Tóm tắt kiến thức chương 2 - Lý thuyết tài chính tiền tệ NEU

2. Tổng quan về hệ thống tài chính

2.1. Vai trò của hệ thống tài chính

- Hệ thống tài chính: tổng thể các bộ phận tài chính liên kết, hoạt động theo quy luật nhất định.

- Hoạt động: tạo ra, thu hút, chuyển vốn cho phát triển kinh tế - xã hội.

Lưu ý: Không phải hỗn loạn mà có mối quan hệ ràng buộc, tác động qua lại.

2.2. Cấu trúc của hệ thống tài chính

- Gồm các tụ điểm vốn và bộ phận dẫn vốn.

- Các tụ điểm vốn:

- Tài chính doanh nghiệp: nguồn tài chính xuất hiện, hoạt động theo cơ chế kinh doanh hướng tới lợi nhuận.
- Ngân sách nhà nước: công cụ điều tiết vĩ mô, thực hiện chi tiêu thường xuyên và đầu tư.
- Tài chính dân cư & tổ chức xã hội: nguồn vốn phân tán, lớn, đa dạng.
- Tài chính đối ngoại: quan hệ tài chính quốc tế đa dạng, quan trọng, có tính độc lập tương đối.
 

- Bộ phận dẫn vốn: thị trường tài chính và tổ chức tài chính trung gian.

Phân biệt tài chính doanh nghiệp và ngân sách nhà nước:

Chức năng thị trường tài chính:

- Dẫn vốn trực tiếp qua mua bán công cụ nợ, cổ phiếu.
- Thu hút vốn cho đầu tư phát triển kinh tế.
 

Chức năng trung gian tài chính:

- Huy động vốn nhỏ lẻ thành vốn lớn cho vay và đầu tư.
- Giải quyết nhu cầu tài chính đa dạng, hiệu quả hơn thị trường tài chính trực tiếp.
 

Phân loại trung gian tài chính:
- Ngân hàng thương mại.
- Tổ chức tài chính phi ngân hàng (bảo hiểm, công ty tài chính, quỹ đầu tư,...).

2.3. Chính sách tài chính quốc gia

2.3.1. Mục tiêu chính sách tài chính quốc gia

- Tăng cường tiềm lực tài chính nhà nước và doanh nghiệp.

- Kiểm soát lạm phát, ổn định giá cả, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất.

- Tạo công ăn việc làm, nâng cao đời sống và đảm bảo công bằng xã hội.

2.3.2. Những quan điểm cơ bản

- Phân quyền, tự chủ tài chính doanh nghiệp theo cơ chế thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa.
- Phân biệt rõ chức năng tài chính nhà nước (xã hội, quốc phòng) và tài chính doanh nghiệp (lợi nhuận).
- Tài chính nhà nước là khách hàng của ngân hàng; ngân hàng là đối tượng quản lý tài chính nhà nước.
- Chính sách tài chính mở, không bắt buộc cân bằng ngân sách; ngân sách thiếu hụt/dư thừa là công cụ điều tiết.
- Giải phóng nguồn vốn trong nước, mở rộng huy động vốn trong nước và nước ngoài.
- Xác định rõ ưu tiên phát triển ngành, vùng, công nghệ và tăng thu ngoại tệ.
- Kết hợp đồng bộ các chính sách tài chính, tiền tệ, ngoại hối, thu nhập để tránh chồng chéo.
- Củng cố tính pháp lý, tăng cường quản lý, kiểm tra, thanh tra tài chính.
 

2.3.3. Nội dung chính sách tài chính quốc gia

2.3.3.1. Chính sách về vốn

- Vốn là điều kiện tiên quyết phát triển sản xuất, phân phối lợi nhuận, đánh giá hiệu quả.

- Nguyên tắc sử dụng vốn: hiệu quả kinh tế.

- Mục tiêu: tạo môi trường kinh tế - pháp lý để chuyển vốn thành tài sản sinh lợi.

- Các nguồn vốn chính: vốn đầu tư nhà nước, vốn doanh nghiệp, vốn dân cư, vốn quốc tế.

Biện pháp huy động vốn:

- Doanh nghiệp phải tự tích tụ vốn, huy động nguồn vốn xã hội, tự chịu trách nhiệm.
- Phát triển kinh tế nhiều thành phần, thể chế hóa (Luật đầu tư, luật phá sản...).
- Nhà nước cổ phần hóa doanh nghiệp, tập trung nguồn vốn cho ngành then chốt.
- Phát triển thị trường tài chính và các hình thức tạo vốn (trái phiếu, cổ phiếu, thị trường chứng khoán sơ khai).
- Thu hút đầu tư nước ngoài với các chính sách ưu đãi.
 

2.3.3.2. Chính sách tài chính đối với doanh nghiệp

- Tập hợp hiệu quả nguồn lực phân tán.

- Nhà nước ưu tiên đầu tư cơ sở hạ tầng, tín dụng ưu đãi dự án khuyến khích.

- Ưu đãi thuế, đất đai, điện nước cho doanh nghiệp.

- Phân biệt quyền lợi doanh nghiệp công ích và kinh doanh, duy trì cạnh tranh lành mạnh.

- Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt ngoài các ngành then chốt.

2.3.3.3. Chính sách đối với ngân sách nhà nước

- Giảm chi phí kinh tế, tăng chi ngoài kinh tế phù hợp.

- Kiểm soát lạm phát, hạn chế vay nợ trực tiếp từ ngân hàng trung ương.

- Hạn chế thiếu hụt ngân sách, ưu tiên vay qua thị trường vốn (phát hành trái phiếu, tín phiếu).

- Cải cách hệ thống thuế: thống nhất, áp dụng cho mọi thành phần kinh tế, hỗ trợ quản lý vĩ mô.

Lưu ý: Hệ thống thuế còn hạn chế, cần tiếp tục hoàn thiện phù hợp xu thế hội nhập quốc tế.

2.3.3.4. Chính sách về tài chính đối ngoại

- Huy động tối đa vốn nước ngoài cho phát triển kinh tế.

- Gắn xuất khẩu với nhập khẩu, vay nợ với trả nợ.

- Tăng đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ.

- Quản lý ngoại tệ chặt chẽ, xóa bỏ độc quyền tham gia hoạt động đối ngoại.

- Đơn giản hóa thủ tục, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài.

2.3.3.5. Chính sách về tiền tệ và tín dụng

- Kiểm soát lạm phát, ổn định giá cả, tạo điều kiện huy động vốn.

- Điều hành tiền cung ứng, kiểm soát tổng phương tiện thanh toán.

- Sử dụng các công cụ như phát hành tín phiếu, mua ngoại tệ để điều tiết tiền tệ.

- Hoàn thiện hệ thống ngân hàng, mở rộng tín dụng đầu tư phát triển, chú trọng chất lượng tín dụng.

- Mở rộng cho vay đến các thành phần kinh tế, chú ý vay vốn chính sách.

- Phát triển các dịch vụ ngân hàng thương mại, hỗ trợ phát triển kinh tế vùng.

Tóm tắt so sánh một số khái niệm tài chính chính