Kiến thức chương 5 - Phương pháp nghiên cứu khoa học - TMU

5.1. CẤU TRÚC VÀ CÁCH VIẾT BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Mục đích của báo cáo không chỉ là tìm ra vấn đề mà còn phải trình bày theo hình thức phù hợp để làm kho kiến thức chung. Đây là bước sau cùng của quá trình nghiên cứu, đòi hỏi kỹ năng và tuân thủ cấu trúc logic.

5.1.1. Cấu trúc báo cáo nghiên cứu khoa học

Cấu trúc phổ biến trong lĩnh vực kinh tế thường theo mô hình IMRAD:

Thành phần (IMRAD)	Câu hỏi giải quyết	Nội dung chính
Introduction (Giới thiệu)	Vấn đề gì cần nghiên cứu?	Lý do chọn đề tài, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu.
Methods (Phương pháp)	Nghiên cứu như thế nào?	Cách tiếp cận, thiết kế nghiên cứu, thu thập dữ liệu.
Results (Kết quả)	Phát hiện được gì?	Các số liệu, phát hiện mới thông qua phân tích.
Discussions (Thảo luận)	Ý nghĩa phát hiện là gì?	Biện giải kết quả, so sánh với các nghiên cứu trước.

Theo C.R Kothari, một báo cáo đầy đủ gồm 3 phần lớn: Phần mở đầu: Tiêu đề, tên đề tài, lời cảm tạ. Phần nội dung: Tóm lược, các chương nội dung (thường từ chương 1 đến chương 6). Phần kết thúc: Tài liệu tham khảo, phụ lục.

5.1.2. Cách viết báo cáo nghiên cứu khoa học

a. Phần tóm lược (Abstract)

Đối với bài báo khoa học: Viết thành một đoạn văn ngắn (150-200 chữ), gồm 4 phần: Mục tiêu, Phương pháp, Phát hiện chủ yếu và Kết luận.

Đối với luận văn: Độ dài không quá 400 từ hoặc 2/3 trang A4. Có thể viết thành 2-4 đoạn hoặc viết liền mạch.

b. Chương 1: Đặt vấn đề hoặc giới thiệu

Mục đích là xác định tính cấp bách và thuyết phục người đọc về tầm quan trọng của đề tài. Cần làm rõ "khoảng trống kiến thức" đối với nghiên cứu hàn lâm hoặc "tồn tại thực tiễn" đối với nghiên cứu ứng dụng.

Nội dung cụ thể: 1.1. Bối cảnh nghiên cứu: Chứng minh đề tài chưa được nghiên cứu hoặc có tranh luận. 1.2. Mục tiêu nghiên cứu: Kết quả cần đạt được (giải quyết khoảng trống lý luận hoặc đưa ra giải pháp thực tiễn). 1.3. Câu hỏi và giả thuyết: Mỗi câu hỏi nên kèm một giả thuyết (phát biểu về mối quan hệ nhân quả cần kiểm chứng). 1.4. Thiết kế nghiên cứu: Phạm vi (thời gian, không gian), đơn vị nghiên cứu và quy trình thực hiện.

c. Chương 2: Tổng quan lý thuyết/tài liệu

Trình bày ngắn gọn kết quả các nghiên cứu trước đây. Kết quả của phần này là xây dựng được "Khung lý thuyết" hoặc "Mô hình phân tích".

Lưu ý về trích dẫn theo chuẩn APA:

Kiểu trích dẫn	Cách trình bày
Trực tiếp	Tên tác giả (năm, trang số), "nội dung" đặt trong ngoặc kép.
Gián tiếp	(Tên tác giả, năm) hoặc Tên tác giả (năm); không cần số trang.

d. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Làm rõ cách tiếp cận (quy nạp/diễn dịch), phương pháp định tính/định lượng. Cần mô tả chi tiết: Công cụ thu thập thông tin (phiếu hỏi), quy trình lấy mẫu, cỡ mẫu và phần mềm xử lý dữ liệu.

e. Chương 4: Kết quả và thảo luận

Kết quả nên trình bày dưới dạng văn bản kết hợp biểu đồ, bảng biểu. Phần thảo luận phải gắn kết các bình luận với giả thuyết và mục tiêu ban đầu, so sánh với các nghiên cứu trước đó.

f. Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Khẳng định đóng góp của nghiên cứu. Khuyến nghị thường chia làm hai loại: Khuyến nghị cho nghiên cứu tiếp theo (mở ra hướng mới) và khuyến nghị chính sách (giải pháp thực tế).

