Tóm tắt kiến thức chương 5 - Nhập môn Công tác xã hội DLU

I. Các phương pháp trong công tác xã hội.

1. Công tác xã hội với cá nhân.

Đây là phương pháp can thiệp dựa trên mối quan hệ một - một giữa nhân viên công tác xã hội (NVCTXH) và thân chủ. Mục tiêu là giúp thân chủ tự giải quyết vấn đề của mình bằng cách tận dụng sức mạnh nội tại, cùng với sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng.

Phương pháp này được áp dụng rộng rãi trong nhiều bối cảnh khác nhau như bệnh viện, trường học, và cộng đồng, với đa dạng các đối tượng như trẻ em, người già, người nghèo, thanh thiếu niên...

2. Công tác xã hội với nhóm.

Là phương pháp can thiệp thông qua sự tương tác giữa các thành viên trong một nhóm có cùng chung một vấn đề. Mục đích là giúp từng cá nhân trong nhóm thay đổi hành vi và phát triển về mặt trí tuệ, tình cảm và xã hội thông qua các hoạt động nhóm.

Một kỹ thuật quan trọng trong phương pháp này là năng động nhóm, tập trung vào cách các cá nhân thay đổi hành vi và thái độ khi ở trong một tập thể, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của cả nhóm.

3. Phát triển cộng đồng.

Đây là một quá trình nhằm chuyển hóa một cộng đồng nghèo, thiệt thòi trở thành một cộng đồng tự lực. Quá trình này được thực hiện thông qua giáo dục để nâng cao nhận thức, phát huy các nguồn lực sẵn có và tổ chức các hoạt động tự giúp đỡ.

Trong phương pháp này, đối tượng can thiệp là cả một hệ thống thân chủ (xóm, ấp, phường...). NVCTXH chủ yếu đóng vai trò là người xúc tác và hỗ trợ; chính người dân trong cộng đồng phải là người đứng ra tổ chức và giải quyết vấn đề của mình.

◆ Bảng so sánh 3 phương pháp công tác xã hội cơ bản:

4. Nghiên cứu.

Nghiên cứu là công cụ hỗ trợ không thể thiếu, giúp NVCTXH có được các thông tin cần thiết trước khi quyết định can thiệp. Việc này giúp nhân viên hiểu rõ vấn đề hơn và xây dựng kế hoạch hành động hiệu quả, đồng thời góp phần bổ sung vào hệ thống lý thuyết của ngành.

5. Quản trị ngành công tác xã hội.

Phương pháp này cung cấp kiến thức và kỹ năng quản lý để điều hành các cơ sở, tổ chức xã hội một cách hiệu quả. Mục tiêu là chuyển đổi các chính sách xã hội thành những chương trình và dịch vụ cụ thể, phục vụ tốt nhất cho thân chủ.

6. Biện hộ.

Biện hộ là hoạt động bênh vực quyền lợi hợp pháp cho thân chủ, đặc biệt là những người yếu thế (người nghèo, người bị bạo hành, nạn nhân bị xâm hại...). NVCTXH sẽ là người đứng ra bảo vệ, giúp thân chủ được hưởng các dịch vụ xã hội mà họ đáng được hưởng và đấu tranh cho sự công bằng.

7. Tham gia xây dựng soạn thảo chính sách.

NVCTXH, thông qua kinh nghiệm làm việc thực tiễn với các đối tượng, sẽ đóng góp kiến thức của mình vào việc xây dựng và hoàn thiện các chính sách xã hội. Điều này giúp các chính sách ngày càng phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của người dân.

8. Quản lý trường hợp thân chủ.

Đây là phương pháp dành cho các thân chủ có những vấn đề phức tạp, đa dạng và xảy ra cùng lúc (ví dụ: vừa bệnh tật, vừa nghèo đói, vừa vướng vào tệ nạn xã hội...).

Một NVCTXH (nhà quản lý trường hợp) sẽ chịu trách nhiệm chính trong việc hoạch định, tìm kiếm, điều phối và theo dõi các dịch vụ từ nhiều cơ sở, nhiều ngành nghề khác nhau (y tế, giáo dục, xã hội...) để đảm bảo thân chủ nhận được sự hỗ trợ toàn diện và phù hợp nhất.

◆ 8 chức năng thực hành chính của Quản lý trường hợp:

- Nhận diện thân chủ và đến với họ.
- Đánh giá, chẩn đoán cá nhân và gia đình.
- Hoạch định và nhận diện tài nguyên.
- Liên kết thân chủ với những tài nguyên cần đến.
- Thực hiện và phối hợp.
- Theo dõi, giám sát việc cung ứng dịch vụ.
- Biện hộ cho thân chủ để có được dịch vụ.
- Lượng giá.

