1. Khái quát về cách mạng công nghiệp

Cách mạng công nghiệp tạo ra những thay đổi mang tính bước ngoặt trong phân công lao động xã hội và năng suất lao động.

a) Khái niệm và tiến trình lịch sử

Dưới góc độ kinh tế, các cuộc cách mạng này thay đổi toàn diện phương thức sản xuất, phương thức quản trị và toàn bộ đời sống xã hội.

Cách mạng công nghiệp

Những bước phát triển nhảy vọt về chất trình độ của tư liệu lao động trên cơ sở những phát minh đột phá về kỹ thuật và công nghệ.

Lịch sử thế giới đã trải qua bốn cuộc cách mạng với những đặc trưng công nghệ riêng biệt, thúc đẩy sự tiến bộ vượt bậc của nhân loại.

1. TK XVIII–XIXLần thứ nhất

   Phát minh máy hơi nước của James Watt → chuyển từ lao động thủ công sang cơ giới hóa → khởi phát từ Anh.

2. TK XIX–XXLần thứ hai

   Sử dụng điện năng và động cơ đốt trong → tạo dây chuyền sản xuất hàng loạt → chuyên môn hóa lao động sâu sắc.

3. 1960–cuối TK XXLần thứ ba

   Ra đời máy tính, chất bán dẫn và Internet → tự động hóa sản xuất dựa trên kỹ thuật điện tử và công nghệ số.

4. Từ năm 2011Lần thứ tư

   Trí tuệ nhân tạo (AI), Big Data, IoT → liên kết thế giới thực và ảo → thực hiện các công việc thông minh.

Mỗi giai đoạn cách mạng không chỉ thúc đẩy lực lượng sản xuất mà còn đòi hỏi sự hoàn thiện tương ứng của quan hệ sản xuất và quản trị.

• Phát triển sản xuất

  Tạo bước nhảy vọt về tư liệu lao động → hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao → tối ưu hóa tài nguyên thiên nhiên.

• Hoàn thiện quan hệ

  Đa dạng hóa sở hữu → thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng → yêu cầu hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường đồng bộ.

• Quản trị hiện đại

  Hình thành chính phủ điện tử → tối ưu hóa chuỗi cung ứng toàn cầu → đổi mới mô hình kinh doanh trên nền tảng số.

Sự tác động của các cuộc cách mạng công nghiệp đã tạo tiền đề cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế toàn cầu theo hướng văn minh.

b) Các mô hình công nghiệp hóa

Công nghiệp hóa là quy luật phổ biến để một nước nông nghiệp tiến lên công nghiệp hiện đại với năng suất lao động xã hội cao.

Lựa chọn mô hình phù hợp giúp quốc gia tối ưu hóa nguồn lực nội tại và tranh thủ vốn, công nghệ từ các nước phát triển.

2. Nội dung công nghiệp hóa tại Việt Nam

Đối với nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội như Việt Nam, đây là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt thời kỳ quá độ.

a) Tính tất yếu và đặc điểm

Quá trình này giúp nâng cao năng suất lao động, cải thiện đời sống nhân dân và tạo nền tảng vững chắc cho an ninh quốc phòng.

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quy luật phổ biến của sự phát triển lực lượng sản xuất mà mọi quốc gia quá độ đều phải thực hiện.

Đặc điểm của quá trình này tại Việt Nam mang tính đặc thù do bối cảnh thời đại và mục tiêu định hướng chính trị của Nhà nước.

• Tiến hành theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Gắn liền với phát triển kinh tế tri thức.
• Thực hiện trong điều kiện kinh tế thị trường.
• Đặt trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng.

Việc gắn liền với kinh tế tri thức giúp Việt Nam không chỉ hiện đại hóa máy móc mà còn hiện đại hóa trình độ tư duy của người lao động.

b) Nhiệm vụ thực hiện trọng tâm

Nội dung bao gồm tạo lập các điều kiện chuyển đổi đồng bộ và thực hiện các nhiệm vụ chiến lược về tổ chức sản xuất xã hội.

1. Chuẩn bị điều kiện

   Đổi mới tư duy phát triển → hoàn thiện thể chế kinh tế → huy động hiệu quả nguồn vốn và nhân lực.

2. Nhiệm vụ chuyển đổi

   Ứng dụng khoa học công nghệ → thay thế dần lao động thủ công bằng máy móc và công nghệ tự động hóa.

3. Cơ cấu lại kinh tế

   Tăng tỷ trọng ngành công nghiệp, dịch vụ → giảm tỷ trọng nông nghiệp nhưng tăng giá trị nông sản.

4. Hoàn thiện quan hệ

   Củng cố sở hữu và phân phối → tạo động lực tinh thần và vật chất giải phóng sức sản xuất.

Thách thức từ cách mạng 4.0 đòi hỏi Việt Nam phải tập trung vào các định hướng cụ thể để thích ứng với nền kinh tế số toàn cầu.

• Hạ tầng số và Thể chế

  Xây dựng hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia → phát triển mạng 5G và hệ sở dữ liệu dùng chung → số hóa quản trị công.

• Nông nghiệp và Nhân lực

  Ứng dụng công nghệ sinh học và nông nghiệp sạch → đào tạo nhân tài đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế → gắn học tập với thực tế.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để làm chủ công nghệ mới và vận hành các mô hình kinh doanh hiện đại.