Tóm tắt kiến thức chương 6 - Lý thuyết tài chính tiền tệ NEU

6.1. Phân tích kinh tế về cấu trúc tài chính

6.1.1. Những vấn đề cơ bản về cấu trúc tài chính

- Các tổ chức tài chính đa dạng: Ngân hàng, công ty tài chính, công ty bảo hiểm, quỹ tương trợ...
- Thị trường tài chính gồm cổ phiếu, trái phiếu nhưng không phải nguồn vốn chính cho doanh nghiệp.
- Tại Mỹ: cổ phiếu chiếm 2.1%, trái phiếu 29.8%, tổng cộng chưa đến 1/3 vốn doanh nghiệp.
- Tài chính gián tiếp (qua trung gian tài chính) quan trọng hơn tài chính trực tiếp.
- Ngân hàng là nguồn vốn bên ngoài chủ yếu cho doanh nghiệp.
- Hệ thống tài chính là mạch máu nền kinh tế, cần quản lý chặt chẽ.
- Vật thế chấp quan trọng trong các hợp đồng vay nợ, đảm bảo thanh toán.
- Hợp đồng vay nợ có tính pháp lý cao, vật thế chấp phải rõ ràng, tránh thế chấp trùng.
 

6.1.2. Phí giao dịch và cấu trúc tài chính

- Người có vốn và người cần vốn đều chịu phí giao dịch.
- Trung gian tài chính giảm phí giao dịch thông qua:
  - Tiết kiệm quy mô: gom vốn lớn, giảm chi phí trên mỗi đơn vị tiền.
  - Đa dạng hóa đầu tư: phân tán rủi ro.
  - Chuyên môn hóa: chuyên gia xử lý thông tin, hợp đồng vay ít tốn kém.
 

6.1.3. Rủi ro và cấu trúc tài chính

- Rủi ro do thông tin không cân xứng:
  - Lựa chọn đối nghịch (trước giao dịch): người rủi ro cao tìm vay nhiều nhất.
  - Rủi ro đạo đức (sau giao dịch): người vay có thể giấu thông tin, hành xử trái mong muốn.
- Giải pháp giảm rủi ro:
  - Cung cấp thông tin minh bạch.
  - Quản lý và quy định của Chính phủ.
  - Tăng hiệu quả trung gian tài chính (như ngân hàng) nhờ chuyên môn hóa và khả năng giám sát.
- Rủi ro đạo đức trong hợp đồng vốn cổ phần:
  - Tách biệt chủ sở hữu và quản lý dẫn đến hành động vì lợi ích cá nhân.
  - Giải pháp: giám sát chặt chẽ, công khai tài chính, giảm tách biệt này.
- Hợp đồng nợ có ưu thế hơn vốn cổ phần vì:
  - Người vay cam kết trả số tiền cố định.
  - Giảm chi phí giám sát.
- Rủi ro đạo đức trong hợp đồng nợ vẫn tồn tại do người vay có thể chọn dự án rủi ro cao.
- Giải pháp quản lý rủi ro hợp đồng nợ:
  - Tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp.
  - Quy định hạn chế hành vi rủi ro.
  - Yêu cầu vật thế chấp, bảo hiểm tài sản.
  - Giám sát, công khai tài chính.
  - Tăng hoạt động trung gian tài chính giám sát và cưỡng chế.
 

6.2. Chức năng và vai trò của các tổ chức tài chính trung gian

6.2.1. Chức năng của các tổ chức tài chính trung gian

- Tạo vốn: huy động vốn nhàn rỗi từ dân cư, doanh nghiệp.
- Cung ứng vốn cho nền kinh tế: đáp ứng nhu cầu vốn chính xác, kịp thời cho người cần vốn.
- Kiểm soát: giám sát, giảm thiểu rủi ro lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức.
 

6.2.2. Vai trò của các tổ chức tài chính trung gian

- Giảm phí thông tin và giao dịch.
- Chuyên môn hóa, đáp ứng chính xác nhu cầu giữa người có vốn và người cần vốn.
- Cạnh tranh, đa năng hóa giúp điều chỉnh lãi suất hợp lý.
- Cung cấp dịch vụ tư vấn, môi giới, tài trợ, trợ cấp, phòng ngừa rủi ro.
 

