Chương 1 - Giới thiệu: Định nghĩa, Mục đích và Cấu trúc

1. Giới thiệu

Hướng dẫn về Tổng quan Kiến thức Phân tích Kinh doanh (BABOK® Guide) là một tiêu chuẩn toàn cầu nhằm định nghĩa ngành nghề phân tích kinh doanh và cung cấp các phương pháp thực hành được chấp nhận chung. Nó mô tả các lĩnh vực kiến thức, nhiệm vụ, năng lực, kỹ thuật và các góc nhìn khác nhau trong phân tích kinh doanh, đồng thời giúp các chuyên gia và nhà tuyển dụng hiểu rõ hơn về vai trò này.

1.1. Mục đích của BABOK® Guide

Mục đích chính của BABOK® Guide là định nghĩa ngành nghề phân tích kinh doanh và cung cấp một tập hợp các phương pháp thực hành được chấp nhận chung. Nó giúp những người hành nghề thảo luận và định nghĩa các kỹ năng cần thiết để thực hiện công việc phân tích kinh doanh một cách hiệu quả. BABOK® Guide cũng giúp những người làm việc với và tuyển dụng các nhà phân tích kinh doanh hiểu được các kỹ năng và kiến thức mà họ nên mong đợi từ một chuyên gia có kỹ năng.

Phân tích kinh doanh là một ngành nghề rộng lớn, trong đó các nhà phân tích kinh doanh có thể thực hiện công việc cho nhiều loại sáng kiến khác nhau trong một doanh nghiệp. Các nhà thực hành có thể sử dụng các năng lực, kiến thức, kỹ năng, thuật ngữ và thái độ khác nhau khi thực hiện các nhiệm vụ phân tích kinh doanh. BABOK® Guide là một khuôn khổ chung cho tất cả các góc nhìn, mô tả các nhiệm vụ phân tích kinh doanh được thực hiện để phân tích đúng một sự thay đổi hoặc đánh giá sự cần thiết của một sự thay đổi. Các nhiệm vụ có thể khác nhau về hình thức, thứ tự hoặc tầm quan trọng đối với từng nhà phân tích kinh doanh hoặc đối với các sáng kiến khác nhau.

Sáu lĩnh vực kiến thức của BABOK® Guide (Lập kế hoạch và Giám sát Phân tích Kinh doanh, Thu thập và Hợp tác, Quản lý Vòng đời Yêu cầu, Phân tích Chiến lược, Phân tích Yêu cầu và Định nghĩa Thiết kế (RADD), và Đánh giá Giải pháp) mô tả hoạt động phân tích kinh doanh như được áp dụng trong giới hạn của một dự án hoặc trong suốt quá trình phát triển doanh nghiệp và cải tiến liên tục.

Hình 1.1.1: Phân tích Kinh doanh Vượt ra Ngoài Dự án

Giải thích chi tiết: Biểu đồ này minh họa cách các lĩnh vực kiến thức phân tích kinh doanh (Phân tích Chiến lược, Phân tích Yêu cầu và Định nghĩa Thiết kế (RADD), và Đánh giá Giải pháp) hỗ trợ việc cung cấp giá trị kinh doanh ở ba giai đoạn: trước, trong và sau dự án. Nó phá vỡ quan niệm rằng các nhà phân tích kinh doanh chỉ hoạt động trong giai đoạn thực thi dự án.

• Giai đoạn Trước Dự án (Pre-Project) tập trung vào việc xác định vấn đề kinh doanh, cơ hội và mục tiêu chiến lược. Lĩnh vực kiến thức Phân tích Chiến lược (Strategy Analysis) là trọng tâm, giúp doanh nghiệp hiểu lý do cho sự thay đổi và xác định các lợi ích mong muốn.
• Giai đoạn Trong Dự án (Project) tập trung vào việc thiết kế và xây dựng giải pháp. Lĩnh vực kiến thức Phân tích Yêu cầu và Định nghĩa Thiết kế (RADD) là cốt lõi, nơi các yêu cầu được thu thập, phân tích và biến thành giải pháp cụ thể.
• Giai đoạn Sau Dự án (Post-Project) liên quan đến việc đánh giá kết quả của giải pháp đã triển khai. Lĩnh vực kiến thức Đánh giá Giải pháp (Solution Evaluation) giúp xác định xem giải pháp có đạt được mục tiêu kinh doanh và mang lại giá trị mong đợi hay không, đồng thời đề xuất cải tiến nếu cần.

