Tóm tắt ôn tập kiến thức chương 8 - Kinh tế vĩ mô FTU

I. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG TÀI CHÍNH

1. Trung gian tài chính

1.1. Khái niệm

- “Đứng giữa” người tiết kiệm ↔ người vay
- Cung vốn gián tiếp, giảm chi phí giao dịch, rủi ro thông tin

1.2. Vai trò

- Giảm chi phí vốn
- Phân tán rủi ro, giám sát
- Tạo phương tiện thanh toán (ngân hàng)

1.3. Một số trung gian tiêu biểu

+ Ngân hàng: nhận tiền gửi → cho vay; cung cấp séc, thẻ
+ Quỹ đầu tư: gom vốn nhỏ → danh mục đa dạng “không bỏ trứng một giỏ”
+ Bảo hiểm: bán hợp đồng bảo hiểm, đầu tư phần phí dư
+ Công ty tài chính: huy động vốn → cho vay, KHÔNG nhận tiền gửi <1 năm
+ Cho thuê tài chính: sở hữu TSCĐ → cho doanh nghiệp thuê
+ Quỹ tín dụng: hợp tác xã vốn nhỏ, vay–cho vay nội bộ

2. Thị trường tài chính

2.1. Khái niệm

- Nơi mua-bán tài sản tài chính trực tiếp

2.2. Phân loại

2.2.1. Kỳ hạn
- Thị trường tiền tệ: nợ ≤ 1 năm (T-Bills, Repo)
- Thị trường vốn: nợ > 1 năm + cổ phiếu
2.2.2. Mục đích
- Sơ cấp: phát hành mới
- Thứ cấp: mua-bán lại (tăng thanh khoản)
2.2.3. Cách huy động
- Trái phiếu (nợ) – Chính phủ, DN
- Cổ phiếu (vốn)

2.3. Bảng so sánh quan trọng

3. Công cụ tài chính cơ bản

3.1. Cổ phiếu

- Quyền sở hữu, cổ tức, biểu quyết
- Giá ~ kỳ vọng lợi nhuận, chỉ số: VN-Index, HNX-Index

3.2. Trái phiếu

- Chứng thư vay nợ (mệnh giá, kỳ hạn, lãi suất)
- Lãi ↑ khi rủi ro tín dụng &/hoặc kỳ hạn ↑
- Junk bond: lãi cao, rủi ro cao

3.3. Chứng chỉ quỹ

- Quyền sở hữu quỹ đầu tư
- Không có quyền quản trị; chuyên gia quản lý thay 

II. HẠCH TOÁN THU NHẬP QUỐC DÂN & CÁC ĐỒNG NHẤT THỨC

1. Khái niệm

- Hạch toán GDP, C, I, G, NX
- Thiết lập đồng nhất thức (identities)

2. Các đồng nhất thức

2.1. Cơ bản

- Nền kinh tế đóng: S = I
- Nguồn gốc: Y = C + I + G

2.2. Khu vực

- Sp = Y – T – C (tư nhân)
- Sg = T – G (công)
- Sp + Sg = I

2.3. Mở rộng (kinh tế mở)

- Sp + Sg + (M – X) = I
- M – X = tiết kiệm nước ngoài

Chú ý dễ nhầm:
“Thâm hụt ngân sách” ≠ “thâm hụt thương mại” – thâm hụt G>T làm Sg âm nhưng NX có thể dương.

III. THỊ TRƯỜNG VỐN VAY

1. Giả định mô hình

- Một thị trường, một lãi suất thực
- Nền kinh tế đóng (dài hạn)

2. Cung – cầu

- Cung (S): tiết kiệm
- Cầu (D): đầu tư
- Lãi suất ↑ ⇒ S ↑, I ↓ (dS↑, dD↓)

Nhầm lẫn thường gặp: lạm phát ảnh hưởng lãi suất thực, không phải danh nghĩa; phân biệt r vs i.

IV. CÁC CHÍNH SÁCH TÁC ĐỘNG ĐẾN TIẾT KIỆM & ĐẦU TƯ

1. Khuyến khích tiết kiệm tư nhân

- Giảm thuế lãi, cổ tức → S ↑ → S dịch phải
- Kết quả: r ↓, I ↑

2. Khuyến khích đầu tư tư nhân

- Ưu đãi thuế TNDN, khấu hao nhanh → D ↑ → D dịch phải
- Kết quả: r ↑, I ↑

3. Chính sách tài khóa (tiết kiệm công)

3.1. Thâm hụt ngân sách (G ↑ hoặc T ↓)

- Sg ↓ ⇒ S tổng ↓ (S dịch trái) → r ↑, I ↓ (crowding-out)
 

3.2. Thặng dư ngân sách (T ↑ hoặc G ↓)

- Sg ↑ ⇒ S tổng ↑ → r ↓, I ↑
 

3.3. Cân bằng ngân sách (ΔG = ΔT)

- Hiệu ứng phụ thuộc độ nhạy Sp; thường S ↓ nhẹ → r ↑, I ↓ nhẹ

Ghi nhớ nhanh:
G ↑ → r ↑, I ↓
T ↑ → r ↓, I ↑ (nếu thuế không “đánh tụt” kỳ vọng lợi nhuận)
Ưu đãi Tiết kiệm → r ↓, I ↑
Ưu đãi Đầu tư → r ↑, I ↑

PHỤ LỤC – SO SÁNH CỔ PHIẾU & TRÁI PHIẾU

* Trái chủ có thể tham gia quản trị khi tái cấu trúc nợ.

Lưu ý tổng hợp dễ nhầm:
- Tiết kiệm ↑ KHÔNG đảm bảo I ↑ cùng nơi (vốn di chuyển quốc tế).
- Thâm hụt ngân sách ≠ thâm hụt thương mại, nhưng có thể liên quan qua (S – I) = (G – T) + (X – M).
- Lãi suất thị trường = lãi suất thực sau thuế mới tác động hành vi.