1. Sự ra đời và bản chất của nhà nước

Nhà nước xã hội chủ nghĩa mang bản chất giai cấp công nhân, đại diện cho ý chí nhân dân và đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Nhà nước XHCN

Tổ chức thực hiện quyền lực của nhân dân, do Đảng lãnh đạo, dùng pháp luật để quản lý và xây dựng xã hội mới.

Về kinh tế, nhà nước dựa trên sở hữu xã hội và đóng vai trò tổ chức quản lý, nên thường được gọi là nửa nhà nước.

Về văn hóa, nhà nước thu hẹp sự phân hóa giai cấp, đảm bảo mọi tầng lớp được bình đẳng tiếp cận các nguồn lực xã hội.

Nhà nước thực hiện quyền lực của đại đa số nhân dân đối với thiểu số bóc lột nhằm bảo vệ thành quả cách mạng đã đạt được.

2. Chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Nhà nước thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại nhằm giữ vững chủ quyền và thúc đẩy phát triển xã hội đồng bộ.

• Chức năng trấn áp

  Dùng bạo lực để ngăn chặn kẻ thù, phản động và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân lao động.

• Chức năng xã hội

  Tổ chức và xây dựng kinh tế, văn hóa → là nhiệm vụ quan trọng, khó khăn và lâu dài nhất.

Việc chuyển trọng tâm từ trấn áp sang tổ chức xây dựng thể hiện tính ưu việt và nhân văn của kiểu nhà nước mới.

3. Mối quan hệ giữa dân chủ và nhà nước

Dân chủ và nhà nước có mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại để đảm bảo tính thực chất của quyền lực nhân dân.

Dân chủ là cơ sở để nhân dân kiểm soát quyền lực, ngăn chặn sự tha hóa của cán bộ và bộ máy hành chính hữu hiệu.

Ngược lại, nhà nước là công cụ bảo vệ dân chủ; nếu nhà nước mất bản chất, dân chủ chỉ còn là hình thức suông.

1. Bản chất nền dân chủ Việt Nam

Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Việt Nam xác lập sau Cách mạng Tháng Tám, lấy sức mạnh toàn dân làm động lực phát triển.

• Dân biết, dân bàn.
• Dân làm, dân kiểm tra.
• Dân giám sát.
• Dân thụ hưởng.

Dân chủ được thực hiện qua hai hình thức chính là Dân chủ trực tiếp và Dân chủ gián tiếp thông qua bầu cử.

Quy định về dân thụ hưởng khẳng định mục tiêu cuối cùng của dân chủ là đem lại đời sống ấm no cho toàn thể nhân dân.

2. Đặc điểm của nhà nước pháp quyền Việt Nam

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thượng tôn pháp luật và đặt con người vào trung tâm của mọi chính sách.

Cơ chế quyền lực thống nhất yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quyền lực nhà nước then chốt hiện nay.

Sự lãnh đạo của Đảng là điều kiện tiên quyết để giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bảo vệ lợi ích nhân dân.

3. Giải pháp phát huy dân chủ và hoàn thiện nhà nước

Để phát huy dân chủ, Việt Nam cần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường và xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh.

• Nâng cao vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong việc thực hiện phản biện xã hội độc lập.
• Hoàn thiện hệ thống giám sát của nhân dân để ngăn chặn tiêu cực và tham nhũng một cách có hiệu quả.
• Đẩy mạnh cải cách hành chính, hiện đại hóa bộ máy để giảm bớt sự phiền hà không đáng có cho dân.
• Bồi dưỡng đội ngũ cán bộ có năng lực chuyên môn, đạo đức cách mạng và tinh thần hết lòng phục vụ dân.
• Nâng cao dân trí, văn hóa pháp luật và ý thức làm chủ cho mọi tầng lớp nhân dân trong đời sống xã hội.

Chi tiết về lộ trình này có thể tìm thấy tại Tóm tắt chương 4 - Chủ nghĩa XHKH (Giáo trình Bộ GD&ĐT).

Nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng, lãng phí cần được thực hiện quyết liệt để bảo vệ niềm tin vững chắc của nhân dân.