Lưu ý quan trọng cho sinh viên: Trong phần tóm lược KHÔNG trình bày lời cảm ơn. Tránh viết phần tóm lược giống như phần kết cấu chương của khóa luận. Phân biệt rõ Thời gian thực hiện nghiên cứu và Thời gian thu thập dữ liệu.

---

5.2. HÌNH THỨC VIẾT BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Hình thức báo cáo thể hiện tính chuyên nghiệp và học thuật của công trình.

5.2.1. Văn phong sử dụng trong báo cáo nghiên cứu khoa học

Ngôn ngữ khoa học cần tính khách quan, chặt chẽ. Sinh viên cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

Sử dụng ngôi thứ ba thay vì ngôi thứ nhất (Tránh dùng "Tôi", "Em"). Ưu tiên sử dụng thể bị động khi mô tả phương pháp. Sử dụng từ ngữ thận trọng: Thay vì nói "chắc chắn", "tất cả", hãy dùng "cho thấy", "có biểu hiện", "phần lớn". Cấu trúc đoạn văn: Một đoạn nên có ý chính -> phân tích/giải thích -> ví dụ/dẫn chứng -> câu kết đoạn.

5.2.2. Hình thức trình bày

Quy định định dạng văn bản (theo chuẩn ĐHTM):

Thông số	Quy định chi tiết
Khổ giấy	A4 (210mm x 297mm).
Căn lề (Trang nội dung)	Trái: 3cm; Trên, Dưới, Phải: 2cm.
Phông chữ	Times New Roman, cỡ 13 (nội dung), 14 in đậm (tiêu đề đề tài).
Dãn dòng	1.3 đến 1.5 lines.
Đánh số tiêu đề	Tối đa 4 chữ số (ví dụ 1.1.1.1). Mỗi nhóm phải có ít nhất 2 mục (không có 2.1.1 mà không có 2.1.2).

Đối với công thức toán học, đánh số thứ tự để trong ngoặc đơn đặt bên lề phải: $(x+a)^{n}=\sum_{k=0}^{n}\binom{n}{k}x^{k}a^{n-k}$ (2.1)

Lưu ý về bảng biểu và hình vẽ: Đầu đề của bảng biểu ghi PHÍA TRÊN bảng. Đầu đề của hình vẽ ghi PHÍA DƯỚI hình. Mọi dữ liệu lấy từ nguồn khác bắt buộc phải trích dẫn ngay dưới hình/bảng.

---

5.3. THUYẾT TRÌNH BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Thuyết trình là quá trình truyền tải kết quả nghiên cứu đến khán giả một cách tự tin và thuyết phục.

Cấu trúc thời gian gợi ý cho một bài thuyết trình sinh viên (7-10 phút):

Phần mở đầu (1-2 phút): Giới thiệu bản thân, mục tiêu đề tài. Nội dung chính (7-9 phút): Đề tài làm về cái gì, thực hiện thế nào, kết quả đạt được. Phần kết luận (1-2 phút): Tóm tắt kết quả, vướng mắc và hướng đi tiếp theo.

Quy cách trình bày Slide (PowerPoint): Màu sắc: Hài hòa (nền nhạt chữ đậm hoặc ngược lại). Font chữ: Sử dụng font không chân (Arial, Tahoma). Tiêu đề cỡ 44pt, nội dung cỡ 28pt. Hiệu ứng: Không lạm dụng quá nhiều hiệu ứng gây nhiễu thông tin. Kỹ năng diễn thuyết: Tuyệt đối TRÁNH đọc slide. Cần tương tác bằng ánh mắt và cử chỉ với khán giả.

Sai lầm thường gặp khi thuyết trình: Ăn mặc không phù hợp (luộm thuộm hoặc quá rườm rà). Lệ thuộc hoàn toàn vào văn bản viết sẵn. Nói lan man, không tập trung vào kết quả chính. Không có điểm nhấn khi kết thúc để lưu lại ấn tượng cho hội đồng.