Tóm tắt kiến thức chương 4: Đấu thầu mua sắm (APD)

4.1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐẤU THẦU QUA MẠNG

4.1.1. Khái niệm

Đấu thầu qua mạng là một phần quan trọng của Chính phủ điện tử. Đây là quá trình ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (đặc biệt là Internet) vào các hoạt động mua sắm công của các cơ quan Chính phủ. Quá trình này giúp tương tác giữa các bên liên quan như chủ đầu tư, bên mời thầu, nhà thầu, cơ quan giám sát và các tổ chức khác. Mục đích là nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, sử dụng hiệu quả ngân sách, cải cách thủ tục hành chính và tăng tính công khai, minh bạch, cạnh tranh.

Theo Luật Đấu thầu số 43, đấu thầu qua mạng được định nghĩa là hoạt động đấu thầu sử dụng hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Đây là hệ thống công nghệ thông tin do cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu xây dựng và quản lý để thống nhất thông tin đấu thầu và lựa chọn nhà thầu qua mạng.

4.1.2. Đặc điểm của Đấu thầu qua mạng

Đấu thầu qua mạng có ba đặc điểm cơ bản:

• Hệ thống có địa chỉ website cụ thể, công bố công khai, giúp mọi doanh nghiệp quan tâm đều có thể tìm thấy các gói thầu đang mời.
• Doanh nghiệp không cần phải đến trực tiếp để mua hồ sơ mời thầu mà có thể đăng ký tham gia đấu thầu ngay. Việc nộp hồ sơ dự thầu cũng thực hiện qua mạng.
• Chủ đầu tư phải công khai tổng mức đầu tư và thông tin về dự án. Tính công khai này giúp thu hút nhiều doanh nghiệp tham gia, tăng tính cạnh tranh và giảm chi phí giao dịch cũng như giá dự thầu.

Lưu ý: Đấu thầu qua mạng giúp loại bỏ việc chỉ bán hồ sơ cho các doanh nghiệp thân cận và ngăn chặn việc giấu giếm thông tin về kế hoạch đấu thầu.

4.2. MỤC ĐÍCH, LỢI ÍCH VÀ VAI TRÒ CỦA ĐẤU THẦU QUA MẠNG

4.2.1. Mục đích

Mục đích chính của đấu thầu qua mạng là ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào hoạt động mua sắm công. Điều này nhằm đảm bảo quản trị tốt, sử dụng hiệu quả vốn nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội, cải cách thủ tục hành chính, tăng tính công khai, minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả kinh tế, đồng thời ngăn ngừa tham nhũng và nâng cao niềm tin của người dân.

4.2.2. Lợi ích của đấu thầu qua mạng

Đấu thầu qua mạng mang lại lợi ích cho nhiều đối tượng khác nhau:

4.2.2.1. Lợi ích đối với nhà thầu

• Nhà thầu có một địa chỉ duy nhất để truy cập thông tin các gói thầu mua sắm công.
• Quá trình chuẩn bị đấu thầu thuận lợi hơn do quy trình được chuẩn hóa và tối giản dữ liệu.
• Tăng cơ hội thắng thầu vì hệ thống tự động kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ.
• Có thể nộp hồ sơ dự thầu tại bất kỳ thời gian, địa điểm nào trước thời điểm đóng thầu.
• Tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại, in ấn.
• Đảm bảo công bằng, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia.

4.2.2.2. Lợi ích đối với Chính phủ

• Nhận được giá chào thầu cạnh tranh hơn.
• Sử dụng hiệu quả ngân sách nhờ mua sắm tập trung.
• Tăng khả năng giải trình với người dân nhờ công khai thông tin.
• Giảm thời gian chuẩn bị và tổ chức đấu thầu.
• Giảm thiểu tham nhũng.
• Dễ dàng giám sát việc thực hiện hợp đồng.

