KT C2 - Đạo Đức Kinh Doanh Và Văn Hóa Doanh Nghiệp HCE

2.1. CÁC KHÍA CẠNH THỂ HIỆN ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

• 2.1.1. Xem xét trong các chức năng của doanh nghiệp

  • Đạo đức trong quản trị nguồn nhân lực
    • Tuyển dụng, bổ nhiệm, sử dụng lao động:
      • Phân biệt đối xử: Vấn đề đạo đức nan giải nhất là tình trạng phân biệt đối xử, tức là không cho phép một người được hưởng lợi ích nhất định vì những định kiến về chủng tộc, giới tính, tôn giáo, tuổi tác, v.v.. Quyết định dựa trên phân biệt đối xử thay vì năng lực thực hiện công việc ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người lao động..
      • Quyền riêng tư: Người quản lý có quyền thu thập thông tin về ứng viên, nhưng sẽ là phi đạo đức nếu can thiệp quá sâu vào đời tư, tiết lộ bệnh án, hay sử dụng tên tuổi họ vì mục đích thương mại khác..
      • Bóc lột lao động: Việc sử dụng chất xám của chuyên gia nhưng không đãi ngộ xứng đáng là một hình thức bóc lột tiêu cực..
    • Đánh giá người lao động:
      • Hành vi hợp đạo đức là không đánh giá người lao động trên cơ sở
         định kiến, tức là gán đặc điểm của một nhóm người cho một cá nhân..
      • Việc giám sát bằng phương tiện kỹ thuật (camera, ghi âm, kiểm soát máy tính) để đánh giá hiệu suất là hợp lý, nhưng nếu nhằm vào thông tin riêng tư hoặc để trù dập thì là vô đạo đức và có thể gây áp lực tâm lý bất lợi cho người lao động..
    • Bảo vệ người lao động:
      • Đảm bảo điều kiện lao động an toàn là hoạt động có đạo đức nhất.. Người lao động có quyền làm việc trong một môi trường an toàn..
      • Người quản lý sẽ bị coi là vô đạo đức nếu không trang bị đầy đủ thiết bị an toàn, che giấu thông tin về mối nguy hiểm, hoặc bắt buộc nhân viên làm công việc nguy hiểm mà không cho họ cơ hội từ chối..
  • Đạo đức trong marketing
    • Nguyên tắc: Quan điểm quản trị marketing ưu việt nhất là marketing đạo đức xã hội, tức là cân bằng giữa việc thỏa mãn nhu cầu khách hàng, lợi ích doanh nghiệp và lợi ích lâu dài của xã hội..
    • Các biện pháp marketing phi đạo đức:
      • Quảng cáo phi đạo đức: Bao gồm việc nói phóng đại, che giấu sự thật, lừa gạt, hoặc lôi kéo người tiêu dùng vào chủ nghĩa tiêu dùng (tin rằng mọi vấn đề đều có thể giải quyết bằng tiêu dùng).. Các quảng cáo nhằm vào đối tượng nhạy cảm như trẻ em, người nghèo cũng bị coi là phi đạo đức..
      • Bán hàng phi đạo đức: Gồm các thủ đoạn như ghi "giảm giá" cho một mức giá chưa bao giờ tồn tại; bao gói và dán nhãn lừa gạt; chiến thuật "nhử và chuyển kênh" (dẫn dụ khách bằng một món hời rồi ép mua sản phẩm khác đắt hơn); bán hàng dưới chiêu bài nghiên cứu thị trường để thu thập thông tin cá nhân..
      • Thủ đoạn với đối thủ cạnh tranh: Bao gồm cố định giá cả (thỏa thuận bán cùng một mức giá), phân chia thị trường, và bán phá giá (bán dưới giá thành để triệt hạ đối thủ)..
  • Đạo đức trong hoạt động kế toán, tài chính
    • Kế toán: Do tính chất nhạy cảm, đây là lĩnh vực có nhiều nguy cơ về đạo đức.. Các vấn đề bao gồm:
      • Ngoại vi: Cung cấp số liệu tài chính sai lệch cho cơ quan thuế, nhà đầu tư, cổ đông..
      • Nội bộ: Lạm dụng quyền hạn trong việc phân bổ nguồn lực tài chính để tư lợi..
    • Kiểm toán: Bản chất của kiểm toán là sự kiểm tra độc lập từ bên ngoài.. Các quy tắc đạo đức cơ bản của nghề này bao gồm:
       độc lập, chính trực, khách quan, năng lực chuyên môn, tính bảo mật, và tư cách nghề nghiệp..
    • Tài chính: Các vấn đề đạo đức bao gồm tính chính xác của các báo cáo tài chính và các quyết định đầu tư có trách nhiệm xã hội.. Các nhà đầu tư ngày càng hướng vào các doanh nghiệp hoạt động có trách nhiệm, và áp lực từ họ là một động lực lớn cho cải cách của doanh nghiệp..

• 2.1.2. Xem xét trong quan hệ với các đối tượng hữu quan

  
  Đối tượng hữu quan là những cá nhân hay nhóm có ảnh hưởng đến sự sống còn của doanh nghiệp.. Doanh nghiệp phải cố gắng cân bằng lợi ích của các bên, nhưng điều này thường dẫn đến những tình huống nan giải về đạo đức..

