Tóm tắt Pháp luật đại cương Chương 6 - ĐH Sư phạm HNUE

1. Cơ quan hành chính nhà nước

Cơ quan hành chính nhà nước là bộ phận chủ yếu của bộ máy chấp hành, thực hiện quản lý điều hành trên phạm vi toàn quốc hoặc từng địa phương.

• Thực hiện chức năng quản lý: bao quát mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa, giáo dục, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.
• Nguyên tắc trực thuộc song trùng: cơ quan chuyên môn ở địa phương vừa chịu sự chỉ đạo của UBND cùng cấp, vừa chịu sự quản lý ngành của cơ quan cấp trên.
• Hệ thống đơn vị sự nghiệp: trực tiếp quản lý các bệnh viện, trường học và cơ sở nghiên cứu công lập.

Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp và là cơ quan chấp hành của Quốc hội.

Cơ quan ngang bộ có vị thế pháp lý tương đương bộ, đứng đầu là Bộ trưởng hoặc Thủ trưởng cơ quan ngang bộ do Quốc hội phê chuẩn.

2. Công vụ và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức

Hoạt động công vụ là việc thực thi nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, công chức nhằm phục vụ nhân dân và bảo đảm lợi ích quốc gia.

Viên chức có thể được tuyển dụng dưới 18 tuổi trong các lĩnh vực đặc thù như nghệ thuật, thể dục thể thao khi có sự đồng ý của người đại diện.

Công chức giữ vai trò chỉ đạo chuyên môn trong các cơ quan quyền lực, phải đạt từ đủ 18 tuổi trở lên khi tham gia thi tuyển.

3. Cưỡng chế hành chính và vi phạm hành chính

Cưỡng chế hành chính bao gồm các biện pháp cưỡng bách do cơ quan có thẩm quyền áp dụng nhằm duy trì trật tự pháp luật hoặc bảo vệ an toàn công cộng.

• Phòng ngừa hành chính: kiểm tra giấy tờ, phong tỏa khu vực có dịch bệnh → áp dụng cả khi chưa xảy ra vi phạm thực tế.
• Ngăn chặn và bảo đảm xử lý: tạm giữ người, áp giải, khám người, tạm giữ tang vật hoặc giấy phép lái xe → phục vụ việc xử lý hành vi vi phạm.
• Xử phạt vi phạm hành chính: áp dụng chế tài cảnh cáo, phạt tiền, tước quyền sử dụng giấy phép, tịch thu tang vật hoặc trục xuất người nước ngoài.
• Khắc phục hậu quả: buộc khôi phục tình trạng ban đầu, buộc tháo dỡ công trình trái phép hoặc cải chính thông tin sai sự thật.
• Biện pháp xử lý hành chính khác: giáo dục tại xã phường, đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc cơ sở cai nghiện bắt buộc.

Một hành vi vi phạm hành chính chỉ bị xử phạt chính một lần; hình thức cảnh cáo và phạt tiền luôn là hình thức phạt chính.

Cấu thành vi phạm hành chính gồm bốn yếu tố: mặt khách quan, mặt chủ quan, chủ thể và khách thể trật tự quản lý công bị xâm hại.

4. Thủ tục hành chính

Thủ tục hành chính là quy trình mang tính bắt buộc quy định cách thức giải quyết công việc giữa cơ quan công quyền với tổ chức, công dân.

• Tên gọi thủ tục và đối tượng thực hiện.
• Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận và giải quyết.
• Thành phần hồ sơ và giấy tờ theo quy định.
• Địa điểm tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả.
• Thời hạn giải quyết và trả kết quả cụ thể.
• Cơ quan phối hợp thực hiện liên thông.
• Mức phí, lệ phí theo quy định nhà nước.

Thủ tục hành chính được phân loại thành thủ tục nội bộ, thủ tục liên hệ giải quyết yêu cầu công dân và thủ tục văn thư hành chính.

Sinh viên có thể tham khảo đề ôn tập tại Trắc nghiệm chương 6 - Pháp luật đại cương cho mọi Trường để củng cố hệ thống câu hỏi lý thuyết.

