Tóm tắt kiến thức chương 4 - Lý thuyết tài chính tiền tệ NEU

4.1. Nguồn vốn và phương thức huy động vốn của doanh nghiệp

Vốn là yếu tố thiết yếu để thành lập và vận hành doanh nghiệp. Quản lý vốn cần chú trọng việc huy động, luân chuyển và hiệu quả sử dụng. Các phương thức huy động vốn đa dạng theo loại hình và điều kiện kinh tế thị trường.

4.1.1. Nguồn vốn tự có của chủ doanh nghiệp

- Chủ doanh nghiệp phải đầu tư vốn ban đầu, gọi là vốn tự có.

- Đối với doanh nghiệp Nhà nước, vốn tự có là vốn ngân sách.

- Công ty tư nhân cần vốn pháp định theo luật.

- Công ty cổ phần hình thành từ vốn cổ đông, mỗi cổ đông chịu trách nhiệm hữu hạn theo cổ phần.

Lưu ý: Vốn tự có thường lớn hơn vốn pháp định sau thời gian hoạt động mở rộng.

4.1.2. Vốn tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại

- Vốn vay ngân hàng là nguồn quan trọng, hỗ trợ vốn ngắn, trung, dài hạn.

- Phân loại vay theo thời hạn: ngắn hạn (<1 năm), trung hạn (1-5 năm), dài hạn (>5 năm).

- Ngân hàng phân loại vay theo mục đích: đầu tư tài sản cố định, vốn lưu động, dự án, ngành kinh tế.

- Hạn chế: điều kiện tín dụng khắt khe (bảo đảm, hồ sơ), chi phí vốn (lãi suất), sự kiểm soát chặt của ngân hàng.

- Tín dụng thương mại (mua bán chịu, trả chậm) là nguồn vốn rẻ, linh hoạt, chiếm tỷ trọng lớn (20-40% tổng vốn) trong doanh nghiệp thương mại.

Lưu ý: Tín dụng thương mại có rủi ro nếu vượt quá giới hạn an toàn.

4.1.3. Nguồn vốn phát hành cổ phiếu

- Phát hành cổ phiếu là kênh huy động vốn dài hạn qua thị trường chứng khoán.

- Cổ phiếu thường: phổ biến, cổ đông có quyền sở hữu và biểu quyết theo tỷ lệ cổ phần.

- Mệnh giá: giá ghi trên cổ phiếu, thị giá: giá thị trường phản ánh cung cầu và uy tín doanh nghiệp.

- Cổ đông ưu đãi: có cổ tức cố định, ưu tiên thanh toán trước cổ đông thường nhưng cổ tức không được trừ thuế.

- Các hình thức chứng khoán chuyển đổi: trái phiếu chuyển đổi, giấy bảo đảm.

Lưu ý: Cần cân bằng giữa vốn cổ phần và nợ để duy trì thanh khoản và uy tín tài chính.

4.1.4. Phát hành trái phiếu công ty

- Trái phiếu là giấy tờ vay nợ dài hạn/trung hạn, có thể có lãi suất cố định hoặc thay đổi.

- Lãi suất cố định: rõ ràng, ổn định, dễ lập kế hoạch.

- Lãi suất biến đổi: liên kết với lãi suất thị trường (ví dụ LIBOR + biên độ), phù hợp môi trường lạm phát cao.

- Trái phiếu có thể thu hồi: công ty có quyền mua lại theo điều khoản định trước.

Lưu ý: Trái phiếu thu hồi giúp điều chỉnh vốn linh hoạt nhưng cần có chính sách hấp dẫn nhà đầu tư.

4.1.5. Nguồn vốn nội bộ

- Tự tài trợ từ lợi nhuận giữ lại là nguồn vốn hiệu quả, giảm phụ thuộc bên ngoài.

- Việc giữ lại lợi nhuận làm tăng giá trị cổ phiếu nhưng giảm cổ tức trả cho cổ đông ngay.

