Trang chủ Kho kiến thức Tóm tắt kiến thức chương 4 - Tâm lý học giáo dục (HNUE)

Tóm tắt kiến thức chương 4 - Tâm lý học giáo dục (HNUE)

Khám phá bản tóm tắt chi tiết Chương 4 Tâm lý học giáo dục: từ đặc điểm hoạt động dạy, các quá trình nhận thức (cảm giác, tri giác, tư duy, tưởng tượng) đến trí nhớ và cách chống quên hiệu quả. Có bảng so sánh dễ hiểu, phù hợp cho sinh viên ôn thi.

Tâm lý học giáo dụctóm tắt chương 4hoạt động dạy họcphát triển nhận thứccảm giáctri giáctư duytưởng tượngtrí nhớcách chống quênôn thi tâm lý họcTLHGDHNUEcơ sở tâm lí họcquy luật tri giácthao tác tư duyso sánh cảm giác và tri giác

 
school

Chương 4: Cơ sở tâm lí học của hoạt động dạy

Trong dạy học, hoạt động học kết hợp hữu cơ với hoạt động dạy, tạo thành chỉnh thể hoạt động dạy học. Khám phá các khái niệm, quy luật nhận thức, trí tuệ, trí nhớ và đánh giá học sinh dưới góc độ tâm lí học.

menu_book

4.1. Hoạt động dạy học

4.1.1. Khái niệm hoạt động dạy

history
Nguồn gốc & Bản chất

Dạy là sự truyền lại của thế hệ trước cho thế hệ sau những kinh nghiệm mà xã hội đã sáng tạo và tích luỹ được.

  • Phương thức kết hợp: Trước khi có nhà trường, truyền thụ kinh nghiệm thông qua hoạt động thực tiễn (lao động, sản xuất).
  • Phương thức nhà trường: Dạy học là hoạt động chuyên biệt, kết hợp hữu cơ giữa người dạy và người học.
psychology_alt
Đặc điểm hoạt động dạy
  • Là hoạt động nghề nghiệp, mang tính chuyên nghiệp, do giáo viên (GV) được đào tạo thực hiện.
  • Mục đích cuối cùng: Phát triển người học, không phải thay đổi người dạy.
  • Là một phần của hoạt động kép: Hoạt động dạy kết hợp chặt chẽ với hoạt động học.
  • Cấu thành bởi 3 yếu tố: Nội dung (pháp quy), Phương pháp, và Tổ chức (GV điều khiển).

4.1.2. Chức năng của hoạt động dạy học

Chức năng xã hội bao trùm: Tổ chức hoạt động của người học để phát triển theo mục tiêu.

explore Định hướng

Xác định mục đích, mục tiêu dạy học trong chương trình, định hướng hành động cho HS.

architecture Uỷ thác

Xây dựng nội dung, môi trường học tập, thể hiện trong tài liệu, sách giáo khoa, tình huống dạy học.

local_fire_department Kích thích

Động viên, làm nảy sinh nhu cầu, tạo động cơ, phát triển hứng thú học tập qua khen thưởng/trách phạt.

handshake Trợ giúp

GV đóng vai trò như "bà đỡ", hướng dẫn và giúp đỡ HS tự tạo ra kết quả học tập của chính mình.

account_tree Tổ chức

Chức năng trung tâm: Hướng dẫn HS hình thành hoạt động học và biết cách học khoa học.

visibility Kiểm soát

Trao đổi thông tin hai chiều để củng cố việc phù hợp và khắc phục việc chưa phù hợp.

fact_check Đánh giá

Hoạt động độc lập trong dạy học hiện đại nhằm đo lường kết quả và sự tiến bộ.

tune Điều chỉnh

Tự điều chỉnh hoạt động dạy/học để thích ứng với mục tiêu và đổi mới nội dung.

4.1.3. Cấu trúc hoạt động dạy

Theo góc độ tâm lí:
Động cơ dạy arrow_forward Mục đích dạy arrow_forward Phương tiện

Động cơ kích thích GV, mục đích hướng dẫn đạt động cơ, phương tiện là công cụ dẫn truyền.

