- Đã kiểm duyệt
Tóm tắt Chủ nghĩa xã hội khoa học: Sứ mệnh giai cấp công nhân
Ôn tập chương 2 Chủ nghĩa xã hội khoa học về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, các điều kiện thực hiện và đặc điểm công nhân Việt Nam hiện nay.
- Giai cấp công nhân là con đẻ của nền đại công nghiệp, đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiến nhất.
- Sứ mệnh lịch sử cốt lõi là xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng chủ nghĩa xã hội và cộng sản.
- Điều kiện thực hiện sứ mệnh bao gồm địa vị kinh tế - xã hội khách quan và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.
- Giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
I. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về giai cấp công nhân
Giai cấp công nhân được xem xét dựa trên sự kết hợp giữa phương diện kinh tế - xã hội và chính trị - xã hội trong nền sản xuất hiện đại.
1. Khái niệm giai cấp công nhân
Dưới góc độ kinh tế, giai cấp công nhân là sản phẩm trực tiếp của nền đại công nghiệp hiện đại.
- Phương diện kinh tế
Chủ thể của quá trình sản xuất vật chất hiện đại → vận hành công cụ sản xuất có tính xã hội hóa cao.
- Phương diện chính trị
Người lao động không có tư liệu sản xuất → phải bán sức lao động và bị bóc lột giá trị thặng dư.
Về mặt bản chất, đây là tập đoàn xã hội đối lập trực tiếp với lợi ích của giai cấp tư sản trong phương thức sản xuất tư bản.
- Giai cấp công nhân
- Tập đoàn xã hội hình thành cùng nền công nghiệp hiện đại, đại biểu cho phương thức sản xuất tiên tiến, có sứ mệnh phủ định chủ nghĩa tư bản và xây dựng xã hội mới.
Khái niệm này áp dụng cho cả người lao động chân tay và lao động trí óc trong dây chuyền sản xuất công nghiệp.
2. Đặc điểm của giai cấp công nhân
Đặc điểm nổi bật nhất là phương thức lao động bằng máy móc với năng suất lao động rất cao.
- Lao động bằng phương thức công nghiệp hiện đại.
- Đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiến nhất.
- Có tính tổ chức và kỷ luật lao động tự giác cao.
- Có tinh thần cách mạng triệt để nhất lịch sử.
Môi trường sản xuất tập trung rèn luyện cho công nhân khả năng hợp tác và tinh thần đoàn kết quốc tế bền vững.
Chỉ những người làm việc trong nhà máy, xí nghiệp mới là giai cấp công nhân.
Công nhân gồm cả những người lao động dịch vụ, trí tuệ gắn liền với sản xuất hiện đại.
Sự phát triển của khoa học kỹ thuật làm cho cơ cấu công nhân ngày càng đa dạng và hiện đại hơn.
II. Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Sứ mệnh lịch sử là nhiệm vụ trọng đại mà giai cấp công nhân phải thực hiện nhằm giải phóng bản thân và toàn xã hội.
1. Nội dung kinh tế và chính trị
Trong kinh tế, giai cấp công nhân đóng vai trò nòng cốt để phát triển lực lượng sản xuất xã hội hóa.
- Nội dung kinh tế
Tạo tiền đề vật chất cho xã hội mới → thiết lập quan hệ sản xuất dựa trên chế độ công hữu.
- Nội dung chính trị
Lật đổ ách thống trị tư sản → giành chính quyền và xây dựng nhà nước dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Việc giành quyền lực chính trị là tiền đề quan trọng nhất để tiến hành cải tạo kinh tế và xã hội cũ.
Mục tiêu cuối cùng là xóa bỏ hoàn toàn tình trạng người bóc lột người, xây dựng xã hội tự do.
2. Nội dung văn hóa - tư tưởng
Giai cấp công nhân phải xây dựng hệ giá trị mới dựa trên lao động và công bằng xã hội.
- Xây dựng ý thức hệ tiên tiến của chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng tinh thần.
