Tóm tắt kiến thức chương 4 - Thị trường chứng khoán

4. Các hình thức tổ chức của thị trường chứng khoán

1. Sở giao dịch chứng khoán

1.1. Khái niệm

- Địa điểm tập trung (sàn giao dịch) hoặc hệ thống máy tính điện tử
- Chứng khoán niêm yết: doanh nghiệp lớn, uy tín, đáp ứng tiêu chuẩn
- Hành trình: từ bảng đen - phấn trắng → mạng máy tính tập trung → giao dịch từ xa

1.2. Hình thức sở hữu

Lưu ý: dễ nhầm giữa sở hữu thành viên (quản lý bởi người chơi chính) và sở hữu nhà nước (quản lý bởi cơ quan công quyền).

1.3. Chức năng

- Thị trường liên tục: nhiều phiên, khớp lệnh nhanh → tính thanh khoản cao
- Thị trường công bằng về giá: giá tự hình thành theo cung–cầu
- Thị trường công khai: cung cấp thông tin kịp thời, minh bạch cho nhà đầu tư

Chú ý: công bằng ≠ công khai – công bằng là giá cả, công khai là thông tin.

1.4. Thành viên của Sở giao dịch

- Định nghĩa: CTCK được SGDCK chấp thuận
- Nghĩa vụ: tuân thủ quy định, nộp phí, báo cáo tài chính định kỳ
- Quyền lợi: giao dịch trực tiếp, sử dụng hệ thống, thu phí dịch vụ, hòa giải tranh chấp

1.5. Niêm yết chứng khoán

1.5.1. Khái niệm

- Đăng ký & giao dịch tại thị trường tập trung
- Tổ chức niêm yết: phát hành đáp ứng tiêu chuẩn

1.5.2. Mục đích

- Ràng buộc hợp đồng giữa phát hành & SGDCK
- Chọn lọc chứng khoán chất lượng cao
- Minh bạch giá & thông tin cho nhà đầu tư

1.5.3. Thuận lợi & Hạn chế

- Thuận lợi: huy động vốn dễ, chi phí thấp; tăng thanh khoản; uy tín & ưu đãi thuế
- Hạn chế: phải công khai bí mật kinh doanh; rủi ro thâu tóm & chia sẻ quyền kiểm soát

1.5.4. Phân loại

- Niêm yết lần đầu; bổ sung; thay đổi; niêm yết lại; cửa sau; toàn phần & từng phần

1.5.5. Tiêu chuẩn

- Định lượng: vốn tối thiểu, lợi nhuận, số lượng cổ đông, thanh khoản
- Định tính: uy tín, ban lãnh đạo, cam kết nắm giữ cổ phiếu dài hạn

1.5.6. Thủ tục

- Thẩm định sơ bộ → Đăng ký UBCKNN → Chào bán công chúng → Xin phép niêm yết → Thẩm tra chính thức → Niêm yết

2. Thị trường chứng khoán phi tập trung (OTC)

2.1. Khái niệm

- Mạng lưới giao dịch qua quầy (Over The Counter)
- Không có sàn tập trung; giao dịch tại quầy ngân hàng & CTCK

2.2. Đặc điểm

- Phi tập trung; đa điểm
- Giao dịch chứng khoán đã & chưa niêm yết
- Giá qua thương lượng → nhiều mức giá cùng lúc
- Nhà tạo lập: CTCK tự doanh & môi giới
- Hệ thống thông tin: mạng máy tính dài hạn
- Quản lý: Nhà nước + tự quản (Hiệp hội/Sở giao dịch)
- Thanh toán linh hoạt: T+0, T+1, T+2…

Lưu ý: khác thị trường tự do (không quản lý, không hạ tầng mạng).

3. Thị trường tự do

- Giao dịch trực tiếp, bất kỳ nơi nào & thời gian nào
- Không tổ chức, không quản lý nhà nước, phi tập trung hoàn toàn