

Huy động nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế, hình thành các quỹ tiền tệ tập trung. Thực hiện qua cơ chế tự nguyện (lãi suất) hoặc bắt buộc (quy định). Đem lại lợi tức cho người gửi tiền.

water_drop

Chức năng Cung ứng vốn

Điều tiết dòng vốn tới doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức có nhu cầu. Đáp ứng chính xác, đầy đủ quy mô, và kịp thời tiến độ cho các hoạt động đầu tư và sản xuất kinh doanh.

manage_search

Chức năng Kiểm soát

Thực hiện kiểm tra, giám sát chặt chẽ trước, trong và sau khi giải ngân tín dụng. Nhằm mục đích tối thiểu hóa sự lựa chọn đối nghịch và ngăn chặn rủi ro đạo đức.

6.2.2. Vai trò của các tổ chức tài chính trung gian

star
  • check_circle Giảm bớt đáng kể chi phí thông tin và chi phí giao dịch cho toàn xã hội.
  • check_circle Khắc phục sự bất đồng quy mô, thời hạn, đáp ứng khớp nối cung - cầu vốn tối ưu.
  • check_circle Điều tiết linh hoạt cơ chế lãi suất cạnh tranh, thúc đẩy nguồn vốn thực tế đổ vào đầu tư gia tăng.
  • check_circle Cung cấp các dịch vụ gia tăng: tư vấn, môi giới, bảo lãnh, thanh toán và phòng ngừa rủi ro chuyên nghiệp.

6.3. Các loại hình tổ chức tài chính trung gian

                graph TD
                Root[Tổ Chức Tài Chính Trung Gian]
                Root --> A(Nhận tiền gửi)
                Root --> B(Công ty Bảo hiểm)
                Root --> C(Công ty Tài chính)
                Root --> D(Công ty Chứng khoán)
                Root --> E(Tổ chức của Chính phủ)
                A --> A1[Ngân hàng TM]
                A --> A2[Hiệp hội cho vay]
                A --> A3[NH tiết kiệm tương trợ]
                A --> A4[Liên hiệp tín dụng]
            

account_balance_wallet 6.3.1. Các tổ chức nhận tiền gửi

6.3.1.1. Ngân hàng thương mại

Trung gian tài chính chủ yếu và lớn nhất.

  • Huy động vốn: tiền gửi séc, tiền gửi tiết kiệm, có kỳ hạn.
  • Sử dụng vốn: Cho vay thương mại ngắn/trung/dài hạn, mua trái phiếu Chính phủ.

6.3.1.2. Hiệp hội cho vay & Tiết kiệm

Đối thủ cạnh tranh của ngân hàng TM.

  • Huy động vốn: tiết kiệm, tiền gửi kỳ hạn.
  • Sử dụng vốn: Chủ yếu tập trung cho vay thế chấp (dài hạn).

6.3.1.3. Ngân hàng tiết kiệm tương trợ

Mô hình hoạt động kiểu Hợp tác xã.

  • Người sở hữu tiền gửi đồng thời là các chủ sở hữu ngân hàng.
  • Nghiệp vụ tương đồng với Hiệp hội cho vay.

6.3.1.4. Liên hiệp tín dụng

Tổ chức cho vay nhỏ mang tính nội bộ.

  • Tổ chức quanh một nhóm xã hội đặc biệt (VD: công đoàn công ty).
  • Huy động tiền gửi và cho vay trong giới hạn thành viên.

health_and_safety 6.3.2. Công ty bảo hiểm

Hoạt động dựa trên nguyên lý: Chia sẻ rủi ro theo quy luật thống kê. Các rủi ro cá nhân được gom lại, người tham gia đóng phí bảo hiểm để nhận cam kết bồi thường khi biến cố xảy ra.