- Khắc phục các tàn dư tư tưởng phong kiến và lối sống ích kỷ của tư sản.
- Đào tạo con người mới có đạo đức, trình độ và tác phong công nghiệp.
- Phát triển nền văn hóa tiến bộ, đậm đà bản sắc dân tộc và nhân loại.
Quá trình này diễn ra lâu dài thông qua việc giáo dục, rèn luyện trong thực tiễn xây dựng xã hội mới.
III. Điều kiện thực hiện sứ mệnh lịch sử
Việc thực hiện sứ mệnh không dựa trên mong muốn chủ quan mà do các quy luật khách quan của lịch sử quy định.
1. Điều kiện khách quan
Địa vị kinh tế và chính trị đặc biệt đã đặt giai cấp công nhân vào vị trí trung tâm của thời đại.
| Tiêu chí | Địa vị kinh tế | Địa vị chính trị |
|---|---|---|
| Cơ sở | Sản phẩm của đại công nghiệp | Lợi ích đối lập giai cấp tư sản |
| Tính chất | Đại diện phương thức sản xuất mới | Tiên phong, kỷ luật, tự giác |
| Khả năng | Lãnh đạo xây dựng chế độ mới | Liên minh với nhân dân lao động |
Vì lợi ích của công nhân phù hợp với lợi ích của đa số người lao động nên họ có khả năng lãnh đạo quần chúng.
2. Nhân tố chủ quan
Sự trưởng thành vượt bậc về ý thức và tổ chức là yếu tố quyết định để giai cấp công nhân thắng lợi.
- Sự lớn mạnh của công nhân
Phát triển số lượng, trình độ kỹ thuật và ý thức chính trị.
- Đảng Cộng sản lãnh đạo
Nhân tố quan trọng nhất, mang lại lý luận và đường lối đúng đắn.
- Liên minh giai cấp
Đoàn kết với nông dân và trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Đảng Cộng sản là sự kết hợp giữa chủ nghĩa xã hội khoa học và phong trào công nhân thực tiễn.
Thực hiện sự nghiệp giải phóng thế giới ấy, đó là sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản hiện đại.
Chỉ khi có Đảng lãnh đạo, phong trào công nhân mới chuyển từ tự phát sang tự giác.
IV. Giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử hiện nay
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp, giai cấp công nhân có nhiều biến đổi về chất lượng.
1. Biến đổi của giai cấp công nhân hiện nay
Sự phát triển của kinh tế tri thức làm xuất hiện bộ phận công nhân có trình độ học vấn cao.
- Điểm tương đồng
Vẫn là lực lượng sản xuất hàng đầu và bị bóc lột giá trị thặng dư.
- Điểm biến đổi
Công nhân áo trắng tăng nhanh → trí tuệ hóa và trung lưu hóa một bộ phận.
Dù đời sống cải thiện, xung đột giữa lao động và tư bản vẫn tồn tại sâu sắc dưới hình thức mới.
Sự biến đổi về trình độ không làm thay đổi bản chất giai cấp và sứ mệnh lịch sử của công nhân.
2. Thực hiện sứ mệnh trên thế giới
Nội dung sứ mệnh hiện nay tập trung vào cuộc đấu tranh chống bất công và thúc đẩy tiến bộ xã hội toàn cầu.
- Tại các nước tư bản: Đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ và kiểm soát quyền lực tài phiệt.
- Tại các nước xã hội chủ nghĩa: Giữ vững vai trò lãnh đạo, thực hiện đổi mới và phát triển kinh tế bền vững.
- Về văn hóa: Bảo vệ nền tảng tư tưởng xã hội trước các làn sóng cực đoan và phản động.
Sự sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô là bài học lớn về việc giữ vững bản chất giai cấp Đảng.
V. Giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử tại Việt Nam
Giai cấp công nhân Việt Nam mang đầy đủ đặc điểm chung và những sắc thái riêng biệt do lịch sử dân tộc quy định.
1. Đặc điểm giai cấp công nhân Việt Nam
Ra đời trong cuộc khai thác thuộc địa của Pháp, công nhân Việt Nam sớm trở thành lực lượng lãnh đạo dân tộc.