4.2.2.3. Lợi ích đối với người dân

• Tăng cường khả năng giám sát của cộng đồng đối với đấu thầu công.
• Ngân sách nhà nước từ thuế của người dân được sử dụng hiệu quả.
• Góp phần phát triển kinh tế - xã hội.

3.2.3. Vai trò của Đấu thầu qua mạng

Đấu thầu qua mạng là một giải pháp mới cho Chính phủ điện tử trong lĩnh vực đấu thầu tại Việt Nam, với vai trò quan trọng:

• Tăng tính công bằng, công khai, minh bạch và hiệu quả trong đấu thầu.
• Đưa quy trình đấu thầu dần theo đúng chuẩn quốc tế.
• Đảm bảo tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật về đấu thầu.
• Tạo thuận lợi cho quá trình đấu thầu diễn ra nhanh chóng, kịp thời và tiết kiệm.
• Tăng cường bảo mật, an toàn thông tin, tránh thất thoát và lãng phí.

Bảng so sánh đấu thầu thông thường và đấu thầu qua mạng

Lưu ý: Mặc dù đấu thầu qua mạng có nhiều ưu điểm, nó không phải là công cụ duy nhất để giải quyết tất cả thách thức trong hoạt động đấu thầu.

4.3. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI ĐẤU THẦU QUA MẠNG TẠI VIỆT NAM

4.3.1. Kinh nghiệm quốc tế

4.3.1.1. Hàn Quốc

Hàn Quốc được coi là mô hình đấu thầu qua mạng thành công nhất thế giới. Hơn 92% các gói thầu được thực hiện trên hệ thống KONEPS. Hệ thống này phát triển qua 3 giai đoạn: xây dựng các chức năng điện tử cơ bản (1997-2001), mở rộng phạm vi toàn quốc (2002-2004), và hoàn thiện các dịch vụ hướng đến khách hàng (2005-nay).

Chính phủ Hàn Quốc đã chủ động ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả, công khai hóa và minh bạch thông tin đấu thầu. Việc này đã giảm thiểu tiêu cực và chi phí so với đấu thầu truyền thống.

Hàn Quốc công khai toàn bộ thông tin gói thầu trên mạng, mở cửa thị trường mua sắm công cho cả nhà thầu nước ngoài, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng. Điều này thúc đẩy doanh nghiệp trong nước đổi mới và phát triển.

4.3.1.2. Malaysia

Hệ thống đấu thầu qua mạng của Malaysia (e-Perolehan) triển khai từ năm 1999 và trải qua 4 giai đoạn phát triển. Hệ thống này đã đạt được những thành tựu đáng kể:

• Tính đến tháng 10/2014, có 180.000 nhà thầu và 2.688 cơ quan nhà nước đăng ký.
• Hơn 70% gói thầu của Chính phủ được giao dịch qua hệ thống, giúp tiết kiệm trung bình 19-22% chi tiêu mua sắm.
• Giảm chi phí giao dịch cho mỗi cuộc đấu thầu từ $250 xuống còn $17.
• Thời gian thanh toán hợp đồng được rút ngắn xuống 14 ngày, khuyến khích nhà thầu tham gia.
• Hệ thống e-Perolehan có khả năng kết nối với các hệ thống khác như hệ thống đăng ký kinh doanh và ngân sách để xác thực thông tin và thực hiện thanh toán trực tuyến.

4.3.2. Quá trình triển khai đấu thầu qua mạng tại Việt Nam

Việt Nam bắt đầu thí điểm hệ thống đấu thầu điện tử từ năm 2009 với sự hỗ trợ của Chính phủ Hàn Quốc. Hệ thống được xây dựng dựa trên KONEPS của Hàn Quốc nhưng được tối ưu hóa cho điều kiện Việt Nam. Quá trình triển khai chia làm 3 giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (2009-2011): Xây dựng thông tư hướng dẫn và thí điểm tại 3 đơn vị: Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam và UBND thành phố Hà Nội.
• Giai đoạn 2 (2012-2015): Mở rộng thí điểm toàn quốc và nâng cấp khung pháp lý.
• Giai đoạn 3 (từ năm 2016): Triển khai chính thức trên phạm vi toàn quốc theo lộ trình quy định.

