Kiến thức Chương 2 - Phân Tích Hoạt Động Kinh Doanh HCE

2.1. Phân tích kết quả sản xuất về quy mô

2.1.1. Vì sao phải phân tích quy mô?

Phân tích quy mô giúp đánh giá mức độ thực hiện kế hoạch sản lượng/giá trị trong kỳ, xem quy mô tăng hay giảm có đi kèm hiệu quả hay không, và là căn cứ để điều hành kỳ tới (điều chỉnh nhịp độ, cơ cấu, nguồn lực).

2.1.2. Tổng giá trị sản xuất (GO)

Khái niệm: GO là toàn bộ giá trị sản phẩm và dịch vụ doanh nghiệp tạo ra trong kỳ. Với doanh nghiệp công nghiệp, GO tổng hợp từ nhiều hoạt động.

Các cấu phần chính của GO (diễn giải bằng lời):

• Thành phẩm làm bằng nguyên vật liệu của doanh nghiệp.
  
   
• Công việc có tính chất công nghiệp thực hiện cho bên ngoài.
  
   
• Giá trị thu hồi từ phụ phẩm, thứ phẩm, phế phẩm, phế liệu.
  
   
• Giá trị cho thuê thiết bị, máy móc thuộc dây chuyền công nghiệp (nếu có).
  
   
• Chênh lệch dở dang và bán thành phẩm giữa cuối kỳ và đầu kỳ (phần tăng trừ giảm).
  
   

Cách phân tích biến động GO:

• So sánh kỳ thực tế với kế hoạch hoặc kỳ gốc để xác định phần tăng/giảm.
  
   
• Tách ảnh hưởng theo từng cấu phần ở trên: phần nào tăng góp bao nhiêu, phần nào giảm kìm hãm bao nhiêu.
  
   
• Đảm bảo tổng các phần ảnh hưởng khớp với mức biến động chung.
  
   

Liên hệ với hiệu quả: Sau khi thấy GO tăng/giảm, đặt trong mối liên hệ với chi phí sản xuất, năng lực và thị trường để kết luận tăng quy mô có “đáng” hay không.

2.1.3. Giá trị sản lượng hàng hoá (GSL)

Khái niệm: GSL là giá trị phần sản phẩm, dịch vụ đã hoàn thành trong kỳ và có thể đưa ra tiêu thụ (bao gồm sản phẩm làm bằng NVL của DN, phần gia công cho khách nhưng chỉ tính phần gia công, và công việc có tính chất công nghiệp cho ngoài). Không tính sản phẩm dở dang hay phế liệu không phải hàng hoá.

Hệ số sản xuất hàng hoá (giải thích bằng lời): là tỷ lệ phần hoàn thành (GSL) trong tổng giá trị tạo ra (GO). Hệ số cao cho thấy khả năng biến đầu ra thành hàng hoá hoàn thành tốt.

Cách phân tích GSL: so sánh với kế hoạch/kỳ gốc, đối chiếu từng thành phần đóng góp và đặt trong liên hệ với nhu cầu, tồn kho thành phẩm, năng lực tiêu thụ.

2.1.4. Nhóm nguyên nhân tác động đến quy mô

• Vật tư: đủ – đúng – kịp về số lượng, chất lượng, chủng loại, tiến độ; sử dụng tiết kiệm.
  
   
• Lao động: số lượng, tay nghề, kỷ luật, bố trí ca kíp.
  
   
• Thiết bị – công nghệ: công suất, thời gian chạy máy, sự cố, bảo trì.
  
   
• Tổ chức – điều hành: lập kế hoạch, cân đối nguồn lực, phối hợp giữa các khâu.
  
   
• Thị trường – đơn hàng: mức cầu, thời điểm giao, ràng buộc hợp đồng.
  
   

2.2. Phân tích thực hiện kế hoạch theo mặt hàng

2.2.1. Mặt hàng chủ yếu

Đối với mặt hàng chiến lược/thiết yếu, yêu cầu tuân thủ nghiêm số lượng và chủng loại. Quy ước đánh giá:

• Mặt hàng vượt kế hoạch: chỉ coi như hoàn thành đúng kế hoạch (không bù trừ cho mặt hàng khác).
  
   
• Mặt hàng dưới kế hoạch: được coi là kìm hãm tiến độ chung.
  
