Kiến thức chương 7 - Tâm lý học đại cương - ĐH SP Hà Nội
Trọng tâm chương 7 Tâm lý học đại cương về Nhân cách: Khái niệm, 4 Đặc điểm cơ bản (Thống nhất, Ổn định, Tích cực, Giao lưu), Cấu trúc (Xu hướng, Năng lực, Khí chất, Tính cách), và các yếu tố hình thành Nhân cách (Giáo dục, Hoạt động, Giao tiếp).
nhân cáchcấu trúc nhân cáchhình thành nhân cáchthuộc tính nhân cáchtâm lý học đại cươngxu hướng nhân cáchtính cáchkhí chấtnăng lựcôn thi tâm lý học
Nhân Cách Và Sự Hình Thành Nhân Cách
Khám phá bản chất, cấu trúc và những quy luật phát triển cái "Tôi" trong xã hội
I. KHÁI NIỆM CHUNG VỀ NHÂN CÁCH
1. Nhân cách là gì?
1.1. Khái niệm phân biệt
Ba cấp độ biểu hiện
Cấp độ bên trong cá nhân
Thể hiện ở tính không đồng nhất, sự khác biệt. Giá trị nằm ở tính tích cực khắc phục hạn chế bản thân và hoàn cảnh.
Cấp độ liên cá nhân
Thể hiện trong mối quan hệ với người khác. Giá trị nằm ở hành vi ứng xử xã hội trong nhóm, tập thể.
Cấp độ siêu nhân cách
Chủ thể tích cực hoạt động và gây ra biến đổi ở người khác. Giá trị được xác định bằng ảnh hưởng tới cộng đồng.
2. Các đặc điểm cơ bản của nhân cách
Tính thống nhất
Chỉnh thể các thuộc tính tâm lý, thống nhất giữa đức - tài, tâm lý - hoạt động.
Tính ổn định
Các thuộc tính khó hình thành và khó mất đi, tạo nên cấu trúc bền vững theo thời gian.
Tính tích cực
Chủ thể tự giác xác định mục đích và cải tạo thế giới, bản thân mình qua hoạt động.
Tính giao lưu
Hình thành và tồn tại trong quan hệ với người khác, lĩnh hội các chuẩn mực xã hội.
II. CẤU TRÚC NHÂN CÁCH
"Nhân cách là một chỉnh thể phức tạp, được cấu thành từ nhiều khối thuộc tính tương hỗ."
Mô hình thống nhất: ĐỨC & TÀI
Phẩm chất (ĐỨC)
- Thế giới quan, niềm tin
- Lý tưởng, chính trị
- Đạo đức, tư cách
- Cung cách ứng xử
Năng lực (TÀI)
- Năng lực xã hội hóa
- Năng lực chủ thể hóa
- Năng lực hành động
- Năng lực giao tiếp
Hệ thống 4 thuộc tính điển hình
XU HƯỚNG
Chiều hướng phát triển
NĂNG LỰC
Cường độ nhân cách
KHÍ CHẤT
Phong cách hành vi
TÍNH CÁCH
Tính chất nhân cách
III. CÁC THUỘC TÍNH TÂM LÍ CỦA NHÂN CÁCH
1. Xu hướng nhân cách và động cơ
Nhu cầu
Đòi hỏi tất yếu để tồn tại. Có đối tượng, tính chu kì và bản chất xã hội.
Hứng thú
Thái độ đặc biệt đối với đối tượng, mang lại khoái cảm và tăng hiệu quả.
Lí tưởng
Mục tiêu cao đẹp, mẫu mực. Vừa hiện thực vừa lãng mạn, lôi cuốn con người.
Thế giới quan
Hệ thống quan điểm về tự nhiên, xã hội và bản thân. Kim chỉ nam hành động.
Niềm tin
Kết tinh của tri thức, tình cảm và ý chí. Là lẽ sống, tạo nghị lực vượt khó.
Động cơ: Trung tâm cấu trúc nhân cách
Động cơ là sự phản ánh nhu cầu, là nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy hành vi. Khi nhu cầu gặp đối tượng thỏa mãn, nó trở thành động cơ.
2. Tính cách
Cấu trúc phức hợp của tính cách
Hệ thống Thái độ (Nội dung)
- Với xã hội: Lòng yêu nước, chính trị, tập thể.
- Với lao động: Cần cù, sáng tạo, kỉ luật, tiết kiệm.
- Với người khác: Nhân đạo, thành thật, cởi mở.
- Với bản thân: Khiêm tốn, tự trọng, phê bình.
Hệ thống Hành vi (Hình thức)
- - Cách nói năng, đi đứng, cử chỉ.
- - Cách giải quyết các tình huống thực tế.
- - Thói quen trong sinh hoạt hàng ngày.
- - Sự nhất quán giữa suy nghĩ và hành động.
3. Khí chất
Khí chất biểu hiện cường độ, tiến độ và nhịp độ hoạt động tâm lý. Nó dựa trên kiểu thần kinh (Hưng phấn/Ức chế).
