Tóm tắt kiến thức trọng tâm chương 8 - Kinh tế vi mô UEB

1.1. Sự cân bằng trên thị trường lao động

1.1.1. Cầu, cung và cân bằng trên thị trường lao động

Cầu về lao động
- Doanh nghiệp thuê lao động như một yếu tố sản xuất để tối đa hóa lợi nhuận. Đường cầu lao động thể hiện mối quan hệ ngược chiều giữa lương (w) và số lượng lao động (L):
$D_L(w):\; MPL \times P = w$
Suy ra: Khi w giảm, chi phí thuê lao động giảm → doanh nghiệp thuê thêm lao động đến mức MPL vẫn còn lớn.
- Yếu tố dịch chuyển cầu:
- Quỹ vốn (K) tăng → MPL tăng → D_L dịch phải.
- Công nghệ cải tiến → MPL tăng tại mọi mức L → D_L dịch phải.
- Giá sản phẩm đầu ra (P) tăng → giá trị MPL = MPL × P tăng → D_L dịch phải.
- Thuế sản phẩm tăng hoặc trợ cấp bãi bỏ ngược chiều → P giảm → D_L dịch trái.

Cầu ngành và cầu thị trường
- Cầu ngành (D^A): tổng ngang đường cầu của các doanh nghiệp trong ngành.
- Cầu thị trường (D^M): tổng ngang qua tất cả ngành, bao gồm lao động phổ thông và chuyên môn.
Suy ra: Khi P ngành tăng, D^A dịch phải mạnh; D^M tăng nhưng phân bổ qua nhiều ngành nên độ dịch chuyển thấp hơn.

Cung về lao động
- Mô hình cá nhân: người lao động tối ưu giữa công việc (h) và nghỉ ngơi (l):
+ Tiện ích U = U(c, l), với c = w·h + Y_phi.
+ Đường ngân sách: c = w·(T – l) + Y_phi, độ dốc –w.
+ Điều kiện tối ưu: MRS_{c,l} = w.
Suy ra: Lương cao hơn làm tăng chi phí cơ hội của thời gian nghỉ ngơi, khuyến khích làm thêm.

Hiệu ứng thay thế và hiệu ứng thu nhập
- Khi w tăng:
+ Hiệu ứng thay thế: giá nghỉ ngơi tăng → làm nhiều hơn → cung ↑.
+ Hiệu ứng thu nhập: thu nhập tăng → tiêu thụ nghỉ nhiều hơn → cung ↓.
- Suy ra: Ở mức lương thấp, EE thay thế > EE thu nhập → cung dốc lên; ở mức cao, EE thu nhập có thể > EE thay thế → cung có thể uốn ngược lại.

Yếu tố dịch chuyển cung cá nhân
- Thay đổi sở thích lao động/nghỉ ngơi → cung dịch chuyển.
- Chi phí đào tạo, sức khỏe, kỹ năng tăng → chi phí cơ hội làm việc giảm → cung dịch trái.
- Thu nhập phi lao động Y_phi tăng → làm ít hơn → cung dịch trái.

Cung chung nền kinh tế
- L_total = N × \bar{h}, với N = số người tham gia lực lượng lao động, \bar{h} = giờ làm trung bình.
- N phụ thuộc dân số, cơ cấu độ tuổi, BPTN, thu nhập phi lao động, chi phí cố định đi làm.
- \bar{h} phụ thuộc lương thực tế, sở thích nghỉ ngơi, điều kiện làm việc.

Cung ngành
- Lao động di chuyển dễ dàng giữa ngành → S ngành gần ngang tại mức lương chung w*.
- Lao động đặc thù (kỹ năng, giấy phép) → S ngành dốc lên: lương ↑ → hút thêm lao động.
- Dài hạn: chi phí chuyển ngành giảm → S ngành phẳng hơn.