1. Khái niệm và nguyên tắc tố tụng hành chính

Ngành luật tố tụng hành chính bảo đảm quyền tiếp cận công lý của công dân trước các hành vi lạm quyền hoặc sai phạm trong quản lý nhà nước.

Luật Tố tụng hành chính

Hệ thống quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình Tòa án nhân dân giải quyết các vụ án hành chính theo quy định.

Tiến trình giải quyết vụ án hành chính phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc pháp lý căn bản.

• Pháp chế xã hội chủ nghĩa: mọi cơ quan, đương sự tham gia tố tụng phải tuyệt đối tuân theo quy định pháp luật.
• Bình đẳng trước pháp luật: người dân và cơ quan công quyền bình đẳng về quyền, nghĩa vụ chứng minh trước Tòa án.
• Thực hiện đối thoại: Tòa án có trách nhiệm tiến hành đối thoại giữa người khởi kiện và người bị kiện để tìm giải pháp thống nhất.
• Hội đồng xét xử độc lập: Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân độc lập, chỉ tuân theo pháp luật trong quá trình nghị án.
• Chế độ xét xử hai cấp: bảo đảm vụ việc được xem xét qua hai cấp gồm cấp sơ thẩm và cấp phúc thẩm khi có kháng cáo, kháng nghị.

Nguyên tắc đối thoại là đặc thù nổi bật của tố tụng hành chính, giúp các bên tự giải quyết vướng mắc trước khi mở phiên xử công khai.

2. Vụ án hành chính và thẩm quyền xét xử

Vụ án hành chính chỉ phát sinh khi người khởi kiện nộp đơn yêu cầu Tòa án hủy bỏ quyết định hoặc buộc chấm dứt hành vi hành chính trái luật.

• Đối tượng khởi kiện: quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc hoặc danh sách cử tri.
• Bản chất tranh chấp: xem xét tính hợp pháp của công quyền, không giải quyết việc phân chia tài sản hay tranh chấp nhân thân dân sự.
• Đương sự tham gia: người khởi kiện là cá nhân hoặc tổ chức bị xâm phạm quyền lợi; người bị kiện là cơ quan hoặc người có thẩm quyền ban hành quyết định.

• Tòa án nhân dân cấp huyện

  Xét xử quyết định, hành vi của cơ quan từ cấp huyện trở xuống, trừ quyết định của UBND hoặc Chủ tịch UBND cấp huyện.

• Tòa án nhân dân cấp tỉnh

  Xét xử quyết định của UBND cấp huyện, Chủ tịch UBND cấp huyện, các cơ quan cấp tỉnh, Bộ ngành trung ương và cơ quan đại diện ngoại giao.

Việc chuyển các vụ kiện quyết định của UBND cấp huyện lên Tòa án cấp tỉnh nhằm bảo đảm tính khách quan, độc lập khi xét xử.

3. Chủ thể, chứng minh và chứng cứ

Chủ thể tố tụng hành chính được chia thành các nhóm với tư cách tố tụng và trách nhiệm pháp lý độc lập.

• Cơ quan và người tiến hành tố tụng
  • Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân
  • Chánh án, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân
  • Thư ký Tòa án và Thẩm tra viên
  • Viện trưởng và Kiểm sát viên
• Người tham gia tố tụng
  • Đương sự gồm người khởi kiện và người bị kiện
  • Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan
  • Người đại diện và người bảo vệ quyền lợi
  • Người làm chứng, giám định và phiên dịch

Nghĩa vụ chứng minh thuộc về đương sự; người bị kiện có trách nhiệm cung cấp tài liệu, căn cứ pháp lý để chứng minh quyết định bị khiếu kiện là hoàn toàn hợp pháp.

Chứng cứ trong vụ án hành chính là những tình tiết có thật được giao nộp hoặc Tòa án thu thập theo đúng trình tự pháp luật quy định.