Mối liên kết này cho thấy một dòng chảy giá trị kinh doanh logic, từ việc xác định nhu cầu chiến lược, đến việc triển khai giải pháp, và cuối cùng là đánh giá hiệu suất.

1.2. Phân tích Kinh doanh là gì?

Phân tích kinh doanh là hoạt động cho phép thay đổi trong một doanh nghiệp bằng cách định nghĩa nhu cầu và đề xuất các giải pháp mang lại giá trị cho các bên liên quan. Phân tích kinh doanh giúp một doanh nghiệp trình bày rõ ràng các nhu cầu và lý do cho sự thay đổi, cũng như thiết kế và mô tả các giải pháp có thể mang lại giá trị.

Phân tích kinh doanh được thực hiện trên nhiều sáng kiến khác nhau trong một doanh nghiệp, có thể mang tính chiến lược, chiến thuật hoặc vận hành. Nó có thể được thực hiện trong giới hạn của một dự án hoặc trong suốt quá trình phát triển doanh nghiệp và cải tiến liên tục. Nó có thể được sử dụng để hiểu trạng thái hiện tại, định nghĩa trạng thái tương lai và xác định các hoạt động cần thiết để chuyển từ trạng thái hiện tại sang trạng thái tương lai.

Phân tích kinh doanh có thể được thực hiện từ nhiều góc nhìn đa dạng, bao gồm: agile (linh hoạt), business intelligence (tình báo kinh doanh), information technology (công nghệ thông tin), business architecture (kiến trúc kinh doanh), và business process management (quản lý quy trình kinh doanh). Một góc nhìn có thể được coi là một ống kính mà qua đó người thực hành phân tích kinh doanh nhìn nhận các hoạt động công việc của họ dựa trên bối cảnh hiện tại.

1.3. Ai là một Nhà phân tích Kinh doanh?

Một nhà phân tích kinh doanh là bất kỳ người nào thực hiện các nhiệm vụ phân tích kinh doanh được mô tả trong BABOK® Guide, không kể chức danh công việc hay vai trò tổ chức của họ. Các nhà phân tích kinh doanh chịu trách nhiệm khám phá, tổng hợp và phân tích thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các công cụ, quy trình, tài liệu và các bên liên quan. Họ chịu trách nhiệm làm rõ nhu cầu thực tế của các bên liên quan để xác định các vấn đề và nguyên nhân cơ bản, đồng thời đóng vai trò trong việc điều chỉnh các giải pháp phù hợp với nhu cầu của các bên liên quan.

Các hoạt động mà các nhà phân tích kinh doanh thực hiện bao gồm:

• Hiểu các vấn đề và mục tiêu của doanh nghiệp.
• Phân tích nhu cầu và giải pháp.
• Đề xuất chiến lược.
• Thúc đẩy thay đổi.
• Tạo điều kiện hợp tác với các bên liên quan.

Các chức danh công việc phổ biến khác cho những người thực hiện phân tích kinh doanh bao gồm: Kiến trúc sư kinh doanh, Nhà phân tích hệ thống kinh doanh, Nhà phân tích dữ liệu, Nhà phân tích doanh nghiệp, Tư vấn quản lý, Nhà phân tích quy trình, Giám đốc sản phẩm, Chủ sở hữu sản phẩm, Kỹ sư yêu cầu và Nhà phân tích hệ thống.