Thu: Bán hợp đồng thu Phí bảo hiểm
arrow_forward
Đầu tư: Mua trái phiếu, cổ phiếu, cho vay an toàn
arrow_forward
Chi: Bồi thường rủi ro

corporate_fare 6.3.3. Công ty tài chính

Khác biệt với Ngân hàng: Không nhận tiền gửi không kỳ hạn của dân chúng, không làm dịch vụ thanh toán. Ít bị Chính phủ điều tiết khắt khe.

input Tạo vốn

Phát hành cổ phiếu, trái phiếu, giấy nợ dài hạn. Vay vốn món lớn, dài hạn.

output Hoạt động
  • Cho vay tiêu dùng nhỏ lẻ.
  • Nghiệp vụ cho thuê, thuê mua.
  • Cầm cố hàng hóa, chứng từ có giá.
  • Bảo lãnh, tư vấn đầu tư.

trending_up 6.3.4. Các công ty chứng khoán

Các doanh nghiệp phát hành không tự bán chứng khoán mà cần các nhà chuyên nghiệp. Công ty chứng khoán thực hiện giao dịch thông qua các nghiệp vụ chuyên sâu.

  • handshake Môi giới: Giao dịch hộ khách hàng hưởng hoa hồng.
  • storefront Thương gia: Tự mua bán chứng khoán bằng vốn tự có ăn chênh lệch giá.
  • verified Bảo lãnh: Trung gian phân phối lần đầu cho đơn vị phát hành (Ngân hàng đầu tư định giá, tư vấn bán).
  • pie_chart Quản lý Quỹ: Huy động vốn chung tập thể, đầu tư chuyên nghiệp nhằm sinh lời thanh khoản cao.

account_balance 6.3.5. Sự trung gian tài chính của Chính phủ

public
  • Thành lập trực tiếp các tổ chức tín dụng nhà nước.
  • Đứng ra bảo lãnh, đảm bảo rủi ro cho các món vay tư nhân trọng điểm.

6.4. Các trung gian tài chính ở Việt Nam

Việt Nam phát triển hệ thống trung gian tài chính theo hướng đa dạng hóa, đa năng hóa, phân thành 2 khối chính thống nhất dưới quản lý của Luật tổ chức tín dụng.

6.4.1. Khối Các Ngân Hàng

Ngân hàng Thương mại

Nhận tiền gửi tự do, làm phương tiện thanh toán và cho vay. Quy mô lớn nhất, đa sở hữu.

  • Quốc doanh: NH Ngoại thương, NH Công thương...
  • Cổ phần: MB, ACB, MSB...
  • Liên doanh / Nước ngoài.

Ngân hàng Đầu tư & Phát triển

Hoạt động đa năng nhưng nghiêng về mục tiêu đầu tư phát triển dài hạn.

  • Cho vay trung dài hạn.
  • Bảo lãnh xây dựng cơ bản.
  • Tài trợ dự án hạ tầng.

Ngân hàng Chính sách

Hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận.

  • Thực thi chính sách vĩ mô của Nhà nước.
  • Hỗ trợ người nghèo, nông nghiệp nông thôn, doanh nghiệp nhà nước.
  • Ví dụ: NH phục vụ người nghèo, NH phát triển nhà ĐBSCL.

Ngân hàng Hợp tác / Quỹ tín dụng

Mô hình do cá nhân, tổ chức, hộ gia đình lập ra.

  • Tự nguyện liên kết, tương trợ lẫn nhau.
  • Hỗ trợ vốn trực tiếp cho sản xuất quy mô nhỏ tại địa phương.

6.4.2. Khối Tổ chức Tài chính phi Ngân hàng

Thực hiện kinh doanh tài chính thường xuyên nhưng bị cấm nhận tiền gửi không kỳ hạn và không làm dịch vụ thanh toán (như mở séc).

credit_card
Công ty Tài chính
  • Huy động bằng phát hành trái phiếu, tín phiếu dài hạn.
  • Cho vay tiêu dùng, thuê mua.
  • Hùn vốn liên doanh, mua cổ phần.
  • Kinh doanh ngoại hối, đá quý.
real_estate_agent
Công ty Cho thuê tài chính
  • Tài trợ tín dụng trung/dài hạn bằng tài sản thực.
  • Ký hợp đồng cho thuê thiết bị, máy móc.
  • Cuối kỳ khách hàng được ưu đãi mua lại hoặc tiếp tục thuê.
admin_panel_settings
Công ty Bảo hiểm
  • Huy động quỹ từ phí bảo hiểm của người tham gia.
  • Đem nguồn quỹ nhàn rỗi đầu tư (mua trái khoán, cổ phiếu).
  • Lấy thu nhập đầu tư bù đắp chi trả bồi thường rủi ro.
Khoá học liên quan
Đề thi liên quan
Kiến thức tương tự