Tóm tắt kiến thức chương 2 - Pháp luật đại cương NEU
Tìm hiểu bản chất, đặc điểm chung của pháp luật, cơ cấu quy phạm pháp luật, quan hệ pháp luật, vai trò và tính chất của pháp luật trong quản lý xã hội tại Việt Nam. Chương 2 Pháp luật đại cương NEU cung cấp kiến thức cơ bản về pháp luật như công cụ điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, đặc điểm pháp luật xã hội chủ nghĩa và các hình thức thực hiện pháp luật.
NEUpháp luật Việt Nampháp luật xã hội chủ nghĩapháp luật đại cươngquan hệ pháp luậtquy phạm pháp luậtquản lý xã hộiáp dụng pháp luậtđặc điểm pháp luật
Chương 2: Pháp luật - Công cụ điều chỉnh các mối quan hệ xã hội
"Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa." - Điều 12 Hiến pháp 1992
I. Bản chất và những đặc điểm chung của pháp luật
1. Nguồn gốc của pháp luật
Thời kỳ Cộng sản nguyên thủy
Chưa có pháp luật. Quan hệ xã hội được điều chỉnh bằng Phong tục, tập quán, lễ nghi tôn giáo dựa trên sự tự giác và uy tín thủ lĩnh.
Khi xã hội phân chia giai cấp
Mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa. Giai cấp thống trị sử dụng Nhà nước để đặt ra các quy tắc xử sự mới nhằm bảo vệ lợi ích của mình.
Hình thành qua 2 con đường
- Nhà nước thừa nhận các phong tục tập quán phù hợp.
- Nhà nước trực tiếp đặt ra và ban hành các văn bản pháp luật.
2. Khái niệm & Đặc điểm chung
"Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do Nhà nước đặt ra và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị và nhu cầu tồn tại của xã hội."
Tính giai cấp
Thể hiện ý chí giai cấp thống trị, bị quy định bởi kinh tế.
Tính xã hội
Phản ánh nhu cầu chung của cộng đồng, đa số người dân.
Tính quy phạm
Khuôn mẫu, tiêu chuẩn bắt buộc và phổ biến toàn xã hội.
Tính nhà nước
Do nhà nước ban hành và bảo đảm bằng quyền lực cưỡng chế.
3. Bản chất & Vai trò của pháp luật Việt Nam
Bản chất
Thể hiện ý chí của giai cấp công nhân và nhân dân lao động. Sự thống nhất giữa Tính giai cấp sâu sắc và Tính nhân dân rộng rãi.
Công cụ quản lý
Nhà nước sử dụng pháp luật để điều hành kinh tế, văn hóa, xã hội. Tạo hành lang pháp lý cho Kinh tế thị trường định hướng XHCN.
Quyền làm chủ
Ghi nhận quyền và nghĩa vụ công dân. Đảm bảo mọi quyền lực thuộc về nhân dân và bảo vệ lợi ích chính đáng của xã hội.
II. Quy phạm pháp luật
1. Khái niệm & Đặc điểm
Quy phạm pháp luật (QPPL) là "đơn vị pháp luật" nhỏ nhất, tế bào cấu thành hệ thống pháp luật.
2. Cơ cấu của quy phạm pháp luật
Nêu điều kiện, hoàn cảnh
"Chủ thể nào? Ở đâu? Khi nào?"
Xác định địa chỉ áp dụng quy phạm.
Mẫu hành vi ứng xử
"Được làm? Phải làm? Không được làm?"
Mệnh lệnh, Tùy nghi hoặc Giao quyền.
Hậu quả bất lợi
"Nếu vi phạm thì sao?"
Hình sự, Hành chính, Dân sự, Kỷ luật.
3. Quy phạm pháp luật đặc biệt
Quy phạm nguyên tắc
Làm cơ sở xuất phát và tư tưởng chỉ đạo cho việc xây dựng/thi hành các QPPL khác.
Quy phạm định nghĩa
Xác định đặc điểm, thuộc tính cơ bản của sự vật, hiện tượng hoặc khái niệm pháp lý.
III. Quan hệ pháp luật
Chủ thể
Cá nhân hoặc tổ chức mang quyền và nghĩa vụ pháp lý.
Khách thể
Lợi ích vật chất/tinh thần mà chủ thể hướng tới.
Nội dung
Quyền và Nghĩa vụ pháp lý cụ thể của các bên.