  • Chủ sở hữu:
    • Họ là người cung cấp nguồn lực và có quyền kiểm soát doanh nghiệp..
    • Mâu thuẫn đạo đức nảy sinh từ
       lý thuyết về đại diện, khi người quản lý (người thụ ủy) có thể hành động vì lợi ích cá nhân thay vì lợi ích của chủ sở hữu (người chủ)..
    • Các vấn đề khác bao gồm nghĩa vụ của giám đốc đối với chủ sở hữu khi công ty bị thâu tóm hoặc sáp nhập, có thể mâu thuẫn với lợi ích cá nhân của chính giám đốc..
  • Người lao động:
    • Cáo giác (Whistle-blowing): Là việc một thành viên công bố thông tin về các hành vi bất hợp pháp hoặc vô đạo đức của doanh nghiệp.. Đây là một quyết định khó khăn, đặt người lao động vào mâu thuẫn giữa lòng trung thành với công ty và trách nhiệm bảo vệ lợi ích xã hội..
    • Bí mật thương mại: Là những thông tin kinh doanh không được nhiều người biết nhưng mang lại lợi thế cạnh tranh.. Người lao động có nghĩa vụ bảo mật, nhưng việc ngăn cản họ sử dụng kiến thức, kinh nghiệm tích lũy được có thể vi phạm quyền sở hữu trí tuệ của họ..
    • Lạm dụng của công, phá hoại ngầm: Khi bị đối xử thiếu đạo đức, nhân viên có thể có hành vi phá hoại hoặc sử dụng tài sản công ty (điện thoại, thiết bị) cho mục đích cá nhân..
  • Khách hàng:
    • Khách hàng là đối tượng quyết định sự thành bại của doanh nghiệp..
    • Các vấn đề đạo đức điển hình liên quan đến họ là quảng cáo phi đạo đức, thủ đoạn marketing lừa gạt, và đặc biệt là
       an toàn sản phẩm..
    • Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về mọi thiệt hại gây ra cho khách hàng từ sản phẩm không an toàn, bao gồm nghĩa vụ cẩn thận trong thiết kế, sản xuất và cảnh báo trước về các rủi ro có thể xảy ra..
  • Đối thủ cạnh tranh:
    • Cạnh tranh lành mạnh là cần thiết và được pháp luật bảo vệ..
    • Cạnh tranh không lành mạnh bao gồm các hành vi như thông đồng để ép giá, độc quyền;
       ăn cắp bí mật thương mại; hoặc sử dụng các biện pháp thiếu văn hóa để hạ uy tín của đối thủ..

2.2. XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

• 2.2.1. Phân tích hành vi đạo đức

  • Có thể sử dụng
     Algorithm đạo đức, một tập hợp các câu hỏi logic, để phân tích một hành vi.. Các nhân tố cơ bản cần xem xét bao gồm:
    • Đối tượng hữu quan: Ai có liên quan?
    • Tác nhân: Vấn đề đạo đức là gì?
    • Động cơ: Sức mạnh nào thôi thúc hành động?
    • Mục đích: Kết quả mong muốn đạt được là gì?
    • Phương tiện: Cách thức hành động là gì?
    • Hệ quả: Tác động lan chuyền của hành động là gì?

• 2.2.2. Xây dựng đạo đức kinh doanh

  • Một chương trình tuân thủ đạo đức hiệu quả
    • Một chương trình đạo đức hiệu quả giúp doanh nghiệp giảm thiểu nguy cơ bị phạt và phản ứng tiêu cực từ công chúng.. Nó phải được thiết kế để "phòng" chứ không phải "chống" các hành vi sai phạm..
    • Trách nhiệm thực hiện chương trình thuộc về đội ngũ quản lý cấp cao.. Thường sẽ có một cán bộ đạo đức (ethics officer) chịu trách nhiệm chính..
  • Xây dựng và truyền đạt các tiêu chuẩn đạo đức
    • Doanh nghiệp cần xây dựng các
       quy định về đạo đức (code of ethics) – một hệ thống chính thức những hành vi mà tổ chức mong đợi.. Những quy định này phải cụ thể, đủ để ngăn chặn các hành vi sai phạm, chứ không nên chung chung kiểu "không làm hại"..
    • Việc truyền đạt các tiêu chuẩn này có thể được thực hiện thông qua các chương trình đào tạo, giúp nhân viên nhận biết và giải quyết các vấn đề đạo đức..
  • Thiết lập hệ thống điều hành, kiểm tra và tăng cường
    • Việc tuân thủ đạo đức có thể được đo lường thông qua quan sát nhân viên, các cuộc kiểm tra (audits), và các hệ thống báo cáo nội bộ..
    • Nhiều doanh nghiệp lập ra các
       đường dây nóng (hotlines) để nhân viên có thể báo cáo các hành vi sai phạm hoặc bày tỏ mối lo ngại của mình..
    • Doanh nghiệp cần có cơ chế thưởng cho những hành vi tuân thủ và có biện pháp kỷ luật đối với những hành vi vi phạm..
  • Cải thiện liên tục chương trình
    • Việc thực hiện tuân thủ đạo đức là biến các chiến lược thành hành động cụ thể.. Chương trình đạo đức cần được xem xét và cải thiện liên tục để đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp với thực tế kinh doanh của doanh nghiệp.