Theo góc độ kĩ thuật:
Hoạt động dạy arrow_forward Hành động dạy arrow_forward Thao tác dạy

Hệ thống hành động tạo nên hoạt động, thao tác tạo nên hành động (VD: sưu tầm, chuẩn bị đồ dùng).

4.1.4. Hệ thống việc làm (Nhiệm vụ)

  • flag
    Xác định mục tiêu: Chung và cụ thể (Hướng tới cái gì?).
  • edit_document
    Thiết kế nội dung: Soạn chương trình, SGK, tình huống học tập.
  • groups
    Tổ chức hành động học: Tham dự, lôi cuốn, kích thích, quản lý lớp.
  • grading
    Đánh giá & Điều chỉnh: Kiểm tra, thu thập phản hồi, cải tiến nội dung phương pháp.
psychology

4.2. Dạy học và sự phát triển nhận thức

4.2.1. Khái niệm và các quá trình nhận thức

Nhận thức là hoạt động tâm lí giúp chủ thể nhận ra bản chất, quan hệ, quy luật vận động của đối tượng để có thái độ/hành động đúng đắn.

visibility

Nhận thức cảm tính

Mức độ nhận thức thấp, phản ánh đặc điểm bề ngoài thông qua các giác quan.

touch_app Cảm giác

Tiếp xúc ban đầu của từng giác quan, tạo ra cảm giác riêng lẻ (màu, mùi, vị...). Là vật liệu đầu vào quyết định.

Quy luật: Ngưỡng cảm giác (giới hạn kích thích), Thích ứng (thay đổi độ nhạy), Tác động qua lại (tương phản nối tiếp/đồng thời).
view_in_ar Tri giác

Mức cao hơn, kết hợp nhiều giác quan tạo ra hình ảnh trọn vẹn về đối tượng.

Quy luật: Tính đối tượng, Tính ý nghĩa (gọi tên), Tính lựa chọn (đối tượng vs bối cảnh), Tính ổn định, Tổng giác (kinh nghiệm tham gia), Ảo giác (sai lệch).
lightbulb

Nhận thức lí tính

Mức độ cao, phản ánh gián tiếp bản chất, mối liên hệ phổ biến và quy luật.

account_tree Tư duy

Xử lí hình ảnh/biểu tượng để làm sáng tỏ bản chất. Sản phẩm là khái niệm.

  • Thao tác: Phân tích, Tổng hợp, So sánh, Trừu tượng hóa, Khái quát hóa.
  • Các loại: Trực quan hành động, Trực quan hình tượng, Trừu tượng (ngôn ngữ logic).
Quy luật: Nảy sinh trong hoàn cảnh có vấn đề.
auto_awesome Tưởng tượng

Chắp ghép, liên kết hình ảnh cũ để tạo biểu tượng mới (hoàn cảnh ít xác định).

Cách sáng tạo: Thay đổi kích thước, Nhấn mạnh, Chắp ghép, Liên hợp, Điển hình hóa, Loại suy.

4.2.2. Sự phát triển cấu trúc nhận thức (Theo J. Piaget)

0 - 2 tuổi
Giác - Động

Phản xạ bẩm sinh, phối hợp phương tiện - mục đích, giải pháp sáng tạo (bừng hiểu).

2 - 7 tuổi
Tiền thao tác

Bắt chước, hành động tượng trưng. Đặc trưng: Tính duy kỉ, trực giác tổng thể.

7 - 11 tuổi
Thao tác cụ thể

Hành động ngược, khả năng bảo toàn (chất liệu, trọng lượng). Thao tác trên vật thật.

13 - 15 tuổi
Thao tác hình thức

Tư duy giả định diễn dịch, thao tác trên các mệnh đề ngôn ngữ độc lập vật cụ thể.