Kết quả triển khai cho thấy, số lượng gói thầu đấu thầu qua mạng tăng mạnh. Cụ thể, năm 2017, số gói thầu tăng 2,5 lần so với năm 2016, đạt hơn 8.200 gói với tổng giá gói thầu khoảng 12.000 tỷ đồng. Tỷ lệ tiết kiệm đạt 8,2%, cao hơn so với đấu thầu truyền thống (6,98%).

Mặc dù đạt được những kết quả tích cực, vẫn còn nhiều cơ quan, đơn vị chưa tuân thủ lộ trình quy định.

4.4. HỆ THỐNG MẠNG ĐẤU THẦU QUỐC GIA, CÁC CHỨC NĂNG VÀ CÁC YÊU CẦU ĐỐI VỚI HỆ THỐNG MẠNG ĐẤU THẦU QUỐC GIA

4.4.1. Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia

Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia là hệ thống công nghệ thông tin do Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng, quản lý và vận hành. Hệ thống này có địa chỉ website là http://muasamcong.mpi.gov.vn và http://dauthau.mpi.gov.vn, nhằm quản lý thống nhất thông tin và thực hiện đấu thầu qua mạng. Sự ra đời của hệ thống này là tất yếu để tăng cường tính cạnh tranh, công khai, minh bạch và hiệu quả kinh tế trong mua sắm chính phủ.

4.4.2. Các chức năng của hệ thống mạng đấu thầu quốc gia

Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia được xây dựng để bao gồm 11 chức năng chính:

• Cổng thông tin (Portal): Cung cấp thông tin tích hợp và đóng vai trò là điểm truy cập cho tất cả các hoạt động đấu thầu.
• Quản lý người dùng (User Management): Quản lý thông tin chi tiết của người dùng.
• Hỗ trợ người dùng (Call Center): Xử lý yêu cầu hỗ trợ qua điện thoại, internet.
• Đấu thầu điện tử (e-Bidding): Thực hiện quy trình đấu thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp và dịch vụ tư vấn.
• Mua sắm điện tử (e-Shopping Mall): Tiến hành mua sắm thường xuyên các hàng hóa, dịch vụ theo hợp đồng đơn giá.
• Hợp đồng điện tử (e-Contract): Thực hiện các nghiệp vụ đàm phán, ký kết và giám sát hợp đồng.
• Thanh toán điện tử (e-Payment): Tiến hành các nghiệp vụ thanh toán trong đấu thầu.
• Danh mục sản phẩm (e-Catalog): Cung cấp chức năng tìm kiếm, quản lý sản phẩm.
• Văn bản điện tử (e-Document): Khởi tạo, xử lý và phân phối văn bản điện tử cần thiết.
• Cơ sở dữ liệu năng lực kinh nghiệm nhà thầu (Supplier's Performance Management): Quản lý thông tin về năng lực, hồ sơ và kinh nghiệm của nhà thầu.
• Bảo lãnh điện tử (e-Guarantee): Cho phép phát hành và chuyển phát bảo lãnh điện tử.

Hiện tại, hệ thống chủ yếu có 4 chức năng chính: Cổng thông tin, Quản lý người dùng, Hỗ trợ người dùng và Đấu thầu qua mạng. Các chức năng khác đang dần được bổ sung.

4.4.3. Yêu cầu đối với hệ thống mạng đấu thầu quốc gia

• Công khai: Không hạn chế truy cập, tiếp cận thông tin.
• Thời gian thực: Người dùng phải nhận biết được thời gian thực, và thời gian trên hệ thống là thời gian chuẩn.
• Ổn định và An toàn: Hệ thống phải hoạt động liên tục, thống nhất, ổn định, có khả năng xác thực người dùng, bảo mật và toàn vẹn dữ liệu.
• Truy xuất lịch sử: Phải ghi lại và truy xuất được lịch sử các giao dịch.
• Đảm bảo thời gian đóng thầu: Nhà thầu không thể gửi hồ sơ sau thời điểm đóng thầu.

