Kiến thức C2 - Quản lý nguồn nhân lực xã hội - AJC

2. ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC XÃ HỘI

I. ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC XÃ HỘI

1. Khái niệm và tầm quan trọng của đào tạo nguồn nhân lực xã hội

a. Khái niệm về đào tạo nguồn nhân lực xã hội

Đào tạo nguồn nhân lực xã hội là quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng, khả năng thuộc một nghề hoặc chuyên môn nhất định. Mục tiêu cốt lõi là giúp người lao động thực hiện hiệu quả các chức năng và nhiệm vụ trong quá trình lao động, đồng thời gia tăng giá trị xã hội của mỗi cá nhân.

Dưới góc độ quản lý, đây là tác động có mục đích và tổ chức nhằm hình thành kiến thức, kỹ năng, thái độ để người lao động có thể hành nghề với năng suất cao và thích ứng với sự biến đổi của khoa học công nghệ.

b. Tầm quan trọng của đào tạo nguồn nhân lực xã hội

Đào tạo là nhân tố quyết định để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực con người. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chất lượng nguồn nhân lực trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của quốc gia. Các lý thuyết tăng trưởng hiện đại xác định chất lượng nguồn nhân lực là một trong ba trụ cột cơ bản bên cạnh công nghệ và hạ tầng cơ sở.

Đặc biệt, đầu tư vào đào tạo mang lại lợi ích lâu dài: lao động có trình độ cao sẽ tạo ra sản phẩm chất lượng hơn, từ đó nâng cao thu nhập cho cá nhân và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia.

2. Yếu tố tác động và yêu cầu của đào tạo nguồn nhân lực xã hội

a. Các yếu tố tác động đến đào tạo nguồn nhân lực xã hội

2.1. Giáo dục phổ thông: Là nguồn cung cấp đầu vào chủ yếu. Chất lượng và định hướng nghề nghiệp từ bậc phổ thông quyết định hiệu quả của các cấp đào tạo sau này.
2.2. Nguồn lực đầu tư: Bao gồm ngân sách nhà nước, đầu tư từ doanh nghiệp và cá nhân. Nguồn lực này quyết định quy mô và cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy.
2.3. Thị trường lao động: Các tín hiệu về việc làm và tiền lương giúp định hướng ngành nghề đào tạo.
2.4. Tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Chuyển dịch càng nhanh thì nhu cầu đào tạo lại và đào tạo mới các kỹ năng hiện đại càng cao.
2.5. Mức sống dân cư: Quyết định khả năng chi trả và đầu tư cho việc học tập của người lao động.

b. Yêu cầu đối với đào tạo nguồn nhân lực xã hội

2.b.1. Mở rộng quy mô đào tạo: Đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật khi nền kinh tế chuyển dịch sang công nghiệp. Việt Nam đang đứng trước thách thức thiếu lao động trình độ cao cho Cách mạng công nghiệp 4.0.
2.b.2. Nâng cao chất lượng đào tạo: Tập trung vào 4 thành tố: Kiến thức - Kỹ năng thực hành - Tư duy - Phẩm chất lao động. Cần đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng chủ động, kết hợp lý thuyết với trải nghiệm thực tế.
2.b.3. Gắn đào tạo với nhu cầu thị trường lao động: Khắc phục tình trạng "thừa thầy thiếu thợ" hoặc đào tạo không sát thực tế. Cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp trong việc xây dựng chương trình và đánh giá đầu ra.
2.b.4. Gắn đào tạo với hình thành, phát triển phẩm chất lao động mới: Rèn luyện tác phong công nghiệp, kỷ luật, khả năng làm việc nhóm, ý thức trách nhiệm với môi trường và tinh thần học tập suốt đời.

Lưu ý cho sinh viên: Một sai lầm phổ biến là hiểu đào tạo chỉ là việc truyền thụ kiến thức. Thực tế, đào tạo hiện đại nhấn mạnh vào "Kỹ năng" và "Thái độ/Phẩm chất" để thích ứng với môi trường làm việc biến động.

3. Hệ thống đào tạo nguồn nhân lực xã hội ở Việt Nam

Theo Quyết định 1981/QĐ-TTg, hệ thống giáo dục quốc dân gồm giáo dục chính quy và thường xuyên, được chia thành các cấp bậc đào tạo chính sau:

a. Giáo dục nghề nghiệp

Nhằm đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ. Sau Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014, các trường trung cấp và cao đẳng (bao gồm cả khối chuyên nghiệp và khối nghề) đã được thống nhất về tên gọi và quy chuẩn.

b. Giáo dục đại học

Đóng vai trò là "hệ thống nuôi dưỡng", cung cấp nhân lực cho quản lý, nghiên cứu và phát triển. Đào tạo đại học hiện nay được phân theo hai định hướng: Nghiên cứu và Ứng dụng.