4.2.3. Sự khác biệt cá nhân về nhận thức

Nguồn thông tin giác quan
  • Thị giác: Ghi nhớ/quan sát tốt qua hình ảnh.
  • Thính giác: Ghi nhớ/quan sát tốt qua âm thanh, ngôn ngữ.
Kiểu tư duy
  • Cấu trúc nhận thức: Phê phán
  • Cấu trúc nhận thức: Tổng hợp
  • Cấu trúc nhận thức: Hành động, Cảm xúc, Hội tụ, Phân kì...
Thuộc tính tâm lí
  • Tích cực, lạc quan vs Tiêu cực, bi quan
  • Bình thản vs Sôi nổi
  • Tổng thể (chiến lược) vs Cụ thể (chiến thuật)
extension

4.3. Dạy học và sự phát triển trí tuệ

4.3.1. Khái niệm

Trí tuệ (Intelligence) là khả năng thích ứng của cá nhân trong cuộc sống, khả năng giải quyết vấn đề bằng suy luận, phán xét và liên kết.

Trí thông minh chỉ khả năng nhận biết, phân biệt đối tượng minh bạch (minh), không bế tắc (thông). Về bản chất, cả hai đều chỉ năng lực nhận thức hiện thực và thích nghi.

4.3.2. Cấu trúc trí tuệ

Mô hình 2 thành phần (C. Spearman / Menchinxcaia)
  • Nhân tố chung (G) & Nhân tố riêng (S)
  • Tri thức đối tượng (nguyên liệu) & Thủ thuật trí tuệ (phương thức).
Mô hình 3 thành phần (R. Sternberg)
  • Phân tích: Quá trình thông tin, siêu nhận thức.
  • Sáng tạo: Đương đầu tình huống mới, tự động hóa tư duy.
  • Thực tiễn: Lựa chọn, thích nghi bối cảnh, kiến thức ngầm định.

4.3.3. Thuyết đa trí tuệ (H. Gardner)

Trí tuệ là tiềm năng sinh học/tâm lí, cá nhân có ít nhất 8 loại trí tuệ phát triển ở các mức độ khác nhau.

calculate
Logic toán
Nhạy cảm logic, tư duy số. (Nhà khoa học, toán học)
translate
Ngôn ngữ
Nhạy cảm âm thanh, chức năng ngôn ngữ. (Nhà thơ, báo)
music_note
Âm nhạc
Đánh giá nhịp điệu, biểu đạt âm nhạc. (Nhạc sĩ)
view_in_ar
Không gian
Tri giác không gian, tạo hình. (Điêu khắc, thám hiểm)
directions_run
Vận động cơ thể
Kiểm soát chuyển động, vận động tinh. (Vũ công)
forum
Giao tiếp (Liên cá nhân)
Hiểu cảm xúc, động cơ người khác. (Bán hàng)
self_improvement
Nội tâm
Hiểu điểm mạnh/yếu, định hướng bản thân.
eco
Tự nhiên
Cảm nhận và gần gũi thiên nhiên. (Nông dân)

4.3.4 & 4.3.5. Chẩn đoán và Dạy học phát triển trí tuệ

analytics Chẩn đoán

Sử dụng các Trắc nghiệm (Test) chuẩn hóa (Binet-Simon, Wechsler, Raven) để tính chỉ số IQ.

Hạn chế: Chỉ chú ý kết quả độc lập, không đo được quá trình, có thể không phản ánh bản chất phát triển.

Vùng phát triển gần nhất (L.X. Vygotsky)
  • Vùng HT: Việc trẻ tự giải quyết độc lập (Trình độ hiện tại).
  • Vùng Gần Nhất (ZPD): Việc trẻ giải quyết dưới sự hướng dẫn của người lớn/bạn bè.
  • Dạy học phải luôn đi trước sự phát triển, tạo ra vùng ZPD mới.
Vùng phát triển gần nhất Vùng hiện tại
Hướng nâng cao hiệu quả:

Tôn trọng vốn sống, nhịp điệu học nhanh độ khó cao, tăng lí luận khái quát, hoặc trực tiếp dạy kĩ năng trí tuệ (theo R. Sternberg, De Bono...).