4.4.4. Nguyên tắc đối với đấu thầu qua mạng

• Bên mời thầu và nhà thầu phải đăng ký một lần trên hệ thống.
• Hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu được phát hành miễn phí trên hệ thống.
• Mỗi gói thầu, nhà thầu chỉ được nộp hồ sơ một lần.
• Bên mời thầu mở thầu ngay sau thời điểm đóng thầu. Trường hợp không có nhà thầu nộp hồ sơ, bên mời thầu phải xem xét tổ chức lại. Nếu có dưới 3 nhà thầu, vẫn tiến hành mở thầu.
• Các văn bản và thông tin trên hệ thống được coi là văn bản gốc, có giá trị pháp lý như văn bản bằng giấy.

4.5. ĐĂNG KÝ THAM GIA HỆ THỐNG MẠNG ĐẤU THẦU QUỐC GIA VÀ CÁC CHI PHÍ TRONG ĐẤU THẦU QUA MẠNG

4.5.1. Đăng ký tham gia hệ thống mạng đấu thầu quốc gia

Đối tượng đăng ký bao gồm bên mời thầu và nhà thầu. Quy trình đăng ký gồm 4 bước:

1. Khai thông tin và gửi hồ sơ đăng ký đến tổ chức vận hành hệ thống.
2. Kiểm tra trạng thái phê duyệt đăng ký.
3. Nhận chứng thư số.
4. Đăng ký thông tin người sử dụng chứng thư số.

Sau khi hoàn thành, bên mời thầu và nhà thầu có thể tự in xác nhận đã đăng ký.

4.5.2. Các chi phí trong đấu thầu qua mạng

Các chi phí bao gồm chi phí tham gia hệ thống, nộp hồ sơ dự thầu/đề xuất, chi phí nhà thầu trúng thầu, chi phí sử dụng hợp đồng điện tử và mua sắm điện tử. Các chi phí này được quy định chi tiết trong Thông tư liên tịch số 07/2015/TTLT-BKHĐT-BTC:

Chi phí đăng tải thông tin:

• Thông báo mời quan tâm/sơ tuyển: 300.000 đồng/gói/thứ tiếng.
• Thông báo mời chào hàng: 150.000 đồng/gói/thứ tiếng.
• Thông báo mời thầu: 300.000 đồng/gói/thứ tiếng.
• Danh sách ngăn: 150.000 đồng/gói/thứ tiếng.

Chi phí tham gia hệ thống và lựa chọn nhà thầu qua mạng:

• Chi phí đăng ký tham gia hệ thống: 500.000 đồng (nộp một lần).
• Chi phí duy trì tên và dữ liệu: 500.000 đồng/năm.
• Chi phí nộp hồ sơ dự thầu: 300.000 đồng/gói.
• Chi phí nộp hồ sơ đề xuất: 200.000 đồng/gói.

Lưu ý: Các mức thu này chưa bao gồm 10% VAT.

4.6. QUY TRÌNH TỔNG QUÁT THỰC HIỆN LỰA CHỌN NHÀ THẦU QUA MẠNG

Quy trình thực hiện đấu thầu qua mạng bao gồm các bước sau:

1. Đăng ký tham gia: Bên mời thầu và nhà thầu đăng ký trên hệ thống.
2. Đăng tải thông báo: Bên mời thầu tự đăng tải thông báo mời sơ tuyển, mời quan tâm, mời thầu, mời chào hàng.
3. Phát hành hồ sơ: Bên mời thầu phát hành miễn phí hồ sơ mời thầu điện tử.
4. Nộp hồ sơ: Nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất trên hệ thống. Hệ thống sẽ phản hồi trạng thái nộp hồ sơ thành công hay không. Nhà thầu cũng có thể nộp bảo lãnh dự thầu qua ngân hàng có kết nối.
5. Mở và giải mã hồ sơ: Bên mời thầu mở và giải mã hồ sơ ngay sau thời điểm đóng thầu. Biên bản mở hồ sơ được đăng công khai trong vòng 2 giờ.
6. Nhập kết quả: Sau khi đánh giá, bên mời thầu nhập kết quả lên hệ thống, và kết quả được đăng tải công khai ngay sau khi có quyết định phê duyệt.