Phân tích sâu về Chủ thể
a. Cá nhân
* Một số người bị tuyên bố Mất hoặc Hạn chế năng lực hành vi bởi Tòa án.
b. Tổ chức (Pháp nhân)
Điều kiện để trở thành Pháp nhân (Điều 84 BLDS 2005):
- Được thành lập hợp pháp.
- Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ.
- Có tài sản độc lập và tự chịu trách nhiệm.
- Nhân danh mình tham gia QHPL độc lập.
5. Sự kiện pháp lý
Là những sự việc cụ thể trong đời sống làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt QHPL.
Sự biến
Sự việc xảy ra không phụ thuộc vào ý chí con người.
VD: Thiên tai, dịch bệnh làm phát sinh quan hệ bảo hiểm.
Hành vi
Sự việc xảy ra thông qua ý chí của con người.
IV. Thực hiện pháp luật & Áp dụng pháp luật
TUÂN THỦ
Kiềm chế không làm những gì pháp luật ngăn cấm.
(Nghĩa vụ thụ động)
THI HÀNH
Thực hiện các nghĩa vụ bằng hành động tích cực.
(Nghĩa vụ chủ động)
VẬN DỤNG
Thực hiện các quyền được pháp luật cho phép.
(Tùy theo ý chí chủ thể)
ÁP DỤNG
Nhà nước thông qua người có thẩm quyền tổ chức thực hiện QPPL.
(Tính quyền lực nhà nước)
Đặc điểm của Áp dụng pháp luật
Tính tổ chức - quyền lực: Do cơ quan/người có thẩm quyền thực hiện, mang tính cưỡng chế.
Thủ tục chặt chẽ: Phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự do pháp luật quy định.
Cá biệt hóa: Áp dụng đối với cá nhân, tổ chức cụ thể trong tình huống cụ thể.
Hình thức văn bản: Thể hiện bằng văn bản áp dụng QPPL (Văn bản cá biệt).
V. Ý thức pháp luật
Là tổng hợp Tư tưởng, Quan điểm, Thái độ của con người đối với pháp luật hiện hành và tinh thần pháp luật chung.
Vai trò quan trọng:
- Tiền đề tư tưởng để xây dựng pháp luật.
- Nhân tố đảm bảo thực hiện pháp luật hiệu quả.
- Cơ sở để áp dụng pháp luật đúng đắn.
Nâng cao ý thức pháp luật
VI. Vi phạm pháp luật & Trách nhiệm pháp lý
1. Dấu hiệu Vi phạm pháp luật
Dấu hiệu 1
Là hành vi xác định của con người
(Không trừng trị suy nghĩ, sở thích cá nhân)
Dấu hiệu 2
Trái với quy định của pháp luật
(Xâm hại quan hệ xã hội được bảo vệ)
Dấu hiệu 3
Có lỗi của chủ thể
(Lỗi cố ý hoặc Vô ý)
Dấu hiệu 4
Chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý
(Có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi)
2. Trách nhiệm pháp lý
Hậu quả bất lợi Nhà nước áp dụng đối với chủ thể vi phạm.
Phân loại lỗi (Mặt chủ quan):
Cố ý trực tiếp
Thấy trước hậu quả và mong muốn nó xảy ra.
Cố ý gián tiếp
Thấy trước hậu quả, tuy không mong muốn nhưng để mặc nó xảy ra.
Vô ý vì quá tự tin
Thấy trước hậu quả nhưng tin tưởng ngăn chặn được.
Vô ý do cẩu thả
Không nhìn thấy hậu quả mặc dù cần phải thấy.
VII. Pháp chế xã hội chủ nghĩa
"Pháp chế là phương thức quản lý nhà nước đối với xã hội, thực hiện nghiêm chỉnh và triệt để pháp luật."
Đặc điểm
Tính thống nhất cao trên phạm vi cả nước. Không chấp nhận tình trạng áp dụng pháp luật khác nhau giữa các địa phương/ngành.
Yêu cầu cấp bách
- Hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế.
- Cải cách nền hành chính quốc gia.
- Đấu tranh chống tham nhũng, cửa quyền.
- Xử lý nghiêm minh mọi hành vi vi phạm.
MỤC TIÊU CỐT LÕI
5.951 xem 7 kiến thức 13 đề thi
10.804 lượt xem 17/09/2025
7.058 lượt xem 11/07/2025
13.992 lượt xem 13/11/2025
14.232 lượt xem 13/11/2025
3.386 lượt xem 11/07/2025
17.288 lượt xem 24/12/2025
19.287 lượt xem 19/01/2026
3.945 lượt xem 10/04/2026
10.408 lượt xem 12/09/2025