   

Cách làm:

1. Lập bảng so sánh kế hoạch – thực hiện cho từng mặt hàng.
   
    
2. Tính tỷ lệ hoàn thành của từng mặt hàng.
   
    
3. Kết luận mức hoàn thành chung theo nguyên tắc “mặt hàng kìm hãm”; nêu rõ nguyên nhân thiếu và kế hoạch bù.
   
    

2.2.2. Tính trọn bộ của sản xuất

Mục tiêu là đảm bảo đủ và đồng bộ các bộ phận/chi tiết để lắp ráp/hoàn thiện sản phẩm cuối cùng, tránh ứ đọng dở dang và vốn.

Quy trình:

• Xác định danh mục bộ phận/chi tiết chủ yếu theo định mức, BOM.
  
   
• Thống kê số lượng đã sản xuất thực tế của từng bộ phận/chi tiết.
  
   
• So với kế hoạch để nhận diện mắt xích yếu, ước lượng ảnh hưởng tới lắp ráp và giao hàng; đề xuất điều chỉnh lịch, nguồn lực.
  
   

2.2.3. Nhịp điệu sản xuất

Giữ nhịp sản xuất liên tục, phù hợp chu kỳ sống sản phẩm và nhu cầu:

• Nhanh chóng nắm bắt “khoảng trống” thị trường, chuẩn bị thay thế khi sản phẩm cũ vào cuối chu kỳ.
  
   
• Điều phối kế hoạch – cung ứng – sản xuất – giao hàng nhịp nhàng để quay vòng vốn nhanh.
  
   
• Với ngành có tính mùa vụ (xây lắp, nông nghiệp, dịch vụ): phân tích theo mốc thời vụ để tránh hiểu sai nhịp.
  
   

2.3. Phân tích chất lượng sản phẩm

2.3.1. Khi sản phẩm chia thứ hạng

Dùng hai nhóm chỉ tiêu mô tả (không công thức):

• Giá đơn vị bình quân (quy theo một mặt bằng giá gốc) để phản ánh mặt bằng giá do cơ cấu chất lượng; so sánh giữa các kỳ sẽ cho thấy phần thay đổi do chuyển dịch chất lượng.
  
   
• Hệ số phẩm cấp bình quân để đo mức dịch chuyển sang hạng cao; hệ số tăng nghĩa là tỷ trọng hạng cao tăng, kéo giá trị sản lượng tăng ngay cả khi sản lượng không đổi.
  
   

Cách ước lượng phần thay đổi do chất lượng: so sánh giá bán bình quân giữa hai kỳ trên cùng mặt bằng giá gốc; phần chênh lệch là ảnh hưởng riêng của chất lượng.

2.3.2. Khi không chia thứ hạng

Đánh giá bằng tỷ lệ phế phẩm:

• Theo hiện vật (một loại sản phẩm): tỷ lệ sản phẩm hỏng trong tổng sản lượng đạt chuẩn.
  
   
• Theo giá trị (nhiều sản phẩm): tỷ lệ chi phí liên quan đến sản phẩm hỏng (không sửa được và sửa chữa) trong toàn bộ chi phí sản xuất.
  
   

Cách đọc kết quả & gợi ý quản trị:

• So sánh kế hoạch – thực hiện cho từng sản phẩm và bình quân toàn doanh nghiệp.
  
   
• Khoanh vùng nguyên nhân: thiết bị/công nghệ, tay nghề, chất lượng nguyên vật liệu, tổ chức quản lý, kiểm soát chất lượng tại điểm trọng yếu.
  
   
• Giải pháp: chuẩn hoá quy trình, kiểm soát các điểm rủi ro chất lượng, đào tạo, cải tiến vật tư – công nghệ, cơ chế thưởng phạt theo chất lượng.
  
   

2.4. Gợi ý báo cáo phân tích mẫu (không công thức)

• Bảng 1 – Quy mô (GO, GSL): cột Kế hoạch, Thực hiện, Chênh lệch, Tỷ lệ; có dòng tách theo các cấu phần của GO.
  
   
• Bảng 2 – Mặt hàng chủ yếu: từng mặt hàng với Kế hoạch, Thực hiện, Tỷ lệ; đánh dấu mặt hàng kìm hãm.
  
   
• Bảng 3 – Tính trọn bộ: danh mục bộ phận chủ yếu, Kế hoạch, Thực hiện, Tỷ lệ; nêu “mắt xích yếu”.
  
   
• Bảng 4 – Chất lượng: nhóm chia thứ hạng (giá đơn vị bình quân, hệ số phẩm cấp); nhóm không chia thứ hạng (tỷ lệ phế phẩm theo hiện vật/giá trị).