Lưu ý: Nếu có sự khác biệt giữa văn bản điện tử đính kèm và nội dung điền trong mẫu, văn bản điện tử sẽ có giá trị pháp lý.

4.7. TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC BÊN, CỦA CƠ QUAN QUẢN LÝ, VẬN HÀNH HỆ THỐNG MẠNG ĐẤU THẦU QUỐC GIA

4.7.1. Trách nhiệm của bên mời thầu tham gia hệ thống mạng đấu thầu quốc gia

• Trang bị hạ tầng công nghệ thông tin phù hợp.
• Quản lý và không tiết lộ khóa bí mật của chứng thư số.
• Chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin đăng tải.
• Kiểm tra và xác nhận việc đăng tải thông tin.
• Tuân thủ các quy định pháp luật.

4.7.2. Trách nhiệm của nhà thầu, nhà đầu tư tham gia hệ thống mạng đấu thầu quốc gia

• Trang bị hạ tầng công nghệ thông tin.
• Quản lý và không tiết lộ khóa bí mật của chứng thư số.
• Chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin đăng ký.
• Chịu trách nhiệm về kết quả nếu gặp sự cố do hệ thống mạng của mình.

4.7.3. Trách nhiệm của tổ chức vận hành hệ thống mạng đấu thầu quốc gia

• Quản lý và vận hành hệ thống.
• Bảo mật thông tin đấu thầu.
• Cung cấp dịch vụ hướng dẫn, hỗ trợ các bên.
• Lưu trữ thông tin để phục vụ tra cứu, giám sát.
• Công khai điều kiện hạ tầng công nghệ thông tin cần thiết.

4.7.4. Lộ trình áp dụng đấu thầu qua mạng tại Việt Nam

Theo Quyết định số 1402/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, lộ trình áp dụng đấu thầu qua mạng giai đoạn 2016-2025 được quy định như sau:

• Đối với các Bộ, cơ quan, UBND các tỉnh:
  • Năm 2016: tối thiểu 20% gói thầu chào hàng cạnh tranh, 10% gói thầu quy mô nhỏ đấu thầu rộng rãi/hạn chế.
  • Năm 2017: tối thiểu 30% gói thầu chào hàng cạnh tranh, 15% gói thầu quy mô nhỏ đấu thầu rộng rãi/hạn chế.
  • Từ năm 2018 trở đi: tối thiểu 40% gói thầu chào hàng cạnh tranh, 30% gói thầu quy mô nhỏ đấu thầu rộng rãi/hạn chế.
• Đối với UBND TP. Hà Nội, EVN và VNPT (đã thí điểm):
  • Năm 2016: tối thiểu 30% gói thầu chào hàng cạnh tranh, 20% gói thầu quy mô nhỏ đấu thầu rộng rãi/hạn chế.
  • Năm 2017: tối thiểu 50% gói thầu chào hàng cạnh tranh, 30% gói thầu quy mô nhỏ đấu thầu rộng rãi/hạn chế.
  • Từ năm 2018 trở đi: tối thiểu 50% gói thầu chào hàng cạnh tranh, 40% gói thầu quy mô nhỏ đấu thầu rộng rãi/hạn chế.

Mục tiêu đến năm 2025:

• 100% thông tin trong quá trình lựa chọn nhà thầu được đăng tải công khai trên hệ thống.
• Tối thiểu 70% số lượng gói thầu thuộc phạm vi Luật đấu thầu được thực hiện trên hệ thống.
• 100% hoạt động mua sắm thường xuyên và mua sắm tập trung được thực hiện trên hệ thống.