1.4. Cấu trúc của BABOK® Guide

Nội dung cốt lõi của BABOK® Guide bao gồm các nhiệm vụ phân tích kinh doanh được tổ chức thành các lĩnh vực kiến thức. Các lĩnh vực kiến thức là một tập hợp các nhiệm vụ có mối liên hệ logic (nhưng không theo trình tự). Các phần Khái niệm Chính về Phân tích Kinh doanh, Năng lực Nền tảng, Kỹ thuật và Góc nhìn tạo thành nội dung mở rộng trong BABOK® Guide giúp hướng dẫn các nhà phân tích kinh doanh thực hiện tốt hơn các nhiệm vụ phân tích kinh doanh.

• Khái niệm Chính về Phân tích Kinh doanh (Business Analysis Key Concepts): định nghĩa các thuật ngữ chính cần thiết để hiểu tất cả các nội dung khác trong BABOK® Guide.
• Năng lực Nền tảng (Underlying Competencies): mô tả các hành vi, đặc điểm, kiến thức và phẩm chất cá nhân hỗ trợ việc thực hành phân tích kinh doanh hiệu quả.
• Kỹ thuật (Techniques): cung cấp phương tiện để thực hiện các nhiệm vụ phân tích kinh doanh, bao gồm các kỹ thuật phổ biến và được thực hành rộng rãi nhất.
• Góc nhìn (Perspectives): mô tả các quan điểm khác nhau về phân tích kinh doanh, giúp các nhà phân tích kinh doanh làm việc từ các quan điểm khác nhau thực hiện tốt hơn các nhiệm vụ phân tích kinh doanh.

1.4.1. Khái niệm Chính

Chương này cung cấp sự hiểu biết cơ bản về các ý tưởng trung tâm cần thiết để hiểu BABOK® Guide. Nó bao gồm:

• Mô hình Khái niệm Cốt lõi Phân tích Kinh doanh™ (BACCM™).
• Các Thuật ngữ Chính (Key Terms).
• Sơ đồ Phân loại Yêu cầu (Requirements Classification Schema).
• Các Bên liên quan (Stakeholders).
• Yêu cầu và Thiết kế (Requirements and Design).

1.4.2. Các Lĩnh vực Kiến thức

Các lĩnh vực kiến thức đại diện cho các lĩnh vực chuyên môn phân tích kinh doanh cụ thể bao gồm nhiều nhiệm vụ. Sáu lĩnh vực kiến thức là:

• Lập kế hoạch và Giám sát Phân tích Kinh doanh (Business Analysis Planning and Monitoring): Mô tả các nhiệm vụ để tổ chức và điều phối nỗ lực của các nhà phân tích kinh doanh và các bên liên quan.
• Thu thập và Hợp tác (Elicitation and Collaboration): Mô tả các nhiệm vụ để chuẩn bị, tiến hành các hoạt động thu thập thông tin và xác nhận kết quả.
• Quản lý Vòng đời Yêu cầu (Requirements Life Cycle Management): Mô tả các nhiệm vụ để quản lý và duy trì thông tin yêu cầu và thiết kế từ khi hình thành đến khi ngừng sử dụng.
• Phân tích Chiến lược (Strategy Analysis): Mô tả công việc phân tích kinh doanh để xác định một nhu cầu có tầm quan trọng chiến lược hoặc chiến thuật và điều chỉnh chiến lược thay đổi.
• Phân tích Yêu cầu và Định nghĩa Thiết kế (Requirements Analysis and Design Definition): Mô tả các nhiệm vụ để cấu trúc, tổ chức các yêu cầu, chỉ rõ và mô hình hóa chúng, xác định các lựa chọn giải pháp và ước tính giá trị tiềm năng.
• Đánh giá Giải pháp (Solution Evaluation): Mô tả các nhiệm vụ để đánh giá hiệu suất và giá trị được cung cấp bởi một giải pháp đang được sử dụng.

Hình 1.4.1: Mối quan hệ giữa các Lĩnh vực Kiến thức

Giải thích chi tiết: Biểu đồ này minh họa rằng sáu lĩnh vực kiến thức trong BABOK® Guide không hoạt động độc lập mà có mối quan hệ tương tác và hỗ trợ lẫn nhau. Chúng không nhất thiết phải được thực hiện theo một trình tự tuyến tính mà có thể được thực hiện một cách lặp lại hoặc đồng thời.