Lưu ý: Phương pháp này chỉ thực sự hiệu quả khi NVCTXH quản lý một số lượng thân chủ ít (15-20 người) để đảm bảo sự theo dõi sát sao và cá nhân hóa quá trình trị liệu.

II. Tiến trình giúp đỡ trong công tác xã hội.

1. Tổng quát về tiến trình giúp đỡ.

Tiến trình giúp đỡ (còn gọi là tiến trình giải quyết vấn đề) là một trong bốn thành tố cốt lõi của một tình huống CTXH, bao gồm: Con người (Person), Vấn đề (Problem), Nơi chốn (Place) và Tiến trình (Process).

Đây là một chuỗi các công việc nối tiếp nhau, được chia thành các giai đoạn tương đối, bao gồm: tìm hiểu, đánh giá, lập kế hoạch, thực hiện và lượng giá. Mục tiêu cuối cùng là giúp thân chủ có khả năng tự giải quyết vấn đề của mình một cách bền vững.

2. Tiến trình giúp đỡ trong công tác xã hội.

Tìm hiểu và đánh giá vấn đề.

+ Tiếp cận thân chủ: Giai đoạn bắt đầu khi NVCTXH và thân chủ gặp gỡ lần đầu. NVCTXH sẽ lập hồ sơ ban đầu để ghi nhận thông tin chung và có cái nhìn tổng quan về vấn đề.
+ Thu thập thông tin: NVCTXH thu thập thông tin từ nhiều nguồn: chính thân chủ, gia đình, bạn bè, cộng đồng, và các tổ chức liên quan. Cần trả lời các câu hỏi cốt lõi như:

- Vấn đề xuất hiện như thế nào và nguyên nhân do đâu?
- Ai liên quan đến vấn đề?
- Vấn đề ảnh hưởng đến thân chủ ra sao và họ đã đối phó như thế nào?
- Nhu cầu thực sự của thân chủ là gì?
- Thế mạnh và tiềm năng của thân chủ là gì?

+ Đánh giá chẩn đoán: Đây là khâu cực kỳ quan trọng, tương tự như "bắt bệnh" trong y khoa. NVCTXH sẽ phân tích các thông tin đã thu thập để xác định bản chất, nguyên nhân, mức độ nghiêm trọng của vấn đề, cũng như năng lực của thân chủ và các nguồn lực hỗ trợ. Việc đánh giá đúng sẽ dẫn đến kế hoạch can thiệp đúng.

Lập kế hoạch.

Đây là giai đoạn xác định các nhiệm vụ, mục tiêu và cách thức thực hiện. Một bản kế hoạch cần trả lời các câu hỏi: Làm gì? Ai làm? Làm như thế nào? Ở đâu? Khi nào? và Kết quả đạt được là gì?

Lưu ý quan trọng khi lập kế hoạch:

- Kế hoạch phải xuất phát từ nhu cầu của thân chủ.
- Phải được thân chủ bàn bạc và đồng thuận.
- Phải có tính khả thi, dựa trên các điều kiện và nguồn lực hiện có.

Thực hiện can thiệp.

Đây là quá trình NVCTXH cùng thân chủ thực thi các hoạt động đã đề ra trong kế hoạch. Các hành động can thiệp có thể được phân loại như sau:

- Hành động trực tiếp lên thân chủ: Cung cấp thông tin, tham vấn, kết nối thân chủ với các nguồn lực.
- Hành động gián tiếp: Làm việc với các tổ chức, dịch vụ khác để điều phối, phối hợp hỗ trợ cho thân chủ.
- Hành động tới môi trường của thân chủ: Can thiệp vào môi trường sống, gia đình, cộng đồng để tạo ra sự thay đổi tích cực.
- Hành động biện hộ: Đứng ra bảo vệ, vận động nguồn lực để giúp đỡ thân chủ.

Lượng giá.

Là quá trình đo lường sự thay đổi và kết quả của quá trình can thiệp. Lượng giá giúp xem xét các mục tiêu đã đặt ra có đạt được không, mức độ đạt được như thế nào, và hoạt động nào đã mang lại hiệu quả.

Người ta thường lượng giá trên hai khía cạnh:

- Kết quả: Đã đạt được những gì cụ thể?
- Hiệu quả: Chi phí bỏ ra (thời gian, tài chính, công sức) có tương xứng với kết quả đạt được không?

Lưu ý quan trọng: Trước khi kết thúc tiến trình, NVCTXH cần "nới lỏng" dần mối quan hệ để thân chủ quen với sự tự chủ, đồng thời nhấn mạnh những thành quả họ đã đạt được để tăng cường sức mạnh và sự tự tin cho họ.