Hăng hái
Mạnh - Cân bằng - Linh hoạt
Hoạt bát, vui vẻ, cởi mở, hướng ngoại. Cảm xúc dễ thay đổi, nhận thức nhanh nhưng hay quên.
Bình thản
Mạnh - Cân bằng - Không linh hoạt
Chậm chạp, điềm tĩnh, chắc chắn. Kiềm chế tốt, tình cảm sâu sắc, khó thích nghi mới.
Nóng nảy
Mạnh - Không cân bằng
Nhiệt tình, hào hứng, quyết đoán. Dễ bị kích động, thẳng thắn, khả năng kiềm chế thấp.
Ưu tư
Kiểu yếu
Chậm chạp, lo lắng, thiếu tự tin. Xúc cảm sâu sắc, tinh tế, giàu ấn tượng, hướng nội.
4. Năng lực
Ba mức độ phát triển
Năng lực và Tư chất
Tư chất là bẩm sinh, di truyền, là cơ sở vật chất. Nhưng tư chất không quy định trước mức độ phát triển năng lực.
Năng lực và Tri thức
Tri thức, kĩ năng là điều kiện cần. Năng lực giúp tiếp thu tri thức nhanh hơn. Chúng thống nhất biện chứng.
Năng lực chung
Cần cho nhiều lĩnh vực (ví dụ: năng lực học tập, giao tiếp, tư duy logic).
Năng lực chuyên biệt
Kết hợp thuộc tính đáp ứng yêu cầu một lĩnh vực (toán, nhạc, hội họa, sư phạm).
IV. SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH
"Nhân cách con người không phải được đẻ ra mà là được hình thành." - A.N. Leonchiev
Các nhân tố quyết định
Giáo dục
VAI TRÒ CHỦ ĐẠO
- Vạch ra phương hướng phát triển.
- Chuyển giao văn hóa - xã hội.
- Uốn nắn những sai lệch.
- Bù đắp những thiếu hụt thể chất.
Hoạt động
VAI TRÒ QUYẾT ĐỊNH TRỰC TIẾP
Thông qua "Xuất tâm" (tạo ra sản phẩm) và "Nhập tâm" (lĩnh hội kinh nghiệm) để hình thành nhân cách.
Giao tiếp
ĐIỀU KIỆN & CON ĐƯỜNG
Lĩnh hội chuẩn mực, tự nhận thức, tự đánh giá và đối chiếu mình với người khác.
Tập thể
MÔI TRƯỜNG THỰC HIỆN
Nơi con người tìm thấy chỗ đứng, chịu sự điều chỉnh của dư luận và truyền thống tập thể.
3. Vấn đề bồi dưỡng trẻ em có năng khiếu
Khái niệm Năng khiếu
Năng khiếu là dấu hiệu phát triển sớm ở trẻ về một tài năng nào đó khi chưa được đào tạo hệ thống. Đây mới chỉ là "mầm mống", chưa ổn định.
"Thiên tài là sự kiên trì của trí tuệ" - Newton
Nguyên tắc bồi dưỡng
- Phát hiện sớm trong "Thời kì phát cảm".
- Nắm bắt thiên hướng hoạt động của trẻ.
- Cung cấp tri thức, kĩ năng, kĩ xảo kịp thời.
- Tổ chức cho trẻ hoạt động tích cực trong lĩnh vực tương ứng.
4. Những sai lệch trong phát triển nhân cách
Ba góc độ chuẩn mực
Thống kê: Theo hành vi đa số.
Quy ước: Theo pháp luật, đạo đức.
Chức năng: Theo mục đích cá nhân.
Sai lệch thụ động
Do nhận thức sai hoặc thiếu hiểu biết về chuẩn mực.
Khắc phục:
Thuyết phục, cung cấp tri thức, giáo dục từ từ.
Sai lệch chủ động
Cố ý làm khác chuẩn mực dù đã nhận thức rõ.
Khắc phục:
Dư luận lên án, trừng phạt đích đáng, giáo dục kỷ cương.
Tổng kết nhân cách
Nhân cách là một hệ thống mở, luôn biến đổi và hoàn thiện. Sự hình thành nhân cách là kết quả của sự tác động đan xen giữa giáo dục, hoạt động, giao tiếp và tập thể. Mỗi cá nhân cần không ngừng tự ý thức, tự rèn luyện để đạt tới các giá trị xã hội cao đẹp.
3.329 xem 7 kiến thức 11 đề thi
16.803 lượt xem 12/12/2025
7.783 lượt xem 11/07/2025
18.886 lượt xem 08/01/2026
14.805 lượt xem 18/11/2025
17.842 lượt xem 06/01/2026
9.259 lượt xem 14/08/2025
14.723 lượt xem 18/11/2025
12.978 lượt xem 20/10/2025
7.836 lượt xem 13/04/2026
