Tóm tắt ôn tập kiến thức chương 6 - Kinh tế vĩ mô FTU

1. Thất nghiệp

1.1. Khái niệm

- Thất nghiệp: lực lượng lao động đủ tuổi, khả năng và mong muốn làm việc nhưng chưa có việc.
- Lực lượng lao động: tổng số người có việc + thất nghiệp.
- Người có việc: đang làm việc tại cơ sở kinh tế.
 

1.2. Đo lường

- Tỷ lệ thất nghiệp: $u = \frac{U}{L}\times100\%$
+ U: số người thất nghiệp
+ L: lực lượng lao động = U + người có việc

1.3. Phân loại

1.3.1. Theo lý do cá nhân

- Bỏ việc: tự nguyện nghỉ do lương/điều kiện chưa thỏa mãn.
- Mất việc: doanh nghiệp sa thải, thu hẹp, phá sản.
- Gia nhập mới: sinh viên, lao động lần đầu tìm việc.
- Quay lại: tạm rời thị trường nay trở lại.
 

1.3.2. Theo nguồn gốc kinh tế

1.3.3. Theo tính tự nguyện

- Tự nguyện: từ chối mức lương/điều kiện hiện tại.
- Bất đắc dĩ: chấp nhận làm nhưng không có việc.
 

1.4. Thị trường lao động

- Cầu lao động: lương thực tế (Wr) ↓ ⇒ nhu cầu ↑.
- Cung lao động: lương thực tế ↑ ⇒ cung ↑.
- Cân bằng tại mức lương tự nhiên (W*) → chỉ còn thất nghiệp tự nhiên (toàn dụng lao động).
 

1.5. Tác hại

- Mất sản lượng: GDP tiềm năng – GDP thực tế (Quy luật Okun: thất nghiệp ↑1% ⇒ sản lượng ↓khoảng 2%).
- Hệ lụy xã hội: tệ nạn, stress, sức khỏe kém.
 

1.6. Giải pháp

- Khuyến khích đầu tư, ưu đãi thuế, cải cách thủ tục.
- Phát triển dịch vụ việc làm, đào tạo – dạy nghề.
- Cải cách bảo hiểm thất nghiệp để giảm động cơ trì hoãn tìm việc.
- Chính sách tài khoá & tiền tệ mở rộng khi thất nghiệp chu kỳ cao.
 

2. Lạm phát

2.1. Khái niệm

- Lạm phát: mức giá chung tăng liên tục.
- Giảm phát: mức giá chung giảm.
 

2.2. Đo lường

- Tốc độ lạm phát: $g = \frac{P_t-P_{t-1}}{P_{t-1}}\times100\%$
- Chỉ số giá tiêu dùng (CPI): “giỏ” hàng tiêu dùng.
- Chỉ số giảm phát GDP: mọi hàng hoá & dịch vụ cuối cùng.
- Chỉ số giá sản xuất (PPI): giá đầu vào sản xuất.
 

2.3. Phân loại theo tốc độ

2.4. Tác hại

- Phân phối ngẫu nhiên thu nhập, tài sản.
- Chi phí thực đơn: in lại bảng giá, catalogue.
- Chi phí “mòn giày”: giữ tiền mặt tốn kém hơn.
- Đẩy thuế vô hình: thu nhập danh nghĩa ↑ ⇒ thuế thực ↑.
 

2.5. Các lý thuyết giải thích

- Lạm phát cầu kéo: cung tiền (MS) ↑ ⇒ tổng cầu (AD) ↑ ⇒ giá ↑.
- Lạm phát chi phí đẩy: giá đầu vào (dầu, lương) ↑ ⇒ tổng cung (AS) ↓ ⇒ giá ↑, sản lượng ↓ (stagflation).
- Kỳ vọng thích ứng: lạm phát kỳ vọng → đường tổng cung ngắn hạn dịch chuyển.
- Tiền tệ dài hạn: tăng trưởng cung tiền danh nghĩa ≈ tăng trưởng lạm phát.
- Phương trình Fisher: lãi thực = lãi danh nghĩa – lạm phát kỳ vọng.
 

2.6. Chính sách kiềm chế

- Thắt chặt tiền tệ, giảm chi tiêu ngân sách → hy sinh sản lượng (Chi phí hy sinh ~5% sản lượng cho 1% lạm phát giảm).
- Chỉ số hoá lương, hợp đồng, lãi suất để giảm tác động.
 

3. Mối quan hệ lạm phát – thất nghiệp

3.1. Đường Phillips

- Phát hiện gốc (Anh 1861–1957): thất nghiệp ↑ ⇒ lạm phát ↓ và ngược lại.
- Samuelson–Solow (Mỹ): chính sách tổng cầu dịch chuyển dọc Đường Phillips ngắn hạn.
 

3.2. Ngắn hạn vs dài hạn

- Đường Phillips ngắn hạn (SRPC): quan hệ đánh đổi tạm thời giữa U và π.
- Đường Phillips dài hạn (LRPC): thẳng đứng tại thất nghiệp tự nhiên; lạm phát dài hạn không giảm thất nghiệp.
 

3.3. Dịch chuyển SRPC

- Kỳ vọng lạm phát tăng → SRPC dịch phải.
- Cú sốc cung bất lợi (giá dầu) → SRPC dịch phải, cùng lúc U ↑ & π ↑ (stagflation).
 

Chú ý dễ nhầm: thất nghiệp cọ xát ≠ thất nghiệp cơ cấu; CPI ≠ Chỉ số giảm phát GDP; SRPC ≠ LRPC.