• Lập kế hoạch và Giám sát Phân tích Kinh doanh thường được coi là nền tảng, cung cấp hướng dẫn cho tất cả các hoạt động khác.
• Thu thập và Hợp tác tạo ra thông tin đầu vào quan trọng cho Phân tích Yêu cầu và Định nghĩa Thiết kế.
• Quản lý Vòng đời Yêu cầu liên tục quản lý các yêu cầu và thiết kế trong suốt vòng đời dự án.
• Phân tích Chiến lược định hướng cho toàn bộ sáng kiến, cung cấp bối cảnh cho việc xác định yêu cầu và thiết kế.
• Đánh giá Giải pháp đánh giá hiệu suất của giải pháp và có thể cung cấp phản hồi trở lại các lĩnh vực khác để điều chỉnh hoặc cải tiến.

Mối quan hệ này thể hiện sự linh hoạt và tính tổng thể của phương pháp phân tích kinh doanh của BABOK, cho phép các nhà phân tích điều chỉnh cách tiếp cận dựa trên nhu cầu cụ thể của từng dự án và tổ chức.

1.4.3. Các Nhiệm vụ

Một nhiệm vụ là một phần công việc riêng biệt có thể được thực hiện một cách chính thức hoặc không chính thức. BABOK® Guide định nghĩa một danh sách các nhiệm vụ phân tích kinh doanh được nhóm vào các lĩnh vực kiến thức. Các nhà phân tích kinh doanh có thể thực hiện các nhiệm vụ từ tất cả các lĩnh vực kiến thức một cách tuần tự, lặp lại hoặc đồng thời. BABOK® Guide không quy định một quy trình hoặc thứ tự cố định.

Mỗi nhiệm vụ được trình bày theo định dạng sau: Mục đích, Mô tả, Đầu vào, Các yếu tố, Hướng dẫn/Công cụ, Kỹ thuật, Các bên liên quan và Đầu ra.

• Mục đích: Mô tả ngắn gọn lý do thực hiện nhiệm vụ.
• Mô tả: Giải thích chi tiết hơn về nhiệm vụ, lý do thực hiện và những gì nó nên đạt được.
• Đầu vào: Liệt kê thông tin cần thiết để bắt đầu một nhiệm vụ.
• Các yếu tố: Mô tả các khái niệm chính cần thiết để hiểu cách thực hiện nhiệm vụ.
• Hướng dẫn và Công cụ: Liệt kê các tài nguyên cần thiết để chuyển đổi đầu vào thành đầu ra.
• Kỹ thuật: Liệt kê các kỹ thuật có thể được sử dụng để thực hiện nhiệm vụ.
• Các bên liên quan: Liệt kê các bên liên quan có khả năng tham gia vào nhiệm vụ.
• Đầu ra: Mô tả kết quả được tạo ra bằng cách thực hiện nhiệm vụ.

1.4.4. Năng lực Nền tảng

Các năng lực nền tảng phản ánh kiến thức, kỹ năng, hành vi, đặc điểm và phẩm chất cá nhân giúp một người thực hiện thành công vai trò của nhà phân tích kinh doanh. Mặc dù không phải là độc nhất đối với ngành nghề này, nhưng việc thành thạo chúng rất quan trọng.

Các năng lực nền tảng có cấu trúc sau:

• Mục đích: Mô tả lý do tại sao năng lực này lại có lợi.
• Định nghĩa: Mô tả các kỹ năng và chuyên môn liên quan.
• Các Thước đo Hiệu quả: Mô tả cách xác định liệu một người có đang thể hiện các kỹ năng này hay không.

1.4.5. Kỹ thuật

Các kỹ thuật cung cấp thông tin bổ sung về các cách thức mà một nhiệm vụ có thể được thực hiện. Danh sách các kỹ thuật trong BABOK® Guide không phải là toàn diện; các nhà phân tích kinh doanh được khuyến khích sửa đổi hoặc thiết kế các kỹ thuật mới.