memory

4.4. Dạy học và trí nhớ của học sinh

4.4.1 & 4.4.2. Khái niệm và Phân loại

Trí nhớ phản ánh kinh nghiệm bằng biểu tượng (khái quát hơn tri giác), bao gồm: Ghi nhớ, Giữ gìn và Tái tạo.

directions_walk
Vận động
Kĩ xảo lao động, hành động chân tay ("khéo tay").
favorite
Xúc cảm
Tình cảm cũ thúc đẩy hành vi, cảm thụ nghệ thuật.
image
Hình ảnh
Gắn giác quan (mắt, tai...). Ý nghĩa lớn với nghề nghiệp.
segment
Từ ngữ - Logic
Đặc trưng người, giữ vị trí trung tâm trong nhận thức.
Tính mục đích: Có chủ định (xây dàn ý) / Không chủ định.
Thời gian: Ngắn hạn (tức thời) / Dài hạn (lưu giữ bền vững).

4.4.3 & 4.4.4. Sự quên và Cách phòng chống

delete_sweep Hiện tượng quên

Là không tái hiện/nhận lại được nội dung đã ghi nhớ. Thường là tạm thời, mang tính quy luật.

Nguyên nhân: Quá trình ức chế thần kinh, tài liệu ít ý nghĩa, thiếu hứng thú.

Quy luật H. Ebbinghaus:
  • Quên diễn ra không đều (nhanh ở đầu, chậm dần về sau).
  • Tốc độ quên phụ thuộc khối lượng, tính chất tài liệu và nhu cầu.
1. Ghi nhớ tốt
  • Chọn tài liệu có ý nghĩa, hợp với nhu cầu.
  • Sử dụng ghi nhớ logic (lập dàn ý) thay vì học vẹt.
  • Phối hợp đa giác quan, dùng bản đồ tư duy, sơ đồ kí hiệu.
2. Giữ gìn tốt (Ôn tập)
  • Tái hiện toàn bộ -> Từng phần khó -> Toàn bộ.
  • Ôn tập ngay sau khi học, không để lâu.
  • Ôn tập xen kẽ các môn, có nghỉ ngơi.
3. Hồi tưởng khi quên
  • Kiên trì, đổi mới phương pháp nếu sai.
  • Đối chiếu với các hồi ức liên quan trực tiếp.
  • Dùng liên tưởng (nhân quả, tương đồng).
rule

4.5. Cơ sở tâm lí học của đánh giá

Thu thập thông tin, nhận xét đối chiếu với mục tiêu. Chức năng: Chứng thực (bức tranh chân thực), Xác nhận (vị trí thang đo), Phát triển (phản hồi trợ giúp tiến bộ).

4.5.1. Các loại đánh giá

Tổng kết & Quá trình
  • Tổng kết: Cung cấp thông tin thành thạo cuối kì, xếp loại công nhận.
  • Quá trình: Phản hồi liên tục để nâng cao giảng dạy/học tập, không xếp loại.
Theo Chuẩn & Tiêu chí
  • Chuẩn: So sánh cá nhân với nhóm (cao/thấp hơn người khác).
  • Tiêu chí: So sánh kết quả với mục tiêu/tiêu chí đặt ra trước đó.
Khách quan & Chủ quan
  • Khách quan: Công cụ chuẩn, 1 đáp án (trắc nghiệm đa lựa chọn, điền khuyết).
  • Chủ quan: Theo ý kiến GV, có nhiều đáp án (tự luận).
Chính thức & Không CT
  • Chính thức: Test giấy, có điểm, kết luận phân loại.
  • Không CT: Quan sát, thảo luận, tự đánh giá hàng ngày.
Cá nhân & Nhóm
  • Cá nhân: Hiểu rõ tâm lí, sự tập trung.
  • Nhóm: Hiệu quả thời gian nhưng thiếu giao tiếp sâu.
Tự ĐG & Đồng đẳng
  • Tự: HS học cách chịu trách nhiệm, tự học.
  • Đồng đẳng: Đánh giá bạn học, rút kinh nghiệm, dễ bị cảm tính.