6.3. Các loại hình tổ chức tài chính trung gian

6.3.1. Các tổ chức nhận tiền gửi

- Ngân hàng thương mại:
  + Huy động vốn qua tiền gửi phát séc, tiết kiệm, có kỳ hạn.
  + Cho vay ngắn, trung, dài hạn và mua chứng khoán Chính phủ.
  + Trung gian tài chính lớn nhất, hoạt động đa dạng.
- Hiệp hội cho vay và tiết kiệm:
  + Nguồn vốn chủ yếu từ tiền gửi tiết kiệm, có kỳ hạn.
  + Cho vay chủ yếu là vay thế chấp dài hạn.
  + Cạnh tranh với ngân hàng thương mại.
- Ngân hàng tiết kiệm tương trợ:
  + Tổ chức theo kiểu hợp tác xã, người gửi tiền là chủ sở hữu.
- Liên hiệp tín dụng:
  + Hợp tác xã cho vay nhỏ, hoạt động trong nhóm xã hội cụ thể.
 

6.3.2. Công ty bảo hiểm

- Chia sẻ rủi ro thông qua hợp đồng bảo hiểm.
- Người mua bảo hiểm trả phí, công ty cam kết bồi thường theo hợp đồng.
- Sử dụng phí bảo hiểm đầu tư vào trái phiếu, cổ phiếu, món vay ít rủi ro.
- Phân loại: bảo hiểm thương mại và bảo hiểm xã hội.
 

6.3.3. Công ty tài chính

- Kinh doanh tiền tệ, không nhận tiền gửi dân chúng.
- Phát hành cổ phiếu, trái phiếu để huy động vốn.
- Cho vay nhỏ, dài hạn, thuê mua, cầm cố hàng hóa, giấy tờ có giá.
- Tư vấn, marketing, trợ cấp tài chính dự án ưu tiên.
- Không bị quản lý chặt như ngân hàng, phục vụ linh hoạt nhu cầu khách hàng.
 

6.3.4. Công ty chứng khoán

- Môi giới chứng khoán, hưởng hoa hồng.
- Mua bán chứng khoán bằng vốn riêng để kiếm chênh lệch giá.
- Bảo lãnh phát hành chứng khoán cho doanh nghiệp.
- Tư vấn đầu tư và quản lý quỹ.
- Giúp tập hợp vốn từ các nhà đầu tư nhỏ lẻ.
- Quỹ đầu tư: đầu tư tập thể, tăng hiệu quả vốn, tính thanh khoản cao.
- Ngân hàng đầu tư giúp doanh nghiệp phát hành chứng khoán trên thị trường cấp 1.
 

6.3.5. Sự trung gian tài chính của Chính phủ

- Thành lập các tổ chức tín dụng nhà nước.
- Đảm bảo các món vay tư nhân.
 

6.4. Các trung gian tài chính ở Việt Nam

6.4.1. Các ngân hàng

- Ngân hàng thương mại: nhận tiền gửi, cho vay, chiết khấu, dịch vụ thanh toán.
- Đa dạng loại hình:
  + Ngân hàng thương mại quốc doanh.
  + Ngân hàng thương mại cổ phần.
  + Ngân hàng liên doanh và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
- Ngân hàng đầu tư phát triển: cho vay trung dài hạn, phục vụ xây dựng, đầu tư dự án.
- Ngân hàng chính sách: hỗ trợ chính sách xã hội, không vì lợi nhuận.
- Ngân hàng hợp tác, Quỹ tín dụng: tổ chức tự nguyện, hỗ trợ sản xuất kinh doanh.
 

6.4.2. Các tổ chức tài chính phi ngân hàng

- Hoạt động một số nghiệp vụ ngân hàng nhưng không nhận tiền gửi không kỳ hạn, không làm dịch vụ thanh toán.
- Gồm: công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính, công ty bảo hiểm.
---

Bảng so sánh các tổ chức tài chính trung gian chính

---

Chú ý & Lưu ý

- Cổ phiếu và trái phiếu không phải nguồn vốn chủ yếu cho doanh nghiệp, nhiều người hiểu nhầm.
- Tài chính gián tiếp qua trung gian tài chính chiếm ưu thế hơn tài chính trực tiếp.
- Vật thế chấp là yếu tố bắt buộc trong vay nợ để giảm rủi ro cho người cho vay.
- Rủi ro do thông tin không cân xứng gồm lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức, cần được quản lý chặt chẽ.
- Trung gian tài chính như ngân hàng có lợi thế giảm chi phí giao dịch và rủi ro thông tin.
- Công ty tài chính linh hoạt hơn ngân hàng vì ít bị kiểm soát.
- Ngân hàng chính sách hoạt động không vì lợi nhuận, hỗ trợ các chính sách xã hội.
- Hoạt động của công ty chứng khoán tạo điều kiện cho thị trường vốn phát triển.