Kiến thức chương 4 - Phân Tích Hoạt Động Kinh Doanh HCE

4.1. Phân tích chung tình hình giá thành

4.1.1. Khái niệm và ý nghĩa

Khái niệm: Trong quá trình sản xuất, các yếu tố đầu vào như lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động bị tiêu hao để tạo ra sản phẩm, qua đó hình thành chi phí sản xuất và giá thành. Giá thành là thước đo mức hao phí tính cho sản phẩm hoàn thành trong phạm vi nhất định (doanh nghiệp, phân xưởng, đơn hàng…).

Ý nghĩa quản trị:

• Là căn cứ xây dựng định giá, kế hoạch lợi nhuận và cạnh tranh trên thị trường.
• Phản ánh trình độ tổ chức – kỹ thuật: định mức vật tư, năng suất lao động, mức sử dụng máy móc, chất lượng quản lý.
• Là “vùng nhạy cảm” của hiệu quả: cùng doanh thu, doanh nghiệp có giá thành thấp hơn sẽ có biên lợi nhuận cao hơn và khả năng linh hoạt về giá.

4.1.2. Phân tích biến động giá thành toàn bộ sản phẩm hàng hóa

Mục tiêu: Xác định mức tăng/giảm giá thành so với kế hoạch/kỳ trước và nguyên nhân theo từng hướng:

• Biến động do khối lượng: sản lượng tăng/giảm làm phân bổ chi phí cố định khác đi.
• Biến động do đơn giá/định mức vật tư: thay đổi giá mua, thay đổi định mức tiêu hao, chất lượng vật tư, tỷ lệ hao hụt – phế liệu.
• Biến động do lao động: bậc thợ, năng suất, thời gian hữu ích, cơ cấu ca kíp, làm thêm giờ.
• Biến động do sản xuất chung: khấu hao, sửa chữa, năng lượng, công cụ dụng cụ, quản lý phân xưởng; ảnh hưởng của mức sử dụng công suất và tổ chức sản xuất.
• Biến động do cơ cấu sản phẩm: chuyển dịch sang dòng hàng có chi phí đơn vị cao/thấp khác nhau.

Cách làm (không công thức):

1. Lập bảng tổng giá thành và cơ cấu theo khoản mục cho kế hoạch và thực hiện.
2. Chỉ rõ khoản mục nào tăng/giảm nhiều nhất và ước lượng nguyên nhân chủ đạo (giá, định mức, năng suất, công suất, cơ cấu…).
3. Phân tích theo đơn vị chịu phí (sản phẩm, đơn hàng, phân xưởng) để tìm điểm nóng.
4. Kết luận tác động đến lợi nhuận và giá bán; đưa ra ưu tiên hành động ngắn hạn và dài hạn.

4.1.3. Phân tích thực hiện kế hoạch hạ giá thành sản phẩm so sánh được

Sản phẩm so sánh được là các sản phẩm có cùng đặc tính kỹ thuật – quy cách, có thể so sánh chi phí đơn vị qua các kỳ.

Quy trình gợi ý:

1. Chọn danh mục sản phẩm so sánh; thống nhất quy cách, đơn vị tính, điều kiện giao nhận.
2. Đối chiếu chi phí đơn vị giữa kế hoạch và thực hiện; chỉ ra mức hạ (hoặc tăng) theo từng khoản mục.
3. Gắn nguyên nhân với biện pháp:
   • Nguyên vật liệu: chuẩn hóa – tối ưu hóa định mức, quản trị hao hụt, nâng chất lượng đầu vào, cải tiến sơ đồ cắt/gia công.
   • Lao động: nâng năng suất, giảm thời gian chuyển đổi, đào tạo đa kỹ năng, bố trí ca hợp lý.
   • Sản xuất chung: bảo trì dự phòng, tiết kiệm năng lượng, cân bằng chuyền, tăng hệ số sử dụng máy.
4. Rút kinh nghiệm tổ chức – kỹ thuật để củng cố kết quả hạ giá thành ở kỳ sau.

4.1.4. Chỉ tiêu mức chi phí trên một đơn giá trị sản lượng

Khái niệm & ý nghĩa: Đây là chỉ tiêu phản ánh bao nhiêu chi phí doanh nghiệp phải bỏ ra để tạo ra một đơn giá trị sản lượng. Chỉ tiêu càng thấp cho thấy hiệu quả sử dụng chi phí càng cao.

