Kiến thức cơ bản Chương 4 - Quản Trị Sản Xuất (HCE)

4.1. Khái niệm và phân loại công suất

4.1.1. Khái niệm

• Công suất hay năng lực sản xuất là khả năng của máy móc, thiết bị, lao động và toàn bộ hệ thống trong một đơn vị thời gian nhất định. Nó phản ánh mức “đầu ra tiềm năng” mà hệ thống có thể tạo ra trong điều kiện xác định (công nghệ, trình độ quản lý, tổ chức, chất lượng đầu vào).
  
   
• Công suất cũng có thể hiểu là lượng vật liệu/đơn vị sản phẩm mà một hệ thống có thể tiếp nhận hoặc sản xuất trong một đơn vị thời gian nhất định .
  
   

4.1.2. Phân loại công suất

Các cách phân loại phổ biến:

• Theo phạm vi:
  
   
  • Công suất của từng máy móc.
    
     
  • Công suất của phân xưởng.
    
     
  • Công suất của toàn doanh nghiệp.
    
     
• Theo tính chất sử dụng:
  
   
  • Công suất thiết kế (design capacity): mức tối đa lý thuyết theo thiết kế ban đầu.
    
     
  • Công suất thực tế (effective capacity): mức tối đa có thể đạt được trong điều kiện bình thường (đã tính đến bảo trì, gián đoạn).
    
     
  • Công suất sử dụng (actual output): kết quả thực tế đạt được.
    
     
• Theo thời gian: công suất theo giờ, ca, ngày, tháng, năm.
  
   
• Theo mục đích: công suất sản xuất, công suất phục vụ, công suất vận chuyển…
  
   

4.1.3. Vai trò của hoạch định công suất

• Quyết định chiến lược dài hạn: đầu tư, mở rộng, đổi mới công nghệ.
  
   
• Ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất: thừa công suất gây lãng phí, thiếu công suất gây mất cơ hội thị trường.
  
   
• Liên quan tới chất lượng dịch vụ khách hàng: khả năng đáp ứng kịp thời, đúng số lượng.
  
   
• Liên hệ mật thiết với các quyết định khác: thiết kế sản phẩm, bố trí mặt bằng, hoạch định tổng hợp, điều độ sản xuất .
  
   

4.2. Căn cứ và yêu cầu khi lựa chọn phương án công suất

4.2.1. Căn cứ

• Dự báo nhu cầu thị trường trong ngắn, trung và dài hạn.
  
   
• Chiến lược phát triển doanh nghiệp (mở rộng hay thu hẹp).
  
   
• Nguồn lực tài chính – công nghệ – lao động.
  
   
• Môi trường bên ngoài: cạnh tranh, chính sách pháp luật, xu hướng công nghệ.
  
   
• Các ràng buộc nội bộ: mặt bằng, nguồn cung cấp nguyên liệu, hệ thống phân phối.
  
   

4.2.2. Yêu cầu

• Phù hợp nhu cầu thị trường và định hướng chiến lược.
  
   
• Đảm bảo linh hoạt (dễ mở rộng/thu hẹp).
  
   
• Đảm bảo hiệu quả kinh tế: chi phí đầu tư và vận hành hợp lý.
  
   
• Gắn kết đồng bộ với các quyết định sản xuất khác (thiết kế, định vị, bố trí).
  
   
• Giữ an toàn dự phòng để ứng phó biến động bất thường .
  
   

4.3. Các phương pháp hỗ trợ lựa chọn phương án công suất

4.3.1. Lý thuyết quyết định

Dùng để lựa chọn phương án trong điều kiện không chắc chắn.

• Trong điều kiện chắc chắn: so sánh trực tiếp chi phí – lợi ích.
  
   
• Trong điều kiện rủi ro (xác suất biết trước): dùng giá trị kỳ vọng.
  
   
• Trong điều kiện bất định (không biết xác suất): dùng các tiêu chuẩn như lạc quan (Maximax), bi quan (Maximin), hoặc hợp lý (Laplace).
  
   

4.3.2. Phân tích Chi phí – Sản lượng (Cost-Volume Analysis)

• Xem xét mối quan hệ giữa chi phí cố định, chi phí biến đổi, giá bán và sản lượng.
  
   
• Giúp xác định:
  
   
  • Điểm hòa vốn (break-even point): mức sản lượng mà tại đó doanh thu = tổng chi phí (không lãi, không lỗ).
    
     
  • Vùng sản lượng mà phương án công nghệ/quy trình này kinh tế hơn phương án khác.
    
     
• Hữu ích để so sánh các phương án công nghệ có mức chi phí cố định và biến đổi khác nhau (ví dụ: quy trình thủ công vs. quy trình tự động).
  
   

4.4. Quy trình hoạch định công suất (tổng quát)

1. Xác định nhu cầu thị trường tương lai (thông qua dự báo).
   
    
2. Đánh giá công suất hiện tại (máy móc, nhân lực, hiệu suất).
   
    
3. Xác định khoảng chênh lệch giữa nhu cầu và khả năng hiện tại.
   
    
4. Đề xuất các phương án (mở rộng, thuê ngoài, ca kíp bổ sung, đầu tư mới…).
   
    
5. Đánh giá phương án theo chi phí, rủi ro, tính linh hoạt, tác động lâu dài.
   
    
6. Lựa chọn phương án tối ưu và xây dựng kế hoạch triển khai.
   
    
7. Theo dõi – đánh giá – điều chỉnh trong quá trình thực hiện.
   
    

4.5. Ví dụ minh họa

Một doanh nghiệp có 2 phương án đầu tư:

• Quy trình tự động: chi phí cố định cao, chi phí biến đổi thấp.
  
   
• Quy trình thủ công: chi phí cố định thấp, chi phí biến đổi cao.
  
   

→ Nếu sản lượng dự báo thấp: thủ công có lợi thế.
→ Nếu sản lượng tăng cao: tự động có lợi thế nhờ chi phí biến đổi thấp hơn.

Qua phân tích chi phí – sản lượng, doanh nghiệp chọn được phương án tối ưu cho từng mức nhu cầu .