1. Khởi kiện và thụ lý vụ án hành chính

Cá nhân hoặc tổ chức nộp đơn khởi kiện khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm trực tiếp bởi quyết định quản lý.

• Chủ thể khởi kiện có năng lực hành vi và có quyền lợi bị ảnh hưởng trực tiếp.
• Nội dung tranh chấp thuộc thẩm quyền phán quyết của Tòa án.
• Thời hiệu khởi kiện vẫn còn hiệu lực theo luật định.
• Vụ việc chưa được giải quyết bằng bản án có hiệu lực pháp luật trước đó.
• Thực hiện thủ tục khiếu nại bắt buộc đối với tranh chấp danh sách cử tri.

Thời hiệu khởi kiện đối với quyết định xử lý cạnh tranh là ba mươi ngày, còn đối với danh sách cử tri là trước ngày bầu cử năm ngày.

Trong vòng mười ngày kể từ khi nhận thông báo, người khởi kiện phải nộp tạm ứng án phí thì Tòa án mới tiến hành thụ lý vụ án.

2. Chuẩn bị xét xử và phiên tòa sơ thẩm

Giai đoạn chuẩn bị xét xử là thời điểm Thẩm phán nghiên cứu hồ sơ, thu thập chứng cứ và bắt buộc tổ chức phiên họp đối thoại.

1. Thụ lý vụ án

   Phân công Thẩm phán thụ lý, gửi thông báo thụ lý cho các bên đương sự và Viện kiểm sát cùng cấp.

2. Đối thoại và tiếp cận chứng cứ

   Tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp tài liệu và tiến hành đối thoại nhằm hòa giải mâu thuẫn quản lý.

3. Quyết định đưa vụ án ra xét xử

   Thẩm phán ban hành quyết định đưa vụ án ra xét xử công khai nếu đối thoại không thành công.

4. Mở phiên tòa sơ thẩm

   Tiến hành xét xử sơ thẩm theo quy trình: khai mạc, hỏi, tranh luận, nghị án và tuyên đọc bản án.

Phiên tòa sơ thẩm được tiến hành trực tiếp, liên tục và bằng lời nói, với sự tham gia bắt buộc của Kiểm sát viên Viện kiểm sát cùng cấp.

Nội dung khóa học tại Pháp luật đại cương - Áp dụng cho tất cả các Trường Đại học cung cấp chi tiết tình huống thực tiễn xét xử sơ thẩm.

3. Xét xử phúc thẩm và thủ tục xét lại

Bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực ngay mà có thể bị kháng cáo bởi đương sự hoặc kháng nghị bởi Viện kiểm sát trong thời hạn luật định.

• Xét xử phúc thẩm

  Tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại vụ án khi có kháng cáo, kháng nghị; bản án phúc thẩm có hiệu lực thi hành ngay.

• Thủ tục giám đốc thẩm

  Xem xét lại bản án có hiệu lực pháp luật khi phát hiện sai phạm nghiêm trọng trong việc áp dụng quy định pháp luật.

• Thủ tục tái thẩm

  Xét lại bản án đã có hiệu lực khi xuất hiện tình tiết mới làm thay đổi cơ bản bản chất nội dung vụ án.

Giám đốc thẩm và tái thẩm không phải là một cấp xét xử thông thường mà là các thủ tục tư pháp đặc biệt nhằm khắc phục sai sót.

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan có thẩm quyền cao nhất xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm các vụ án hành chính.

4. Thi hành án hành chính

Thi hành án hành chính là giai đoạn bảo đảm hiệu lực thực tế của phán quyết Tòa án, buộc cơ quan nhà nước phải chấp hành nghiêm chỉnh.

Người phải thi hành án là cơ quan hoặc người có thẩm quyền trong bộ máy nhà nước phải tự nguyện thi hành trong thời hạn ba mươi ngày.

Hết thời hạn tự nguyện ba mươi ngày, người được thi hành án có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc thi hành án hành chính trong thời hiệu một năm.

Việc không chấp hành bản án của Tòa án có thể dẫn đến việc xem xét xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo luật định.