Cách sử dụng:

• Theo dõi toàn doanh nghiệp và theo đơn vị (phân xưởng, trung tâm chi phí) để phát hiện nơi tiêu phí cao.
• So sánh theo thời gian (kế hoạch – thực hiện – kỳ trước) và theo đơn vị tương đương (quy đổi mặt bằng giá) để tránh nhiễu.
• Liên hệ với chính sách giá bán và chiến lược sản phẩm: dòng hàng chi phí thấp là biên lợi nhuận an toàn hơn khi thị trường biến động.

4.2. Phân tích thực hiện kế hoạch trên một số khoản mục chi phí chủ yếu

4.2.1. Nguyên vật liệu trực tiếp

Góc nhìn phân tích:

• Cung ứng: đúng hẹn, đúng chất lượng, đúng chủng loại; rủi ro giao trễ – đổi mã – thiếu đồng bộ.
• Giá mua và điều khoản: biến động nhà cung cấp, incoterms, chi phí logistics.
• Sử dụng: chênh lệch định mức, hao hụt, phế liệu, thay thế vật tư không đúng quy cách; hiệu quả sơ đồ cắt/gia công.
• Cơ cấu sản phẩm: dịch chuyển sang dòng hàng vật tư “nặng” hay “nhẹ”.

Cách làm: lập bảng vật tư chính theo kế hoạch – thực hiện (khối lượng, tỷ lệ đạt chất lượng, mức tiêu hao), chỉ ra mã vật tư vượt định mức, xác định lý do và đề xuất hành động.

Biện pháp: hợp đồng khung, chuẩn hóa mã và BOM, quản trị tồn kho an toàn – điểm đặt hàng lại, cải tiến dụng cụ – jig – khuôn, tối ưu quy trình cấp phát/thu hồi.

4.2.2. Tiền lương trực tiếp

Góc nhìn phân tích:

• Quỹ lương và đơn giá nhân công theo bậc thợ, ca kíp; tỷ trọng làm thêm giờ.
• Năng suất và thời gian hữu ích; tổn thất do chờ việc, đổi mẫu, sự cố.
• Tổ chức: định biên, bố trí người – máy, đào tạo đa kỹ năng, chính sách khuyến khích.

Cách làm: so sánh kế hoạch – thực hiện theo dây chuyền/nhóm sản phẩm; chỉ ra nơi chi phí lao động cao bất thường so với sản lượng/giá trị tạo ra; gắn nguyên nhân với biện pháp cụ thể.

Biện pháp: tối ưu bố trí chuyền, chuẩn hóa thao tác, giảm thời gian chuyển đổi, kịch bản ca kíp linh hoạt, cơ chế thưởng theo năng suất và chất lượng.

4.2.3. Chi phí sản xuất chung

Phạm vi: khấu hao, sửa chữa, năng lượng, nước – khí – hơi, công cụ dụng cụ, bảo hộ, chi phí quản lý phân xưởng…

Góc nhìn phân tích:

• Tính chất chi phí: phần ổn định theo thời gian so với phần biến đổi theo sản lượng.
• Mức sử dụng công suất: dừng máy, chạy dưới tải, đổi mã hàng dồn dập gây phân bổ kém hiệu quả.
• Tiết kiệm năng lượng và bảo trì: rò rỉ, thất thoát, thiết bị kém hiệu suất.
• Phân bổ: nguyên tắc và tiêu thức phân bổ có phản ánh đúng mức tiêu dùng nguồn lực hay không.

Biện pháp: bảo trì dự phòng, tối ưu lịch sản xuất, đo lường năng lượng theo điểm nút, chuẩn hóa tiêu thức phân bổ, loại bỏ chi phí không tạo giá trị.

4.3. Khung báo cáo – biểu mẫu gợi ý (không công thức)

• Bảng 1 – Giá thành tổng thể: kế hoạch vs thực hiện; cơ cấu theo khoản mục; ghi rõ khoản mục tăng/giảm nhiều nhất và nguyên nhân.
• Bảng 2 – Hạ giá thành sản phẩm so sánh được: danh mục sản phẩm, chi phí đơn vị kế hoạch vs thực hiện, mức hạ/tăng, nguyên nhân và biện pháp duy trì.
• Bảng 3 – Chi phí theo trung tâm: NVL trực tiếp, lương trực tiếp, sản xuất chung theo phân xưởng/dây chuyền; cột “hành động khắc phục”.
• Bảng 4 – Chỉ tiêu chi phí trên một đơn giá trị sản lượng: theo thời gian và theo đơn vị; cột bình luận về chính sách giá và cơ cấu sản phẩm.