Kiến thức chương 2 - Quản lý nhà nước về kinh tế – NEU

1. QUY LUẬT

1.1. Định nghĩa về quy luật

Trong quản lý kinh tế, việc hiểu rõ quy luật là nền tảng cốt yếu để đưa ra các quyết định điều hành đúng đắn. Quy luật được phân định rõ giữa khái niệm chung và khái niệm đặc thù trong kinh tế như sau:

1.1.1. Định nghĩa quy luật nói chung: Là mối liên hệ nhân quả, mang tính bản chất, tất nhiên, phổ biến và bền vững. Nó lặp đi lặp lại trong các sự vật, hiện tượng khi các điều kiện tồn tại vẫn còn.
1.1.2. Định nghĩa quy luật kinh tế: Là những mối liên hệ nhân quả, bản chất, phổ biến, tồn tại trong các hiện tượng kinh tế ở những thời điểm nhất định khi điều kiện tồn tại của nó vẫn còn. Ví dụ: Sự tồn tại của sản xuất hàng hóa tất yếu dẫn đến sự vận động của quy luật giá trị.

1.2. Tính khách quan của các quy luật

Đây là đặc điểm quan trọng nhất mà sinh viên cần nhớ để tránh các tư duy chủ quan duy ý chí trong quản lý:

1.2.1. Con người không thể tự tạo ra, bãi bỏ hay thay thế các quy luật khách quan.
1.2.2. Kết quả hoạt động của quy luật không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người.
1.2.3. Tuy nhiên, thừa nhận tính khách quan không có nghĩa là phủ nhận vai trò của con người. Con người có thể nhận biết và vận dụng quy luật vào thực tiễn để phục vụ lợi ích xã hội.

1.3. Đặc điểm của các quy luật kinh tế

Để dễ dàng ôn tập, chúng ta có thể so sánh quy luật kinh tế với quy luật tự nhiên qua bảng sau:

Một điểm lưu ý đặc biệt: Các quy luật kinh tế không hoạt động riêng lẻ mà tạo thành một hệ thống. Trong đó, quy luật kinh tế cơ bản đóng vai trò là hạt nhân, xác định bản chất và định hướng hoạt động cho các quy luật khác trong cùng một hệ thống.

1.4. Cơ chế vận dụng các quy luật

4.1. Khái niệm: Là một quá trình từ khâu nhận thức quy luật đến việc tạo ra các điều kiện và kết hợp hài hòa các lợi ích xã hội để quy luật phát huy tác dụng.
4.2. Đặc điểm của cơ chế vận dụng: Bao gồm tính bao quát toàn diện, tính thống nhất trong cả nền kinh tế, tính đồng bộ nhịp nhàng giữa các yếu tố và sự kết hợp giữa tính khoa học với tính cách mạng.
4.3. Nội dung thực hiện:
a. Nhận biết quy luật: Có thể nhận biết bằng kinh nghiệm (lâu dài, phạm vi hẹp) hoặc bằng hệ thống lý luận khoa học (nhanh chóng, phạm vi ứng dụng rộng lớn).
b. Tổ chức các điều kiện chủ quan: Thiết lập môi trường thuận lợi để quy luật phát sinh tác dụng.
c. Điều chỉnh hệ thống: Thu thập thông tin về các sai phạm, ách tắc để đưa ra các quyết định điều chỉnh kịp thời.

1.5. Các loại quy luật

1.5.1. Các quy luật kinh tế: Quy luật giá trị (cơ bản của sản xuất hàng hóa), quy luật cung cầu (điều tiết giá cả), quy luật cạnh tranh (thúc đẩy cải tiến sản phẩm và hạ giá thành).
1.5.2. Các quy luật tâm lý xã hội: Quy luật về tính khí (4 loại: nóng, lạnh, hoạt, ưu tư), quy luật nhu cầu (vật chất, tinh thần, tự thể hiện), quy luật lợi ích.
1.5.3. Các quy luật mang tính tổng quát: Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất; quy luật mục tiêu phát triển kinh tế quốc gia; quy luật phân hóa xã hội.

2. CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ CỦA NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ

2.1. Định nghĩa và yêu cầu

Nguyên tắc quản lý là các quy tắc chỉ đạo, tiêu chuẩn hành vi mà cơ quan quản lý nhà nước phải tuân thủ. Các nguyên tắc này phải đảm bảo:

- Phù hợp với mục tiêu quản lý.
- Phản ánh đúng tính chất các quan hệ quản lý.
- Đảm bảo tính hệ thống, nhất quán và được bảo đảm bằng pháp luật.

2.2. Các nguyên tắc cụ thể

2.2.1. Thống nhất lãnh đạo chính trị và kinh tế: Đây là nguyên tắc ưu tiên chính trị, trong đó Đảng vạch ra đường lối và Nhà nước thực hiện vai trò điều hành, quản lý cụ thể. Chính trị là phương tiện mạnh mẽ tác động đến kinh tế.
2.2.2. Tập trung dân chủ: Kết hợp chặt chẽ giữa sự chỉ đạo tập trung thống nhất của Trung ương với việc phát huy tính chủ động, sáng tạo của địa phương và cơ sở. Đối lập với tập trung quan liêu và phân tán cục bộ.
2.2.3. Kết hợp hài hòa các loại lợi ích xã hội: Trọng tâm là kết hợp 3 loại lợi ích: Nhà nước, tập thể và cá nhân. Lợi ích chính là động lực trực tiếp thúc đẩy con người lao động.
2.2.4. Kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo địa phương: Đảm bảo sự thống nhất giữa cơ cấu kinh tế ngành và cơ cấu kinh tế lãnh thổ.
2.2.5. Phân định và kết hợp chức năng quản lý nhà nước về kinh tế với chức năng quản lý kinh doanh của doanh nghiệp.

Bảng so sánh phân định chức năng quản lý:

2.2.6. Tiết kiệm và hiệu quả: Mọi sự tiết kiệm suy cho cùng đều là tiết kiệm thời gian. Yêu cầu đạt được kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất thông qua việc áp dụng kỹ thuật mới và tổ chức lao động khoa học.
2.2.7. Mở rộng hợp tác kinh tế đối ngoại: Theo nguyên tắc các bên cùng có lợi, tôn trọng độc lập chủ quyền, chủ động hội nhập nhưng không để chệch hướng xã hội chủ nghĩa.
2.2.8. Gắn phát triển kinh tế với phát triển văn hóa - xã hội: Thực hiện công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, không để phân cực giàu nghèo quá mức.
2.2.9. Pháp chế xã hội chủ nghĩa: Mọi hoạt động quản lý phải dựa trên pháp luật. Ba điều kiện thực hiện là: Hoàn thiện luật pháp, giáo dục pháp luật và xử lý nghiêm minh mọi vi phạm.

Lưu ý dành cho sinh viên: Khi làm bài thi, cần phân biệt rõ "Quy luật" là cái có sẵn khách quan, còn "Nguyên tắc" là cái do con người đặt ra dựa trên việc nhận thức các quy luật đó. Việc áp dụng sai nguyên tắc thường bắt nguồn từ việc nhận thức chưa đúng hoặc cố tình làm trái quy luật kinh tế khách quan.

Để tính toán hiệu quả kinh tế đơn giản, chúng ta thường sử dụng công thức tổng quát:

$H = \frac{K}{C}$

Trong đó:
- H: Hiệu quả kinh tế
- K: Kết quả thu được
- C: Chi phí bỏ ra