- Tỷ trọng vốn nội bộ có thể chiếm 40-50% tổng vốn của doanh nghiệp lớn.

Lưu ý: Chính sách phân phối cổ tức phải cân đối giữa lợi ích cổ đông và nhu cầu tái đầu tư.

4.2. Quản lý tài sản cố định của doanh nghiệp

4.2.1. Cơ cấu tài sản cố định

- Tài sản cố định là tài sản sử dụng lâu dài (>1 năm), giá trị lớn, chia thành:

+ Tài sản cố định hữu hình: nhà cửa, máy móc, phương tiện, thiết bị quản lý.

+ Tài sản cố định vô hình: chi phí khảo sát, quyền sở hữu trí tuệ, lợi thế thương mại, nhãn hiệu.

Lưu ý: Đánh giá tài sản vô hình khó chính xác, phụ thuộc vào thị trường và chuyên gia.

4.2.2. Khấu hao tài sản cố định

- Hao mòn: giảm giá trị tài sản do sử dụng (hữu hình) hoặc do lạc hậu công nghệ (vô hình).

- Phương pháp tính khấu hao phổ biến:

- Khấu hao đều theo thời gian: $K = \frac{C_n - C_u}{T} \times 100\%$, trong đó C_n: nguyên giá, C_u: giá trị thu hồi, T: tuổi thọ hữu ích.

- Khấu hao nhanh: tăng tốc độ thu hồi vốn, áp dụng hệ số nhân.

- Khấu hao theo sản lượng: chi phí khấu hao gắn với mức độ sử dụng thực tế, phù hợp ngành vận tải, xây dựng.

Lưu ý: Khấu hao ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm và kế hoạch tài chính.

4.2.3. Quản lý tài sản cố định về mặt hiện vật

- Cần hệ thống theo dõi chi tiết, cập nhật thường xuyên, có thể dùng phần mềm quản lý và camera giám sát.

- Phân định trách nhiệm quản lý rõ ràng theo bộ phận, cá nhân.

- Bảo dưỡng, kiểm tra kỹ thuật định kỳ để duy trì hoạt động hiệu quả và tránh tai nạn.

4.3. Quản lý tài sản lưu động của doanh nghiệp

4.3.1. Khả năng chuyển đổi của tài sản

- Tính linh động (liquidity) thể hiện mức độ dễ chuyển đổi tài sản thành tiền.

- Tiền mặt là tài sản có tính chuyển đổi cao nhất.

4.3.2. Phân loại tài sản lưu động

- Tiền mặt (cash): tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, séc, tiền trong thanh toán.

- Vàng bạc, đá quý: chủ yếu dùng dự trữ.

- Tài sản tương đương tiền: chứng khoán ngắn hạn, giấy tờ thương mại có độ an toàn cao.

- Chi phí trả trước: khoản trả trước nhà cung cấp.

- Khoản phải thu: tiền khách hàng nợ, phân loại theo độ tin cậy (cao, trung bình, thấp, không thu hồi).

- Tiền đặt cọc: khoản tiền ký quỹ theo hợp đồng.

4.3.3. Quản lý và phân tích vòng quay vốn lưu động

- Tốc độ quay vòng vốn lưu động phản ánh hiệu quả sử dụng vốn.

- Tăng số vòng quay là cách nâng cao hiệu quả tài chính.

Phân tích so sánh các nguồn vốn doanh nghiệp

Lưu ý dễ nhầm lẫn

- Vốn pháp định không phải là toàn bộ vốn tự có, vốn thực tế thường lớn hơn.

- Khấu hao tài sản cố định không phải là hao mòn vật chất duy nhất mà còn là giảm giá trị do lỗi thời công nghệ.

- Phân loại vay ngân hàng có thể khác nhau theo ngân hàng và quốc gia.

- Cổ phiếu ưu đãi không được trừ thuế khi trả cổ tức, trong khi lãi vay trái phiếu được trừ thuế.

- Tín dụng thương mại dễ bị ẩn chi phí dưới hình thức tăng giá bán.