- Đặc điểm nổi bật
- Ra đời trước giai cấp tư sản dân tộc
- Trực tiếp đối kháng với thực dân
- Gắn bó mật thiết với giai cấp nông dân
- Sớm giác ngộ chủ nghĩa Mác - Lênin
Sự gắn bó máu thịt với nhân dân là nguồn sức mạnh để công nhân lãnh đạo cuộc giải phóng dân tộc thành công.
2. Nội dung sứ mệnh hiện nay
Giai cấp công nhân Việt Nam là lực lượng đi đầu trong công cuộc đổi mới và hiện đại hóa đất nước.
- Kinh tế
Nguồn lực lao động chủ yếu để phát triển kinh tế thị trường → đi đầu công nghiệp hóa.
- Chính trị
Giữ vững sự lãnh đạo và bản chất giai cấp của Đảng → chống tự diễn biến.
- Văn hóa
Xây dựng con người mới và nền văn hóa tiên tiến → bảo vệ sự trong sáng của lý luận.
Công nhân cần rèn luyện tác phong công nghiệp và kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.
Để tìm hiểu chi tiết hơn, bạn có thể xem thêm Tóm tắt chương 2 - Chủ nghĩa XHKH (Giáo trình Bộ GD&ĐT) trên hệ thống.
3. Giải pháp xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam
Theo tinh thần Đại hội XIII, Đảng chú trọng nâng cao bản lĩnh và trình độ mọi mặt cho công nhân.
- Trí thức hóa công nhân
Nâng cao kỹ năng nghề nghiệp thích ứng cách mạng công nghiệp 4.0.
- Chăm lo đời sống
Cải thiện nhà ở, phúc lợi và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.
- Xây dựng Đảng
Nâng cao chất lượng đảng viên và tổ chức công đoàn tại các doanh nghiệp.
Việc gắn xây dựng giai cấp công nhân với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội là yêu cầu cấp thiết hiện nay.
Ôn tập nhanh
- Giai cấp công nhân là sản phẩm và chủ thể của nền đại công nghiệp hiện đại.
- Sứ mệnh lịch sử do địa vị kinh tế - xã hội khách quan quy định.
- Đảng Cộng sản là nhân tố chủ quan quan trọng nhất để thực hiện thắng lợi sứ mệnh.
- Nội dung sứ mệnh bao gồm ba phương diện: kinh tế, chính trị và văn hóa - tư tưởng.
- Giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay là lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
- Sự biến đổi của công nhân hiện nay tập trung ở trình độ tri thức và cơ cấu nghề nghiệp.
Hỏi và đáp
Dấu hiệu nào quan trọng nhất để nhận diện giai cấp công nhân?
Phương thức lao động công nghiệp và không có tư liệu sản xuất chủ yếu.
Vì sao giai cấp công nhân là giai cấp cách mạng nhất?
Đại diện lực lượng sản xuất tiên tiến → lợi ích đối lập triệt để với tư hữu tư bản.
Nhân tố nào quyết định việc chuyển từ phong trào tự phát sang tự giác?
Sự ra đời và lãnh đạo của Đảng Cộng sản dựa trên lý luận Mác - Lênin.
Công nhân áo trắng hiện nay có còn thuộc giai cấp công nhân không?
Có, vì họ vẫn là lao động làm thuê và trực tiếp vận hành sản xuất hiện đại.
Đặc điểm nổi bật nhất của giai cấp công nhân Việt Nam là gì?
Ra đời sớm hơn tư sản dân tộc → nắm quyền lãnh đạo cách mạng ngay từ đầu.
Nội dung cốt lõi của sứ mệnh giai cấp công nhân trong văn hóa là gì?
Xây dựng hệ giá trị mới: lao động, công bằng, dân chủ và bình đẳng.
Ôn xong rồi? Kiểm tra ngay
Trắc nghiệm chương 2 - Chủ nghĩa xã hội khoa học (GT chung)