Cân bằng ngành
- Giao điểm D^A & S^A xác định w_A & L_A.
- Khi D^A dịch chuyển (công nghệ, P) hoặc S^A dịch chuyển (đào tạo, chính sách) → w_A & L_A thay đổi.
Suy ra: Di chuyển lao động liên ngành dần san bằng mức lương giữa các ngành.

1.1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự cân bằng

Can thiệp của Chính phủ
- Lương tối thiểu: w_min > w* → S > D → thất nghiệp khu vực có w* < w_min.
Suy ra: Doanh nghiệp không thuê NLĐ có mức w* dưới ngưỡng.
- Thuế thu nhập cá nhân: giảm lương thực nhận → cung hoặc cầu giảm tuỳ mức co giãn.
- Trợ cấp thất nghiệp: tăng Y_phi thất nghiệp → chi phí cơ hội làm việc ↑ → cung ↓.

Công đoàn và đàm phán tập thể
- Đàm phán tạo w_union > w* → cung > cầu → thất nghiệp tự nguyện.
Suy ra: NLĐ giữ việc dù MPL < w_union.

Quy mô và rào cản gia nhập
- Doanh nghiệp lớn: lợi thế quy mô, chi phí cố định cao → ngăn cản doanh nghiệp mới.
- Rào cản lao động: chứng chỉ, tiêu chuẩn đào tạo → hạn chế cung mới.

Ưu thế người trong cuộc
- Chi phí thay thế NLĐ hiện tại cao → giữ NLĐ cũ với lương cao hơn.
- Đe dọa đình công → doanh nghiệp nhượng bộ để tránh gián đoạn sản xuất.

Chính sách lương hiệu quả (efficiency wages)
- Trả lương > w* để:
- Tăng năng suất, giảm gian lận, giảm bỏ việc.
Suy ra: Giảm lương sẽ gây giảm hiệu suất, tăng tỉ lệ thôi việc, khiến lương cứng nhắc.

1.2. Sự chênh lệch về lương

1.2.1. Những lý do chủ yếu dẫn đến sự chênh lệch về lương

Công thức mô hình lao động tài năng
$L^S(w) = \bar{L}, \quad w \; phụ\_thuộc\; D_L$
Suy ra: Khi D_L tăng, w tăng mạnh; khi D_L giảm, w giảm mạnh.

Lưu ý & nhầm lẫn thường gặp
- Đường cung cá nhân có thể uốn ngược lại tại mức lương cao do EE thu nhập.
- Lương tối thiểu chỉ ảnh hưởng nhóm có w* < w_min.
- Efficiency wages tạo thất nghiệp tự nguyện, không phải do cung co giãn.
- Lao động đặc thù không tự động hưởng lương cao nếu cầu thấp.

1.3. Vốn nhân lực

1.3.1. Khái niệm vốn nhân lực

Định nghĩa
+ Vốn nhân lực là kiến thức, kỹ năng và trình độ chuyên môn tích lũy thông qua giáo dục, đào tạo.
+ Tác động tăng năng suất và thu nhập tương lai.

Cấu phần chi phí đầu tư
- Chi phí trực tiếp: học phí, sách vở, dụng cụ.
- Chi phí cơ hội: thu nhập bị hy sinh khi học tập.
Suy ra: Tổng chi phí hiện tại: $C_0 = \sum_{t=1}^{T} \frac{C_t}{(1+r)^t}$

1.3.2. Quyết định đầu tư vốn nhân lực

Phân tích chi phí – lợi ích
- Lợi ích B_t: thu nhập tương lai tăng.
- Chi phí C_t: chi phí đào tạo và cơ hội.
- Công thức NPV: $NPV = \sum_{t=1}^{T} \frac{B_t - C_t}{(1+r)^t}$
+ Quy tắc: NPV ≥ 0 → đầu tư; NPV < 0 → không đầu tư.

Lưu ý nhầm lẫn
- Phải sử dụng cùng lãi suất r cho NPV và IRR.
- Chiết khấu về cùng thời điểm hiện tại.
- Rủi ro: thay đổi thị trường, công nghệ có thể ảnh hưởng lợi ích thực tế.