Các kỹ thuật có cấu trúc sau:

• Mục đích: Mô tả kỹ thuật được sử dụng để làm gì và trong những trường hợp nào nó áp dụng nhất.
• Mô tả: Mô tả kỹ thuật là gì và cách nó được sử dụng.
• Các Yếu tố: Mô tả các khái niệm chính cần thiết để hiểu cách sử dụng kỹ thuật.
• Các Lưu ý khi Sử dụng: Mô tả các điều kiện mà kỹ thuật có thể hiệu quả hơn hoặc kém hiệu quả hơn.

1.4.6. Các Góc nhìn

Các góc nhìn được sử dụng để tập trung vào các nhiệm vụ và kỹ thuật cụ thể theo bối cảnh của sáng kiến. Các góc nhìn được bao gồm trong BABOK® Guide là: Agile, Business Intelligence, Information Technology, Business Architecture và Business Process Management. Các góc nhìn này không loại trừ lẫn nhau và một sáng kiến có thể sử dụng nhiều hơn một góc nhìn.

Các góc nhìn có cấu trúc sau:

• Phạm vi thay đổi: Mô tả những phần nào của doanh nghiệp mà sự thay đổi bao gồm và mức độ tác động của nó.
• Phạm vi Phân tích Kinh doanh: Mô tả các bên liên quan chính, vai trò của nhà phân tích kinh doanh và các kết quả mong đợi.
• Các Phương pháp luận, Cách tiếp cận và Kỹ thuật: Mô tả các phương pháp, cách tiếp cận hoặc kỹ thuật phổ biến và cụ thể cho góc nhìn đó.
• Các Năng lực Nền tảng: Mô tả các năng lực nền tảng phổ biến nhất trong góc nhìn.
• Tác động đến các Lĩnh vực Kiến thức: Mô tả cách các lĩnh vực kiến thức được áp dụng hoặc sửa đổi.

Thuật ngữ chuyên ngành

- BABOK® Guide — Hướng dẫn về Tổng quan Kiến thức Phân tích Kinh doanh — Tiêu chuẩn toàn cầu cho hoạt động phân tích kinh doanh. 
- Business Analysis — Phân tích kinh doanh — Hoạt động cho phép thay đổi trong một doanh nghiệp bằng cách định nghĩa nhu cầu và đề xuất các giải pháp mang lại giá trị. 
- Knowledge Area — Lĩnh vực kiến thức — Một tập hợp các nhiệm vụ có mối liên hệ logic trong phân tích kinh doanh. 
- Task — Nhiệm vụ — Một phần công việc riêng biệt được thực hiện như một phần của phân tích kinh doanh. 
- Underlying Competencies — Năng lực nền tảng — Các kỹ năng, kiến thức, hành vi và phẩm chất cá nhân cần thiết để thực hiện phân tích kinh doanh hiệu quả. 
- Techniques — Kỹ thuật — Các phương tiện hoặc cách thức để thực hiện các nhiệm vụ phân tích kinh doanh. 
- Perspective — Góc nhìn — Một quan điểm hoặc ống kính mà qua đó người thực hành phân tích kinh doanh nhìn nhận các hoạt động công việc của họ dựa trên bối cảnh hiện tại. 
- Stakeholders — Các bên liên quan — Bất kỳ người nào có liên quan hoặc bị ảnh hưởng bởi một sáng kiến. 
- Solution Evaluation — Đánh giá Giải pháp — Lĩnh vực kiến thức liên quan đến việc đánh giá hiệu suất và giá trị của một giải pháp đã triển khai. 
- Strategy Analysis — Phân tích Chiến lược — Lĩnh vực kiến thức liên quan đến việc xác định nhu cầu kinh doanh có tầm quan trọng chiến lược hoặc chiến thuật. 
- Requirements Analysis and Design Definition (RADD) — Phân tích Yêu cầu và Định nghĩa Thiết kế — Lĩnh vực kiến thức liên quan đến việc cấu trúc, tổ chức các yêu cầu và thiết kế giải pháp.