4. Quản lý về giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực xã hội

a. Quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

Nhà nước quản lý thông qua: Ban hành văn bản pháp luật; Xây dựng kế hoạch phát triển; Phân bổ ngân sách; Chăm lo đội ngũ giáo viên và thực hiện thanh tra, kiểm tra chất lượng.

b. Quản lý chất lượng giáo dục và đào tạo

Tập trung vào việc quản lý các điều kiện bảo đảm (cơ sở vật chất, giáo trình, giảng viên), quản lý quy trình đào tạo và tổ chức kiểm định chất lượng độc lập.

II. PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC XÃ HỘI

1. Khái niệm và những thách thức đối với phát triển nguồn nhân lực xã hội

a. Khái niệm phát triển nguồn nhân lực xã hội

Phát triển nguồn nhân lực là quá trình nâng cao năng lực toàn diện của con người (thể lực, trí lực, phẩm chất) và điều chỉnh cơ cấu nhân lực hợp lý nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Đây là hoạt động mang tính chiến lược, coi con người là mục tiêu và là động lực của sự phát triển.

b. Thách thức đối với phát triển nguồn nhân lực xã hội Việt Nam

1. Thể lực còn hạn chế (chiều cao, sức bền) so với khu vực.
2. Tình trạng thất nghiệp và bán thất nghiệp còn cao, đặc biệt ở nhóm lao động đã qua đào tạo.
3. Khoảng cách về công nghệ và hệ thống đào tạo so với các nước tiên tiến còn lớn.
4. Thị trường lao động chưa hoàn thiện, sự di chuyển lao động còn gặp nhiều rào cản pháp lý và nhận thức.

2. Những yêu cầu và yếu tố tác động đến phát triển nguồn nhân lực xã hội

a. Những yêu cầu của phát triển nguồn nhân lực xã hội

2.a.1. Về thể lực: Cần sức khỏe dồi dào, sức chịu đựng dẻo dai và các thông số nhân chủng học đáp ứng công nghệ hiện đại.
2.a.2. Về trí lực: Đòi hỏi đội ngũ lao động trí tuệ, chuyên gia đầu ngành và công nhân kỹ thuật tay nghề cao.
2.a.3. Về đội ngũ đào tạo: Cần những nhà huấn luyện có năng lực định hướng, dẫn dắt người học tự nghiên cứu.
2.a.4. Về phẩm chất tâm lý xã hội: Tác phong công nghiệp, kỷ luật, sự nhạy bén và linh hoạt trong giải quyết vấn đề.

b. Yếu tố tác động đến phát triển nguồn nhân lực xã hội

3. Một số nhóm chính sách cơ bản phát triển nguồn nhân lực

a. Chính sách bảo vệ và tăng cường thể lực

Bao gồm các chính sách về y tế (khám chữa bệnh, bảo hiểm y tế) và chính sách phát triển thể dục thể thao cộng đồng để nâng cao tầm vóc người Việt.

b. Chính sách phát triển trí lực và kỹ năng

Coi giáo dục là quốc sách hàng đầu. Tập trung vào phổ cập giáo dục cơ sở và điều tiết quy mô, cơ cấu ngành nghề đào tạo thông qua các đòn bẩy tài chính.

c. Chính sách thu hút và sử dụng lao động (việc làm)

Nhà nước khuyến khích các thành phần kinh tế tạo việc làm; hỗ trợ tín dụng, thông tin thị trường và điều tiết quan hệ lao động (tiền lương, hợp đồng, bảo hiểm xã hội).

d. Chính sách đặc thù

Dành riêng cho các nhóm đối tượng như: Công chức quản lý hành chính; Nhân lực trình độ cao trong các ngành mũi nhọn; Đội ngũ doanh nhân và lao động vùng đặc biệt khó khăn.

Bảng so sánh: Sự khác biệt giữa Đào tạo và Phát triển

Ví dụ về tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề tại Việt Nam (dự báo năm 2020): 
Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp nghề có kiến thức khá trở lên hiện nay chỉ chiếm khoảng $\frac{1}{3}$ tổng số, cho thấy yêu cầu cấp bách trong việc nâng cao chất lượng thực chất.