4.5.2. Các kĩ thuật đánh giá

edit
Kiểm tra viết
Giấy bút (Trắc nghiệm, Tự luận, Báo cáo).
visibility_add
Quan sát
Hành vi, quy trình hoặc sản phẩm (đọc bài, thuyết trình).
forum
Vấn đáp
Gợi mở: Rút kiến thức mới.
Củng cố: Sau bài mới.
Tổng kết: Sau chương/phần.
Kiểm tra: Đầu/cuối giờ.

4.5.3. Tâm lí trong đánh giá

psychology
face Về phía Học sinh

Dễ lo âu, stress do kì vọng. Cần GV và Phụ huynh tạo tâm lí thoải mái, cung cấp thông tin chủ động để giảm áp lực.

school Về phía Giáo viên

Tránh 2 thái cực: Quá nặng nề (coi là mục tiêu duy nhất) hoặc Qua loa. Cần thái độ thận trọng, nghiêm túc, coi đánh giá là năng lực nghề nghiệp vì nó ảnh hưởng đến tương lai HS.

Khoá học liên quan
Tâm lý học Giáo dục - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (HNUE)

10.051 xem 9 kiến thức 9 đề thi

Đề thi liên quan
Trắc nghiệm ôn tập chương 4 - Tâm lý học giáo dục (HNUE)

2 mã đề 80 câu hỏi

Trắc nghiệm ôn tập kiến thức chương 1 - Kinh tế vi mô UEB

2 mã đề 80 câu hỏi

Trắc nghiệm ôn tập chương - Marketing căn bản (NEU)

2 mã đề 80 câu hỏi

Trắc nghiệm ôn tập chương 7 - Thương mại điện tử (NEU)

2 mã đề 80 câu hỏi

TN C2 - Đạo Đức Kinh Doanh Và Văn Hóa Doanh Nghiệp HCE

Đề Luyện Thi ACT Science Practice Test 4 - Miễn Phí, Có Đáp Án, Giải Thích

1 mã đề 22 câu hỏi

Trắc nghiệm chương 5 - Phương pháp nghiên cứu khoa học - TMU

2 mã đề 80 câu hỏi

Đề Thi Nhi Răng Hàm Mặt - Thomast Tom HUBT - Đại Học Kinh Doanh Và Công Nghệ Hà Nội - Miễn Phí, Có Đáp Án

1 mã đề 60 câu hỏi

Đề Thi Trắc Nghiệm Mô Phôi Răng Hàm Mặt - Thomas Tom HUBT

3 mã đề 142 câu hỏi

Đề thi trắc nghiệm Nghiên Cứu Khoa Học - Thomas Tom -HUBT

5 mã đề 122 câu hỏi

Ngoại Bệnh Lý Liên Quan Đến Răng Hàm Mặt Thomast Tom HUBT

2 mã đề 100 câu hỏi

Kiến thức tương tự
img
Tóm tắt kiến thức chương 4 - Tâm lý học giáo dục (TNUE)

19.282 lượt xem 13/01/2026

img
Tóm tắt kiến thức chương 6 - Tâm lý học giáo dục (HNUE)

13.042 lượt xem 15/04/2026

img
Tóm tắt kiến thức chương 4 - Lý thuyết truyền thông (AJC)

20.744 lượt xem 13/02/2026

img
Tóm tắt kiến thức chương 4 - Kỹ năng giao tiếp UFM

6.657 lượt xem 11/07/2025

img
Tóm tắt kiến thức trọng tâm chương 3 - Hành vi tổ chức (NEU)

20.495 lượt xem 10/02/2026

img
Tóm tắt kiến thức chương 1 - Thủ tục hành chính (NAPA)

16.094 lượt xem 08/12/2025

img
Tóm tắt kiến thức chương 1 - Nguyên lý Marketing UFM

16.501 lượt xem 15/04/2026

img
Tóm tắt kiến thức chương 2 - Logic học đại cương HNMU

11.486 lượt xem 14/04/2026

img
Tóm tắt chương 7 - Chủ nghĩa xã hội khoa học (GT chung)

18.697 lượt xem 28/05/2026