1. Khái niệm và đặc trưng của dân tộc

Dân tộc theo nghĩa rộng là quốc gia dân tộc, chỉ một cộng đồng người ổn định làm thành nhân dân một nước có chủ quyền và thể chế chính trị riêng.

• Phương thức kinh tế

  Đặc trưng quan trọng nhất → là nền tảng vật chất gắn kết các thành viên dân tộc thành một khối bền vững lâu dài.

• Lãnh thổ ổn định

  Vùng đất, vùng trời và vùng biển thuộc sở hữu thiêng liêng → dấu hiệu không gian sinh tồn không thể xâm phạm.

• Ngôn ngữ chung

  Công cụ giao tiếp chủ yếu trên mọi lĩnh vực → đảm bảo tính thống nhất về cấu trúc tư duy và trao đổi thông tin.

• Bản sắc văn hóa

  Phong tục, tập quán và tâm lý riêng biệt → tạo ranh giới tinh thần đặc thù để phân định cộng đồng.

• Nhà nước dân tộc

  Đặc trưng cho thể chế chính trị → đại diện cho quyền lợi dân tộc trong các quan hệ hợp tác quốc tế hiện đại.

• Ý thức tự giác

  Tự ý thức về nguồn gốc và tộc danh → khẳng định sự tồn tại bền bỉ bất chấp những thay đổi về địa bàn cư trú.

Theo nghĩa hẹp, dân tộc dùng để chỉ các tộc người thành phần của quốc gia; Việt Nam hiện nay có 54 dân tộc anh em cùng chung sống.

Tộc người là bộ phận không thể tách rời của quốc gia, đóng góp vào sự đa dạng và phong phú của nền văn hóa chung.

2. Chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề dân tộc

Vấn đề dân tộc vận động theo hai xu hướng khách quan trái ngược nhưng luôn thống nhất biện chứng, tác động mạnh mẽ đến cách mạng.

1. Sự phát triển của lực lượng sản xuất
2. Các cộng đồng muốn tách ra độc lập
3. Giao lưu kinh tế toàn cầu hóa
4. Các dân tộc liên kết xóa bỏ rào ngăn

Dựa trên quy luật này, V.I. Lênin đã khái quát Cương lĩnh dân tộc làm nguyên tắc chỉ đạo cho chính sách dân tộc của các nước xã hội chủ nghĩa.

• Dân tộc bình đẳng: quyền thiêng liêng không phân biệt lớn nhỏ → xóa bỏ áp bức giai cấp là tiền đề để xóa bỏ áp bức dân tộc.
• Dân tộc tự quyết: quyền tự quyết định vận mệnh và con đường phát triển → không được lợi dụng để đòi ly khai vô căn cứ.
• Liên hiệp công nhân: giải pháp then chốt để liên kết sức mạnh các dân tộc trong cuộc đấu tranh chống lại chủ nghĩa đế quốc.

Việc giải quyết tốt mối quan hệ giữa hai xu hướng giúp ngăn chặn chủ nghĩa dân tộc cực đoan và thúc đẩy hòa bình, hợp tác quốc tế.

3. Đặc điểm dân tộc và chính sách tại Việt Nam

Việt Nam là quốc gia đa dân tộc với 54 dân tộc anh em chung sống, trong đó dân tộc Kinh chiếm đa số và các dân tộc thiểu số cư trú xen kẽ.

• Có sự chênh lệch lớn về số dân giữa các dân tộc.
• Các dân tộc cư trú xen kẽ, không có lãnh thổ riêng.
• Dân tộc thiểu số cư trú tại địa bàn chiến lược.
• Trình độ phát triển kinh tế - xã hội không đồng đều.
• Có truyền thống đoàn kết dân tộc bền vững lâu đời.
• Nền văn hóa Việt Nam thống nhất trong sự đa dạng.

Đặc điểm địa bàn chiến lược biên giới, hải đảo đòi hỏi chính sách dân tộc phải gắn chặt với bảo đảm an ninh quốc phòng vùng biên.

Đảng và Nhà nước xác định đoàn kết dân tộc là vấn đề chiến lược lâu dài, là nhiệm vụ trọng tâm của toàn hệ thống chính trị.

Người học tìm hiểu lộ trình thực hiện tại Tóm tắt chương 6 - Chủ nghĩa XHKH (Giáo trình Bộ GD&ĐT).